به گزارش خبرنگار مهر، در سال های اخیر یکی از مهم ترین دغدغه های اقتصادی کشور مدیریت نقدینگی سرگردان و جلوگیری از اثرگذاری آن بر تورم بوده است. افزایش حجم پول در گردش اگر بدون هدایت صحیح و هدفمند باشد می تواند فشار قیمتی ایجاد کرده و ثبات اقتصادی را تحت تاثیر قرار دهد. در همین راستا عملیات بازار باز به عنوان یکی از ابزارهای مهم و مدرن بانک مرکزی دوباره مورد توجه قرار گرفته است. این ابزار از جمله روش هایی است که بسیاری از بانک های مرکزی جهان برای کنترل حجم پول و مدیریت نرخ بهره به کار می گیرند. در کشور ما نیز تلاش شده تا با به روزرسانی چارچوب های عملیاتی از آن برای تنظیم هوشمندانه نقدینگی استفاده شود.

استفاده از عملیات بازار باز نه تنها برای کنترل نقدینگی موثر است بلکه می تواند به طور غیرمستقیم به تامین مالی پروژه های عمرانی و زیرساختی کمک کند. وقتی بانک مرکزی اوراق دولتی را خرید و فروش می کند جریان نقدینگی به شکل هدفمند در اقتصاد حرکت کرده و زمینه حمایت از اوراقی که پشتوانه مالی طرح های توسعه ای هستند فراهم می شود. هدف از این گزارش توضیح ساده و قابل فهم این فرآیند و بررسی اثرات آن بر زندگی روزمره مردم است. به همین دلیل تلاش شده مفاهیم اقتصادی بدون پیچیدگی و با زبانی روشن بیان شود. همچنین یک کارشناس اقتصادی نیز دیدگاه خود را درباره کارکرد این ابزار و اهمیت هدایت مالی به سمت پروژه های زیرساختی ارائه کرده است.

عملیات بازار باز چیست و چگونه نقدینگی را مدیریت می کند

عملیات بازار باز یا خرید و فروش اوراق دولتی توسط بانک مرکزی یکی از شناخته شده ترین ابزارهای سیاستگذاری پولی در جهان است. در این روش بانک مرکزی با فروش اوراق دولتی به بانک ها یا سایر نهادهای مالی بخشی از نقدینگی اضافی را جمع آوری می کند. برعکس هرگاه نیاز به تزریق نقدینگی باشد بانک مرکزی با خرید این اوراق پول به سیستم بانکی وارد می کند.

ساده تر اگر بخواهیم توضیح دهیم عملیات بازار باز شبیه تنظیم یک شیر آب است. اگر آب زیاد باشد باید آن را کم کرد تا فضای خانه دچار مشکل نشود. اگر آب کم باشد باید آن را بیشتر کرد تا نیازها برطرف شود. نقدینگی هم همین گونه عمل می کند. زمانی که پول زیادی بدون هدف در اقتصاد حرکت کند قیمت ها بالا می رود. در مقابل زمانی که گردش مالی کافی نباشد فعالیت های اقتصادی کند می شود.

بانک مرکزی با استفاده از این ابزار می تواند به شکل روزانه حجم پول در گردش را تنظیم کند. یکی از کارشناسان اقتصادی کشور حمید فاضلی در گفتگویی درباره این موضوع می گوید عملیات بازار باز اگر درست اجرا شود می تواند به حفظ ثبات کمک کند. این ابزار به بانک مرکزی اجازه می دهد بدون فشار مستقیم بر بانک ها یا بازارها مسیر حرکت نقدینگی را کنترل کند. به گفته او یکی از مزیت های مهم این روش شفافیت آن است زیرا همه چیز بر اساس عرضه و تقاضا در بازار اوراق انجام می شود.

چگونه نقدینگی سرگردان به سمت اوراق زیرساختی هدایت می شود

یکی از چالش های اصلی اقتصاد نقدینگی سرگردان است. این عبارت به پول هایی اشاره دارد که وارد تولید نمی شوند و بیشتر به سمت فعالیت های غیرمولد می روند. این نوع سرمایه گذاری ها نه تنها برای اقتصاد سودمند نیستند بلکه می توانند قیمت ها را در بازارهایی مانند طلا مسکن یا ارز بالا ببرند.

انجام عملیات بازار باز می تواند به طور غیرمستقیم این نقدینگی را از بازارهای سفته بازانه دور کند. وقتی بانک مرکزی با دقت و استمرار اوراق دولتی را در بازاری شفاف خرید و فروش می کند نرخ بازده این اوراق جذاب تر و قابل پیش بینی تر می شود. در نتیجه سرمایه گذاران ترجیح می دهند به جای ورود به بازارهای پرریسک بخشی از سرمایه خود را به خرید اوراق اختصاص دهند.

اما نکته مهم اینجاست که بخش قابل توجهی از اوراق دولتی امروزه برای تامین مالی پروژه های زیرساختی عرضه می شود. این یعنی سرمایه گذاری مردم به طور غیرمستقیم صرف ساخت جاده شبکه ریلی نیروگاه و طرح های توسعه ای می شود. از این جهت عملیات بازار باز می تواند علاوه بر کنترل تورم نقش حمایتی در توسعه اقتصادی نیز داشته باشد. فاضلی معتقد است پیوند دادن عملیات بازار باز با تامین مالی زیرساختی یکی از تصمیمات هوشمندانه در سال های اخیر بوده است. او تاکید می کند که مردم با خرید این اوراق نه تنها بازده مناسب دریافت می کنند بلکه سرمایه خود را به سمت ساخت دارایی های ماندگار ملی هدایت می کنند.

مزیت های این روش برای مردم و اقتصاد چیست

یکی از مزیت های مهم استفاده از عملیات بازار باز ایجاد ثبات در اقتصاد است. مردم زمانی احساس امنیت مالی می کنند که قیمت ها قابل پیش بینی باشد. کنترل نقدینگی از طریق این ابزار کمک می کند تورم مهار شود و قدرت خرید خانوارها کمتر تحت تاثیر نوسانات قرار گیرد.

مزیت دیگر این روش ایجاد زمینه ای برای سرمایه گذاری کم ریسک است. خرید اوراق دولتی که پشتوانه زیرساختی دارد معمولا بازده قابل قبول و مطمئنی فراهم می کند. این نوع سرمایه گذاری برخلاف بازارهای پرریسک هیچ نیازی به تخصص مالی پیچیده ندارد و مناسب عموم مردم است.

از سوی دیگر هدایت نقدینگی به سمت اوراق زیرساختی باعث می شود دولت برای اجرای پروژه های اساسی کمتر به منابع غیرپایدار وابسته باشد. این رویکرد علاوه بر اینکه گردش مالی سالم تری ایجاد می کند به رشد اقتصادی کمک می کند. هنگامی که پروژه های زیربنایی تکمیل می شوند اشتغال افزایش می یابد هزینه های تولید کاهش می یابد و زیرساخت های حمل و نقل و انرژی تقویت می شود. همه این موارد در نهایت کیفیت زندگی مردم را بهبود می دهد.

فاضلی در این باره می گوید یکی از بهترین آثار این سازوکار ایجاد ارتباط میان مردم و طرح های توسعه ای است. به گفته او مردم وقتی می دانند سرمایه آنها در ساخت پروژه های مهم کشور به کار گرفته می شود احساس مشارکت بیشتری دارند و انگیزه بالاتری برای سرمایه گذاری در این اوراق پیدا می کنند.

عملیات بازار باز از جمله ابزارهای مدرن و تاثیرگذار بانک مرکزی برای کنترل نقدینگی و ایجاد ثبات در اقتصاد است. این ابزار با خرید و فروش هدفمند اوراق دولتی به تنظیم حجم پول در گردش کمک می کند و از افزایش یا کاهش شدید نقدینگی جلوگیری می کند. در سال های اخیر تلاش شده تا این سازوکار علاوه بر کنترل تورم نقش حمایتی در تامین مالی پروژه های مهم زیرساختی داشته باشد. هدایت نقدینگی سرگردان به سمت اوراق دولتی باعث می شود بازارهای پرریسک کمتر دچار نوسان شوند و سرمایه ها در مسیری امن و سازنده قرار گیرند.

اهمیت این موضوع هنگامی بیشتر می شود که بدانیم بسیاری از پروژه های زیرساختی از جمله شبکه های حمل و نقل انرژی و طرح های عمرانی نیازمند منابع پایدار مالی هستند. استفاده از عملیات بازار باز کمک می کند بخشی از این منابع از طریق مشارکت غیرمستقیم مردم تامین شود. به این ترتیب مردم هم به بازده مناسب دست پیدا می کنند و هم در پیشبرد پروژه های ملی نقش دارند.

به گفته کارشناسانی مانند فاضلی این روش اگر با شفافیت و استمرار همراه باشد می تواند به تحکیم اعتماد عمومی و کاهش نااطمینانی اقتصادی کمک کند. جمع بندی اینکه عملیات بازار باز تنها یک ابزار پولی ساده نیست بلکه ابزاری برای پیوند دادن ثبات اقتصادی با توسعه زیرساختی است و در صورت استفاده صحیح می تواند اثر مثبتی بر زندگی روزمره مردم بگذارد.