خبرگزاری مهر، گروه اقتصاد – علی فروزانفر؛ بازار طلا در ایران این روزها بیش از هر زمان دیگری زیر سایه هم‌زمان نرخ دلار، قیمت جهانی اونس و تحولات ژئوپلیتیکی قرار گرفته است؛ متغیرهایی که هر کدام به‌تنهایی می‌توانند مسیر قیمت‌ها را تغییر دهند و در کنار هم، تصویری پیچیده و چندلایه از آینده قیمت طلای داخلی بسازند. در حالی که شوک نفتی ناشی از جنگ اخیر، تورم جهانی را بالا برده و انتظارات از کاهش نرخ بهره در آمریکا را تضعیف کرده است، در داخل کشور نیز فشارهای ساختاری اقتصاد ایران، از جمله کسری بودجه، تحریم‌ها و محدودیت‌های ارزی، همچنان بر نرخ دلار اثر می‌گذارند. حاصل این شرایط، بازاری است که تحلیل‌گران برای آن چهار سناریوی اصلی ترسیم می‌کنند و در اغلب آن‌ها، طلا در سطوح فعلی همچنان دارایی ارزشمندی ارزیابی می‌شود.

قیمت طلا در ایران چگونه محاسبه می‌شود؟

برای درک بهتر مسیر آینده طلا، ابتدا باید دانست قیمت این فلز گران‌بها در بازار داخلی بر چه پایه‌ای محاسبه می‌شود. در بازار ایران، قیمت طلا به‌طور مستقیم از سه عامل اصلی تأثیر می‌گیرد:

1. قیمت جهانی طلا به ازای هر اونس

2. نرخ دلار در بازار داخلی

3. عیار طلا

در این میان، اونس مورد استفاده در بازار فلزات گران‌بها، اونس تروا است که معادل ۳۱.۱۰۳۴۷۶۸ گرم است. از سوی دیگر، طلای ۲۴ عیار طلای خالص با خلوص ۹۹.۹۹ درصدی محسوب می‌شود و طلای ۱۸ عیار که رایج‌ترین عیار در ساخت زیورآلات در ایران است، از ۷۵ درصد طلای خالص تشکیل شده است. به همین دلیل، برای تبدیل قیمت جهانی به نرخ داخلی، ابتدا قیمت هر گرم طلای ۲۴ عیار محاسبه می‌شود و سپس با ضرب در ضریب ۰.۷۵، نرخ طلای ۱۸ عیار به دست می‌آید.

فرمول کلی محاسبه نیز چنین است:

قیمت هر گرم طلای ۲۴ عیار برابر است با قیمت هر اونس طلا ضربدر نرخ دلار تقسیم بر ۳۱.۱۰۳۴۷۶۸.

سپس برای طلای ۱۸ عیار:

قیمت طلای ۱۸ عیار برابر است با قیمت طلای ۲۴ عیار ضربدر ۰.۷۵.

در محاسبات بازار ایران، معمولاً حدود ۴ درصد هزینه‌های جانبی، کارمزد و تعرفه‌های مرتبط نیز به نرخ نهایی افزوده می‌شود. همین جزئیات فنی است که باعث می‌شود قیمت طلا در بازار آزاد با نرخ خام محاسباتی اختلاف داشته باشد.

شوک نفتی؛ عامل مهم در مسیر اونس جهانی

در شرایط فعلی، یکی از مهم‌ترین متغیرهای اثرگذار بر بازار جهانی طلا، قیمت نفت است. در پی جنگ اخیر و بسته شدن تنگه هرمز، قیمت نفت خام که پیش از آن در محدوده ۶۰ دلار معامله می‌شد، تا بیش از ۱۲۰ دلار نیز صعود کرد؛ هرچند با آتش‌بس و افزایش احتمال توافق، بخشی از این رشد تخلیه شد و قیمت‌ها دوباره به حوالی ۹۰ دلار برگشتند.

اما نگرانی اصلی اینجاست که بسیاری از تحلیل‌گران معتقدند حتی در صورت پایان رسمی درگیری، عطش تقاضا و نگرانی از کاهش عرضه می‌تواند مانع از اصلاح عمیق قیمت نفت شود. در چنین فضایی، تورم جهانی همچنان بالا می‌ماند و همین امر می‌تواند فدرال رزرو آمریکا را از کاهش نرخ بهره باز دارد یا دست‌کم آن را به تعویق بیندازد. از آنجا که طلا دارایی‌ای است که معمولاً در فضای نرخ بهره پایین و نااطمینانی اقتصادی رشد می‌کند، باقی ماندن نرخ‌های بهره در سطوح بالا می‌تواند یکی از متغیرهای تعیین‌کننده در نوسان اونس باشد.

دلار داخلی؛ بازتابی از تحریم، کسری بودجه و ناترازی‌های اقتصادی

در کنار تحولات جهانی، بازار ارز ایران نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در قیمت نهایی طلا دارد. تحریم‌ها، محدودیت‌های نقل‌وانتقال پول، کسری بودجه مزمن، ناترازی‌های ساختاری و دشواری در دسترسی به منابع ارزی حاصل از صادرات نفت، از جمله عواملی هستند که به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر نرخ دلار اثر می‌گذارند.

بر همین اساس، بسیاری از کارشناسان معتقدند که در سناریوهای مختلف، تا پایان سال ۱۴۰۵ دلار بالای ۲۰۰ هزار تومان نیز دور از ذهن نیست؛ به‌ویژه اگر فشارهای تورمی داخلی و انتظارات افزایشی در بازار تشدید شود. از آنجا که بازار طلا در ایران عملاً هم از مسیر اونس و هم از مسیر دلار تغذیه می‌شود، حتی ثبات نسبی در بازار جهانی نیز لزوماً به معنای آرامش در بازار داخلی نخواهد بود.

چهار سناریوی اصلی برای آینده طلا

۱) ادامه وضع موجود؛ آتش‌بس نیم‌بند و شرایط نه جنگ نه صلح فعلی

در نخستین سناریو، وضعیت کنونی بدون تحول جدی ادامه پیدا می‌کند؛ یعنی جنگ به‌طور رسمی تمام نشده، اما درگیری گسترده‌ای هم در جریان نیست. در چنین حالتی، بسیاری از تحلیل‌گران انتظار دارند کماکان اونس جهانی طلا در محدوده ۴۳۰۰ تا ۴۷۰۰ دلار نوسان کند و قیمت‌ها با هر خبر و اظهار نظر جدید به بالا یا پایین متمایل شود.

در داخل کشور نیز با توجه به تورم موجود، فشار ارزی و افزایش انتظارات تورمی، نرخ دلار می‌تواند در مسیر صعودی باقی بماند. بر همین اساس، پیش‌بینی‌های سرانگشتی و با توجه به تورم اعلامی فروردین ماه (۵۰.۶ درصد) از رسیدن دلار به بالاتر از ۲۰۰ هزار تومان تا پایان سال سخن می‌گویند. ترکیب این دو عامل، یعنی اونس نسبتاً بالا و دلار افزایشی، می‌تواند طلای ۱۸ عیار را تا پایان سال دست کم به محدوده ۲۵ میلیون تومان در هر گرم برساند.

۲) توافق بدون دستاورد چشمگیر برای ایران

در این سناریو، توافقی رخ می‌دهد اما آثار اقتصادی آن برای ایران محدود است. از منظر جهانی، کاهش تنش‌ها می‌تواند بخشی از نگرانی‌های تورمی را تخلیه کند و در نتیجه بانک‌های مرکزی، به‌ویژه فدرال رزرو، امکان داشته باشند که سیاست‌های انقباضی خود را تعدیل کنند. در چنین شرایطی، برخی تحلیل‌گران حتی از بازگشت اونس به بالای ۵۰۰۰ دلار نیز سخن می‌گویند.

اما در ایران، اگر مشکلات ساختاری اقتصاد، کسری بودجه و محدودیت‌های ارزی همچنان ادامه داشته باشد، دلار الزاماً افت محسوسی نخواهد کرد و چه‌بسا همپای تورم داخلی در مسیر صعودی باقی بماند. در چنین حالتی، باز هم عبور دلار از مرز ۲۰۰ هزار تومان محتمل است. جمع این دو متغیر، می‌تواند قیمت طلای خام ۱۸ عیار را تا پایان سال به بالاتر از ۲۸ میلیون تومان در هر گرم برساند.

۳) توافق با دستاوردهای چشمگیر برای ایران

در سناریوی سوم، توافقی حاصل می‌شود که برای ایران دستاوردهای اقتصادی قابل توجهی به همراه دارد؛ از جمله بهبود دسترسی به منابع ارزی، کاهش فشار تحریم‌ها، روان‌تر شدن صادرات و افزایش عرضه ارز در بازار داخلی. در این حالت، احتمال ریزش موقت نرخ دلار وجود دارد و همین امر می‌تواند اثر رشد اونس جهانی را تا حدی خنثی کند.

اگرچه در بازار جهانی ممکن است طلا تحت تأثیر شرایط تورمی و انتظارات نرخ بهره همچنان در سطوح بالایی قرار داشته باشد، اما افت نرخ ارز داخلی می‌تواند باعث شود طلا در بازار ایران به‌طور موقت حتی به زیر ۱۵ میلیون تومان در هر گرم سقوط کند. با این حال، بسیاری از تحلیل‌گران چنین افتی را بیشتر موقت و اصلاحی می‌دانند تا پایدار.

۴) آغاز دوباره جنگ و شکل‌گیری یک درگیری گسترده

چهارمین سناریو، بازگشت تنش‌ها و آغاز یک جنگ گسترده‌تر است. در این حالت، بازار جهانی با شوک جدید نفتی روبه‌رو می‌شود و به‌تبع آن تورم جهانی بار دیگر افزایش می‌یابد. بر اساس این سناریو، بانک‌های مرکزی ممکن است ناچار شوند نرخ بهره را بالا نگه دارند یا حتی به‌سمت افزایش مجدد آن حرکت کنند؛ موضوعی که می‌تواند فشار نزولی بر اونس وارد کرده و آن را تا کانال ۳۰۰۰ دلاری پایین بیاورد.

در مقابل، اقتصاد ایران نیز از تبعات چنین سناریویی مصون نخواهد ماند و نرخ دلار می‌تواند مانند سناریوهای گذشته تا کانال ۲۰۰ هزار تومان یا بالاتر صعود کند. برآیند این دو نیرو، یعنی افت احتمالی اونس جهانی و رشد نرخ ارز داخلی، می‌تواند قیمت طلا را در ایران در محدوده ۱۸ تا ۲۲ میلیون تومان نگه دارد؛ بازه‌ای که در سه ماه اخیر نیز نوسان‌هایی نزدیک به آن مشاهده شده است.

آیا طلا در سطوح فعلی ارزنده است؟

جمع‌بندی این سناریوها نشان می‌دهد که طلا در قیمت‌های فعلی، از نگاه بسیاری از تحلیل‌گران، همچنان ارزنده محسوب می‌شود. استدلال اصلی این است که فاصله گرفتن قیمت از سطوح ۱۷ تا ۱۸ میلیون تومان و حرکت به سطوح پایین‌تر، جذابیت خرید را بیشتر می‌کند و هرچه قیمت‌ها از این ناحیه دورتر شوند، احتمال بازگشت تقاضا افزایش می‌یابد.

البته این به معنای نبود ریسک نیست. بازار طلا، به‌ویژه در شرایطی که هم از سمت سیاست خارجی و هم از سمت اقتصاد داخلی تحت فشار است، همچنان می‌تواند نوسان‌های تند و مقطعی را تجربه کند. با این حال، از منظر تحلیلی، شانس رشد قیمت در شرایط کنونی بیشتر از شانس ریزش عمیق ارزیابی می‌شود. به همین دلیل برخی کارشناسان توصیه می‌کنند که سرمایه‌گذاران در صورت پذیرش ریسک، به‌جای ورود یک‌باره، خرید پله‌ای را در دستور کار قرار دهند.

میانگین وزنی سناریوها؛ راهی برای برآورد ذهنی قیمت آینده

یکی از روش‌های تحلیلی برای برآورد قیمت آینده طلا، استفاده از میانگین وزنی شخصی‌سازی‌ شده سناریوها است. در این روش، برای هر سناریو یک احتمال وقوع در نظر گرفته می‌شود و سپس قیمت متناظر با هر سناریو در آن احتمال ضرب می‌شود.

برای مثال، اگر شما انتظار دارید که احتمال وقوع هر یک از سناریوهای بالا به صورت زیر باشد:

• سناریوی اول: ۲۰ درصد

• سناریوی دوم: ۳۰ درصد

• سناریوی سوم: ۴۰ درصد

• سناریوی چهارم: ۱۰ درصد

و سپس قیمت‌های طلای ۱۸ عیار متناظر با این سناریوها را به کمک جدولی که در پایین این گزارش آمده به‌ترتیب ۲۵، ۲۸، ۱۵ و ۱۹ میلیون تومان برآورد کنید، آنگاه برآورد نهایی قیمت می‌تواند به شکل زیر محاسبه شود:

[۲۰×۲۵ + ۳۰×۲۸ + ۴۰×۱۵ + ۱۰×۱۹]÷۱۰۰

که نتیجه آن حدود ۲۱ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان خواهد بود.

این روش البته یک مدل ساده‌ و شخصی سازی‌شده برای محاسبه سرانگشتی است، اما می‌تواند به سرمایه‌گذار یا تحلیل‌گر کمک کند تا به‌جای تکیه بر یک عدد قطعی، بازه‌ای از احتمالات را مبنای تصمیم‌گیری قرار دهد.

جمع‌بندی نهایی

در مجموع، بازار طلا در ایران در موقعیتی قرار گرفته که از یک‌سو اونس جهانی زیر تأثیر تورم، نفت و نرخ بهره آمریکا است و از سوی دیگر دلار داخلی زیر فشار تحریم، کسری بودجه و انتظارات تورمی حرکت می‌کند. همین هم‌زمانی دو موتور افزایشی، باعث شده آینده قیمت طلا در هاله‌ای از ابهام قرار گیرد.

با این حال، برآیند تحلیل‌ها نشان می‌دهد که در شرایط فعلی، طلا همچنان یکی از مهم‌ترین دارایی‌های پوشش‌دهنده ریسک به‌شمار می‌رود و در صورتی که تحولات سیاسی و اقتصادی به‌سمت آرامش نرود، احتمال حفظ یا حتی افزایش قیمت آن بیشتر از افت عمیق است. از همین رو، بازار طلا همچنان زیر ذره‌بین سرمایه‌گذاران، فعالان اقتصادی و خریداران خرد باقی خواهد ماند.

پیوست.

برای برآورد قیمتی هر گرم طلای خام ۱۸ عیار می‌توانید از دو جدولی که در زیر آمده است استفاده کنید. به این صورت که قیمت از تقاطع دو مولفه نرخ دلار و اونس بدست می‌آید. کافی است یعنی حاصل یک قیمت مشخص از دلار در یک سطر و یک ستون از قیمت اونس.

برای اینکه بتوانید قیمت هر گرم طلای خام ۱۸ عیار را در لحظه تخمین بزنید، می‌توانید از جدول‌های زیر استفاده کنید. کار با این جدول‌ها بسیار ساده است: کافی است قیمت انتظاری دلار (در ستون سمت راست) را پیدا کرده و آن را با قیمت جهانی طلا (در ردیف بالای جدول) مطابقت دهید. عددِ محل تقاطع این دو (سطر قیمت دلار با ستون قیمت اونس)، همان قیمت تقریبی برآوردی هر گرم طلای ۱۸ عیار در بازار ایران است.

به عنوان مثال قیمت برآوردی هر گرم طلای ۱۸ عیار به ازای دلار ۲۰۰ هزار تومانی و اونس ۵۰۰۰ هزار دلاری در حدود ۲۴ میلیون و ۱۱۳ هزار تومان است که در جدول بالا مشخص شده است.