بیت کوین و اتريوم دو نام محوری در دنيای بلاكچين هستند، اما فلسفه، معماری و كاربری آنها يكسان نيست. بیت کوین به‌عنوان نخستين رمزارز غيرمتمركز، با دفتركل توزيع‌شده و قواعد صدور از پيش تعريف‌شده، راه انتقال ارزش را بدون اتكاء به نهاد واسط هموار كرد. اتريوم چند سال بعد با هدفی متفاوت پا به ميدان گذاشت: ايجاد يك «محاسبات قابل‌ برنامه‌ريزی» بر بستر بلاكچين كه از قراردادهای هوشمند و برنامه‌های غيرمتمركز پشتيبانی كند.

برای مخاطب، پرسش اصلی اين است كه اين دو شبكه چه تفاوت‌های بنيادی دارند و هر کدام به‌ طور خاص برای حل کدام مسائل طراحی شده‌اند.

بیت کوین چيست و چه می‌كند؟

بیت کوین (Bitcoin) شبكه‌ای همتا‌به‌همتا برای ثبت و انتقال ارزش است كه بدون مرجع مركزی كار می‌كند. تراكنش‌ها در «بلاك‌ها» جمع می‌شوند و با پيوندهای رمزنگاری‌شده به‌ صورت يك زنجيره تغييرناپذير ذخيره می‌گردند. مدل تراكنشی بیت کوین مبتنی بر UTXO است؛ يعنی «خروجی‌های خرج‌نشده تراكنش» نقش همان اسكناس‌های ديجيتال را دارند كه می‌توان آنها را در تراكنش‌های بعدی خرج كرد. سقف عرضه بیت کوین نزديك به ۲۱ ميليون واحد تعيين شده و صدور آن طبق زمان‌بندی مشخص و رويدادهای دوره‌ای «نصف‌شدن پاداش» انجام می‌شود. اين سقف ثابت و برنامه‌ريزی صدور، كميابی را به‌ صورت پروتكلی تضمين می‌كند.

اتريوم چيست و چه اضافه می‌كند؟

اتريوم (Ethereum) شبكه‌ای عام‌ منظوره برای اجرای قراردادهای هوشمند است. در اين شبكه، توسعه‌دهندگان می‌توانند منطق‌های مالی و غيرمالی را به‌ شكل قراردادهای خوداجرا تعريف كنند و روی زنجيره مستقر سازند. مدل حساب اتريوم حساب‌محور است (نه UTXO)، بنابراين مديريت وضعيت برنامه‌ها و موجودی‌ها با خوانايی بيشتری انجام می‌شود. با گذار تاريخی اين شبكه از اثبات‌ كار به اثبات‌ سهام در رويداد «مرج» یا «Merge»، مصرف انرژی شبكه به‌ طور چشمگيری كاهش يافته و مسير ارتقاء مقياس‌پذيری لايه دوم و نقشه راه شاردينگ هموار شده است. در لايه كاربرد، زيست‌بوم گسترده‌ای از ديفا‌ی، NFT، سامانه‌های هويتی و سازمان‌های خودگردان شكل گرفته كه اتريوم را به بستری برای آزمايش و استقرار مدل‌های جديد سرويس‌های ديجيتال تبديل كرده است.

الگوريتم اجماع: اثبات‌ كار در بیت کوین، اثبات‌ سهام در اتريوم

بیت کوین از «اثبات‌ كار» استفاده می‌كند؛ استخراج‌كنندگان با صرف توان محاسباتی و انرژی برای حل معمای رمزنگاری، بلاك بعدی را می‌سازند و در ازای آن پاداش می‌گيرند. پيوند امنيت شبكه با هزينه واقعی (انرژی/سخت‌افزار) و سادگی قوانين، از ويژگی‌های اين رويكرد است. اتريوم پس از سال‌ها فعاليت با اثبات‌ كار، در ۲۰۲۲ به «اثبات‌ سهام» مهاجرت كرد. در اين مدل، اعتبارسنج‌ها با قفل‌كردن اتر و اجرای نرم‌افزار گره، در توليد بلاك مشاركت می‌كنند و پاداش می‌گيرند. حذف رقابت محاسباتی گسترده، مصرف انرژی را به‌ شدت كاهش داده و بستر ارتقاء مقياس‌پذيری را فراهم كرده است. در عوض، سازوكارهای حاكميتی و اقتصادی پيچيده‌تری برای جلوگيری از تمركز اعتبارسنجی و برخورد با رفتارهای مخرب نياز است.

زمان بلاك، كارمزد و ظرفيت پردازش

زمان هدف توليد بلاك در بیت کوین حدود ۱۰ دقيقه می‌باشد. اين انتخاب محافظه‌كارانه، همگام‌سازی جهانی و اعتبارسنجی ارزان‌تر را ممكن می‌كند، اما ظرفيت تراكنشی لايه اصلی را محدود نگه می‌دارد. اتريوم زمان اسلات‌های كوتاه‌تری دارد و به‌ صورت ذاتی برای اجرای قراردادهای هوشمند و پردازش وضعيت‌های پيچيده طراحی شده است. با اين‌ حال، در دوره‌های ازدحام، كارمزدها در هر دو شبكه بالا می‌رود. اتريوم در ۲۰۲۱ با EIP-1559، سازوكار «كارمزد پايه» و «سوزاندن بخشی از كارمزد» را معرفی كرد تا رفتار بازار كارمزد قابل‌ پيش‌بينی‌تر شود. علاوه بر اين، در ۲۰۲۴ ارتقاء Dencun/EIP-4844 با افزودن «بلاب»‌های داده، هزينه نشر داده رولاپ‌ها را كاهش داد و به افت محسوس كارمزد در لايه دوم انجاميد. در سوی مقابل، بیت کوین برای پرداخت‌های سريع و كم‌هزينه در لايه دوم از شبكه لايتنينگ بهره می‌برد كه تراكنش‌ها را خارج از زنجيره تسويه و فقط نتيجه نهايی را روی زنجيره ثبت می‌كند.

اقتصاد توكن: سقف عرضه در بیت کوین، پويایی عرضه در اتريوم

اقتصاد توكنی بیت کوین بر كميابی سخت‌گيرانه استوار است: سقف عرضه ۲۱ ميليون و نصف‌شدن‌های دوره‌ای پاداش، مسير صدور را شفاف و قابل پيش‌بينی كرده است. در اتريوم، سقف ثابت برای عرضه تعريف نشده است؛ اما از زمان اجرای EIP-1559 بخشی از كارمزدها سوزانده می‌شود و اينكه خالص صدور اتر مثبت باشد يا منفی، به ترافيك شبكه و پارامترهای اقتصادی بستگی دارد. پس از مرج نيز نرخ صدور اتر كاهش چشمگيری يافت. در عمل، بیت کوین با «كميابی ثابت» تعريف می‌شود و اتريوم با «پويایی عرضه» كه به سطح استفاده از شبكه گره خورده است.

كاربری و اكوسيستم: «انتقال ارزش» در بیت کوین و «رايانش قابل‌ برنامه‌ريزی» در اتريوم

كاربری محوری بیت کوین انتقال ارزش برون‌مرزی و ذخيره ديجيتال ارزش است؛ جايی كه تغييرناپذيری تاريخچه و سادگی قوانين مزيت دارد. تلاش‌های لايه دوم مانند لايتنينگ، پرداخت‌های خرد و سريع را ممكن می‌سازد و افق‌های جديدی برای استفاده روزمره می‌گشايد. اتريوم اما بستر عمومی قراردادهای هوشمند می‌باشد: از وام‌دهی و مبادله غيرامانی در ديفا‌ی تا مالكيت ديجيتال در NFT و زيرساخت‌های هويت. تنوع زبان‌ها و ابزارهای توسعه (به‌ ويژه Solidity/EVM) و حضور پررنگ رولاپ‌ها باعث شده بخش بزرگی از نوآوری‌های وب۳ نخست روی اتريوم شكل بگيرد و سپس به ساير زنجيره‌ها سرايت كند.

امنيت، تمركززدايی و پايداری در بیت کوین و اتریوم

امنيت بیت کوین از تركيب اثبات‌ كار، سادگی لايه پروتكل و اكوسيستم بزرگ گره‌ها و استخراج‌كنندگان حاصل می‌شود. توسعه هسته بیت کوین عمداً محافظه‌كار است و هر تغيير بايد سال‌ها آزموده شود. اين فرهنگ، احتمال خطا را كاهش می‌دهد ولی روند افزودن قابليت‌ها را كند می‌كند. در اتريوم، چرخه ارتقاءها سريع‌تر است و جامعه توسعه، به‌ صورت فعال مسيرهای مقياس‌پذيری و قابليت‌پذيری را پي می‌گيرد. پس از مرج، مصرف انرژی شبكه نسبت به قبل به‌ طور چشمگيری كاهش يافته است. در مقابل، بحث‌های جامعه بر توزيع قدرت ميان اعتبارسنج‌ها، تنوع نرم‌افزارهای كلاينت و ريسك‌های اجتماعی/فنی حاكميت متمركز می‌باشد تا سطح تمركز در شبكه كنترل شود.

شفافيت و حريم خصوصی در اتریوم و بیت کوین

هر دو شبكه دفتركل عمومی دارند؛ بنابراين تراكنش‌ها شفاف است، اما آدرس‌ها لزوماً هويت واقعی را نشان نمی‌دهند. بیت کوین با به‌روزرسانی‌هايی مانند تپروت، امكان اسكريپت‌های پيچيده‌تر و الگوهای حريم خصوصی بهتری فراهم كرده است، هرچند اصول كلی همچنان «شفاف با نام مستعار» باقی می‌ماند. در اتريوم، به‌ دليل حساب‌محور بودن و تعامل گسترده قراردادها، تحليل جريان‌ها آسان‌تر می‌باشد و لذا توجه به شيوه‌های بهينه مديريت آدرس‌ها و داده‌ها اهميت بيشتری می‌يابد. در هر دو شبكه، رعايت الزامات حقوقی و توصيه‌های امنيتی جامعه توسعه ضروری است.

مقياس‌پذيری لايه دوم: لايتنينگ در بیت کوین، رولاپ‌ها در اتريوم

محدوديت ظرفيت در لايه اصلی، راهكارهای لايه دوم را به ضرورت تبديل كرده است. در بیت کوین، لايتنينگ با كانال‌های پرداخت دو طرفه، تسويه سريع و كارمزدهای بسيار پايين را ممكن می‌كند. در اتريوم، رولاپ‌های خوش‌بينانه و دانش‌صفر با بسته‌بندی تراكنش‌ها و نشر داده فشرده روی لايه يك، توان عملیاتی را بالا می‌برند. ارتقاء Dencun/EIP-4844 با معرفی «بلاب» برای داده رولاپ، هزينه نشر داده را كاهش داده و راه را برای مقياس‌پذيری بيشتر هموار كرده است. تفاوت فلسفی روشن می‌باشد: بیت کوین لايه اصلی را ساده و كوچك نگه می‌دارد و بار پرداخت‌های سريع را به لايه دوم می‌سپارد؛ اتريوم با لايه دوم، محاسبات قراردادهای هوشمند را مقياس می‌دهد و «لايه يك مينيمال» را به‌عنوان لايه تسويه و دسترسی داده حفظ می‌كند.

توسعه و حاكميت فنی در بیت کوین و اتوریوم

در بیت کوین، تغييرات پروتكل با پيشنهادهای بهبود (BIP) و فرآيند اجماع اجتماعی-فنی سخت‌گيرانه پيش می‌رود. چندكلاينتی بودن در اجرای گره‌ها وجود دارد، اما تنوع كلاينت‌ها و سرعت ارتقاء كمتر از اتريوم است. در اتريوم، چندين تيم مستقل، كلاينت‌های لايه اجماع و اجرا را توسعه می‌دهند و تنوع كلاينت به‌عنوان يك هدف ايمنی دنبال می‌شود. ارتقاءهايی مانند مرج، شانگهای/كاپلا و دنكن، نمونه‌هايی از چرخه به‌روزرسانی مرحله‌ای هستند كه با آزمايش‌های عمومی و سافت‌لانچ‌ها پيش می‌روند.

كارمزد، زمان تأييد و تجربه كاربری در بیت کوین و اتریوم

در بیت کوین، انتخاب كارمزد تابع ازدحام «ممپول» و اندازه داده تراكنش می‌باشد و كيف‌ پول‌ها تخمين‌های خودكار ارائه می‌دهند. در اتريوم، كاربران «كارمزد پايه» می‌پردازند و در صورت نياز «انعام» كوچكی برای تسريع درج تراكنش می‌افزايند؛ بخشی از كارمزد پايه سوزانده می‌شود. زمان رسيدن به «قطعيت عملی» در هر دو شبكه به سطح امنيت مورد انتظار كاربر بستگی دارد: در بیت کوین معمولاً چند تأييد بلاكی معيار است و در اتريوم، با اسلات‌های كوتاه‌تر، قطعيت نهايی تحت مكانيسم‌های لايه اجماع تعريف می‌شود. در لايه دوم، تجربه كاربری به‌مراتب سريع‌تر است.

از مقاله «مقایسه اتریوم و بیت‌ کوین (Ethereum vs Bitcoin)» آموختیم که

بیت کوین و اتريوم دو پاسخ متفاوت به دو مساله متمايز هستند. بیت کوین با معماری ساده، برنامه صدور از پيش تعريف‌شده و تمركز بر تغييرناپذيری دفتركل، شبكه‌ای برای انتقال ارزش بدون واسطه فراهم می‌كند و با لايه دوم لايتنينگ پرداخت‌های سريع را پوشش می‌دهد. اتريوم با قراردادهای هوشمند و اكوسيستم‌های ديفا‌ی و NFT، نقش «رايانه جهانی قابل‌ برنامه‌ريزی» را دنبال می‌كند و با رولاپ‌ها و ارتقاءهايی مانند EIP-4844 هزينه مقياس‌پذيری را كاهش داده است.

تفاوت اجماع (PoW در بیت کوین در برابر PoS در اتريوم)، اقتصاد توكن (سقف ثابت در برابر عرضه پويا) و مسير توسعه (محافظه‌كاری در برابر نوآوری سريع‌تر) شاكله تمايز اين دو شبكه را شكل می‌دهد. برای هر فرد، آگاهی از این تفاوت‌ها ضروری می‌باشد تا بتواند هدف هر شبکه و آنچه برای آن طراحی شده است را به‌ درستی درک کند.

سؤالات متداول در خصوص مقایسه اتریوم و بیت‌ کوین

۱. اتریوم چیست و چه تفاوتی با بیت‌ کوین دارد؟

اتریوم یک شبکه بلاکچین برای اجرای قراردادهای هوشمند است، در حالی که بیت‌ کوین بیشتر به عنوان راهی برای انتقال ارزش بدون نیاز به نهاد واسط طراحی شده است.

۲. چرا الگوریتم اجماع بیت‌ کوین متفاوت از اتریوم است؟

بیت‌ کوین از «اثبات‌ کار» (PoW) برای تأمین امنیت استفاده می‌کند، در حالی که اتریوم پس از انتقال به «اثبات‌ سهام» (PoS) به‌ منظور کاهش مصرف انرژی و افزایش مقیاس‌پذیری، سیستم خود را بهبود داده است.

۳. اقتصاد توکن در بیت‌ کوین و اتریوم چگونه است؟

بیت‌ کوین دارای سقف عرضه 21 میلیون توکن است، در حالی که عرضه اتریوم متغیر می‌باشد و به تراکم شبکه بستگی دارد.

۴. چه چیزی باعث متمایز شدن بیت‌ کوین در استفاده روزمره می‌شود؟

بیت‌ کوین با استفاده از لایه دوم «شبکه لایتنینگ»، پرداخت‌های سریع و کم‌هزینه را ممکن می‌سازد.

۵. اتریوم برای چه نوع پروژه‌هایی مناسب است؟

اتریوم بستری است برای اجرای قراردادهای هوشمند و توسعه پروژه‌های غیرمتمرکز (DApp)؛ از جمله دیفای (DeFi) و NFT‌ها.

۶. کدام شبکه مقیاس‌پذیرتر است، بیت‌ کوین یا اتریوم؟

اتریوم با استفاده از رولاپ‌ها و ارتقاء EIP-4844 توانسته مقیاس‌پذیری را بهبود بخشد، در حالی که بیت‌ کوین بیشتر روی لایه دوم برای پردازش سریع‌تر تراکنش‌ها تمرکز دارد.

منبع:

www.investopedia.com/articles/investing/031416/bitcoin-vs-ethereum-driven-different-purposes.asp