چگونه کریدورهای بینالمللی جایگزین میدانهای نبرد میشوند؟
سهیل مصباح، کارشناس حملونقل ترانزیتی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به نقش کریدورهای بینالمللی در جلوگیری از وقوع جنگ، گفت: عبور کریدورهای بینالمللی از یک کشور به معنای عبور سرمایه کشورهای مختلف از قلمرو آن است؛ موضوعی که باعث گره خوردن امنیت کشورها به یکدیگر میشود.
وی افزود: این کریدورها در طول تاریخ، در بسیاری از مقاطع زمانی توانستهاند از وقوع جنگ جلوگیری کنند و در عین حال، در برخی دورهها خود به عاملی برای بروز درگیریهای نظامی تبدیل شدهاند.
این کارشناس حملونقل ترانزیتی ادامه داد: در دوران جنگ سرد، کریدور برلین به عنوان مسیر مهم انتقال کالا و منابع میان برلین غربی و مناطق تحت کنترل متحدین در آلمان غربی نقش برجستهای داشت. در سال ۱۹۴۸، زمانی که اتحاد جماهیر شوروی تلاش کرد دسترسی زمینی به برلین غربی را مسدود کند، این اقدام میتوانست به یک جنگ تمامعیار منجر شود.
مصباح بیان کرد: با این حال، به جای تشدید درگیری نظامی، اقدامات دیپلماتیک و اجرای عملیات هوایی برای تأمین کالاهای مورد نیاز برلین غربی موجب شد این بحران بدون وقوع جنگ حلوفصل شود. این تجربه تاریخی نشان میدهد که کریدورهای بینالمللی میتوانند در شرایط بحرانی به عنوان ابزار بازدارنده عمل کنند.
وی با اشاره به ریشههای اقتصادی و ترانزیتی جنگ جهانی اول یادآور شد: یکی از علل آغاز جنگ جهانی اول، رقابت قدرتهای بزرگ بر سر کنترل مسیرهای تجاری و کریدورهای حیاتی انتقال منابع طبیعی و کالا بود. کشورهای بزرگ اروپایی، بهویژه بریتانیا و آلمان، برای تسلط بر این مسیرها وارد رقابت و درگیری شدند.
این کارشناس حملونقل ترانزیتی تصریح کرد: کنترل کانال سوئز در جریان جنگ جهانی اول و دوم نقش حیاتی در انتقال منابع و جابهجایی کشتیها ایفا کرد. همچنین کریدور ریلی میان آلمان و امپراتوری عثمانی یکی از عوامل مهم در شکلگیری جنگ جهانی اول بود و میتوان آن را نمونهای بارز از درگیریهای نظامی ناشی از رقابت بر سر کریدورهای بینالمللی دانست.
مصباح ادامه داد: در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، آلمان تلاش داشت روابط خود را با امپراتوری عثمانی گسترش دهد و در همین راستا، پروژه عظیم ساخت یک کریدور ریلی از برلین به بغداد، موسوم به «کریدور برلین – بغداد»، را آغاز کرد.
وی گفت: این کریدور ریلی به آلمان امکان میداد ارتباطات تجاری و نظامی خود را با مناطق غرب آسیا، از جمله منابع نفتی و طبیعی این منطقه، تقویت کند. همین موضوع موجب نگرانی جدی قدرتهایی مانند بریتانیا و روسیه شد.
این کارشناس حملونقل ترانزیتی با اشاره به ابعاد ژئوپلیتیکی این پروژه تاکید کرد: بریتانیا که کنترل هند را در اختیار داشت، نگران افزایش نفوذ آلمان در مناطق حساس خاورمیانه بود و روسیه نیز بیم آن داشت که آلمان از طریق این کریدور به آسیای مرکزی و مناطق نفتخیز قفقاز و ایران دسترسی پیدا کند.
مصباح افزود: مجموعه این تنشها و رقابتها در نهایت به بروز جنگ جهانی اول منجر شد. نزدیکی سیاسی و نظامی آلمان و عثمانی و پیشرفت پروژه کریدور برلین – بغداد، به یکی از عوامل اصلی شکلگیری ائتلافها و درگیریهای گسترده در آن دوره تبدیل شد.
وی با اشاره به شرایط کنونی یادآـور شد: در عصر حاضر نیز وجود کریدور شمال – جنوب میتواند نقشی کلیدی در تأمین امنیت جمهوری اسلامی ایران ایفا کند، مشروط بر آنکه محمولات مهم و استراتژیک از خاک ایران عبور داده شوند.
این کارشناس حملونقل ترانزیتی در پایان خاطرنشان کرد کرد: با عبور کریدورهای بینالمللی و افزایش ترانزیت کالا از مسیر ایران، منافع اقتصادی و راهبردی سایر کشورها به امنیت کشور گره میخورد و این موضوع میتواند بهعنوان عاملی بازدارنده در برابر درگیریها و جنگهای احتمالی عمل کند.