گفتگو با دبیر حقوقی انجمن تهیهکنندگان مستقل پشت پرده حقوقی پخش غیرقانونی فیلمها در ماهواره
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایسنا، داود صبوری – تهیهکننده فیلم «اتاقک گلی» و دبیر حقوقی انجمن تهیهکنندگان مستقل – درباره وضعیت مالکیت فکری و کپیرایت آثار هنری، به ویژه فیلمها و چالشهای ناشی از پخش غیرمجاز در شبکههای ماهوارهای، سخن گفت.
صبوری در آغاز گفت: قانون مالکیت فکری در کشور ما حدود ۸۰ سال است که به تصویب رسیده و ما جزو ۲۰ کشور اول در دنیا هستیم که چنین قانونی داشتهایم و یکی از باقدمتترین کشورهایی هستیم که در عرصه حمایت از فرهنگ و هنر پیشرو بودهایم. اما بعد از این سالها، اکنون در جایگاهی هستیم که نمیتوانیم از آثار هنری خودمان در جهان به طور کامل مراقبت کنیم.
وی ادامه داد: قانون سازمان مالکیت فکری(WIPO) حدود ۶۰ سال است که فعالیت میکند و هدف آن حمایت و توسعه کشورهای در حال رشد و پیشرفت در زمینه فناوری است. با این فلسفه، ۹۰ درصد کشورهای دنیا یعنی ۱۶۵ کشور عضو این قانون و سازمان هستند. اما چرا ایران تاکنون عضو این سازمان نشده است؟، چون نقاط ضعفی را میبیند که میتواند در آینده برای کشور تهدید ایجاد کند.
به گفته این تهیهکننده سینما، درست است که در این سازمان مجازاتهایی برای متخلفین در نظر گرفته شده است اما رعایت حقوق مالکیت فکری حتی تا ۵۰ سال بعد از فوت خالق اثر الزامی است و مزایایی نیز برای کشور و خالق اثر ایجاد میشود.
تاثیر مستقیم تحریمها بر روی قاچاق فیلمها
صبوری با اشاره به مشکلات ناشی از تحریمها افزود: در کشور ما به دلیل تحریمها و عدم توانایی در ایجاد زیرساختهای لازم نتوانستهایم عضویت در این سازمان را داشته باشیم. ضمن اینکه محصولات دانشبنیان در کشور ما با قیمت ارزان خریداری میشود و اگر عضو این سازمان باشیم، هزینه این محصولات چند برابر میشود.
وی افزود: اگر وارد این سازمان شویم، بخشی از فناوریها و تولیدات ما مشمول محدودیتهای شدید خواهند شد و در بخشهای دانشبنیان دچار مشکلات جدی میشویم. کشورهایی مثل چین ابتدا زیرساختهای خود را در حوزه محصولات دانشبنیان ایجاد و تقویت کردند و سپس به این سازمان پیوستند، اما ایران در شرایط تحریم امکان این کار را نداشته است.
صبوری مطرح کرد: مجموعهای از این موارد باعث شده تا کشور ما با احتیاط در مورد عضویت در چنین سازمانهایی تصمیم بگیرد، زیرا ما دیگر قادر نخواهیم بود از فناورهای سایر کشورها استفاده کنیم، بنابراین کشور ما سعی کرده در مسیر پیوستن به این سازمانها خیلی کُند حرکت کند و مراقب باشد با احتیاط در کنار این سازمانها قرار بگیرد.
در سازمان جهانی مالکیت فکری بخشهای جزئی نداریم که فقط از سینما و سایر آثار هنری حمایت کند و ما هم عضو همان بخش بشویم. در این سازمان یک دائرالمعارفی وجود دارد که اگر قرار باشد عضو این سازمان بشویم باید از تمامی قوانین مربوط به مالکیت فکری آن پیروی کنیم.وی ادامه داد: خیلی از آثار هنری که در کشورهای دیگر توزیع میشود، خیلی سریع و بدون پرداخت هزینه در کشور ما نمایش داده میشود. برای مثال آثار سینمایی هالیوود پس از دوماه از اکران رسمیاش به ارزانترین قیمت و حتی رایگان در کشور ما در کانالهای تلگرام قابل مشاهده است، این در حالی است که اگر ما مشمول قوانین سازمان جهانی مالکیت معنوی بشویم همین آثار با قیمتهایی بسیار بالایی باید در کشور ما عرضه شود. در این میان بسیار از مردمی که شرایط مالی خیلی مساعدی ندارند امکان استفاده از این محصولات را ندارند و در این صورت از توسعه فعالیتهای فرهنگی هنری سایر کشورها فاصله میگیریم.
دبیر حقوقی انجمن تهیهکنندگان مستقل درباره مشکلات اقتصادی و حقوقی آثار هنری ایران بیان کرد: در ایران خالقان آثار سینمایی، موسیقی و صنایع دستی و حتی برخی هنرها که به صورت اختصاصی در اختیار ما است از درآمد بالقوه خود محروم شدهاند، در حالی که سایر کشورها از این فرصتها استفاده میکنند و برای خود کسب درآمد میکنند.
صبوری اظهار کرد: در شرایط فعلی در بخش سینما تهیهکنندگان متضرر میشوند و سرمایههایشان از بین میرود، زیرا در سازمان جهانی مالکیت فکری بخشهای جزئی نداریم که فقط از سینما و سایر آثار هنری حمایت کند و ما هم عضو همان بخش بشویم. در این سازمان یک دائرالمعارفی وجود دارد که اگر قرار باشد عضو این سازمان بشویم باید از تمامی قوانین مربوط به مالکیت فکری آن پیروی کنیم.
وی تصریح کرد: در شرایطی که وجود دارد برای حفاظت از آثار هنری باید با کسانی که در داخل کشور ما به قاچاق آثار هنری کمک میکنند، برخورد کرد. برای این کار هم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید دفتری را در دادگستری ایجاد کند. شما اگر به دادگستری مراجعه کنید دفتر ایثارگران، بازنشستگان و … میبینید اما در دادگاه اصحاب فرهنگ، هنر و رسانه چنین چیزی وجود ندارد در حالی که میبایستی یک شعبهای دقیقا برای همین موضوع مالکیت فکری ایجاد شود که به صورت تخصصی به پروندهها رسیدگی کند.
این تهیهکننده توصیه کرد: دفاتر پخش آثار هنری هم باید مراقب باشند که محصولاتشان به راحتی در اختیار دیگران قرار نگیرد، در حال حاضر نقطه ضعفی که وجود دارد این است که وقتی یک محصول به اکران آنلاین میرود به راحتی در دسترس قاچاقچیان قرار میگیرد، البته فارغ از بحث حقوقی و عضویت در سازمان جهانی مالکیت معنوی به صورت حقیقی هم میتوان در این سازمان عضو شد، پس این امکان به صورت فردی برای تهیهکنندگان سینما وجود دارد اما در این شرایط افراد حقیقی باید تابعیت یکی از ۱۶۵ کشور عضو را داشته باشند یا اثر هنریشان را در این کشورها بسازند یا اینکه تحتپوشش یکی از شرکتهای حقوقی مرتبط با کمپانیهای فیلمسازی در آن کشورها باشند.
صبوری بیان کرد: این اتفاق هزینههای پخش را بسیار بالا میبرد و خیلی از تهیهکنندگان تمایلی به این کار ندارند، چون ما باید اثرمان را ببریم در یکی از شرکتهای پخشی که در این ۱۶۵ کشور است تا آنها اثرمان را پخش کنند و قطعا آن شرکت قوانین خود را دارد که بعضا خیلی پیچیده است.
صداوسیما میتواند جلوی کپی کردن فیلمها در ماهواره را بگیرد
وی سپس به مشکلات کپیبرداری از فیلمهای سینمایی و پخش آنها در شبکههای ماهوارهای پرداخت و گفت: صداوسیما عضو سازمان بینالمللی رادیو و تلویزیون (OIRT) است که شبکههای ماهوارهای را پخش میکند و شامل یکسری قوانین است، ما میتوانیم از طریق صداوسیما اقدام کنیم و با هر شبکه ماهوارهای که متخلف از قوانین است برخورد کنیم. در واقع ما باید مالکیت معنوی یک فیلم را به صداوسیما واگذار کنیم تا اگر شبکهای در ماهواره آن را کپی کرد بتواند براساس قوانین سازمانی که در آن عضو است، اقدامات قانونی را پیگیری کند.
دبیر حقوقی انجمن تهیهکنندگان مستقل تاکید کرد: همانطور که به دلیل عضویت صداوسیما در سازمان بینالمللی رادیو و تلویزیون ما نمیتوانیم یک فوتبال خارجی را از شبکههای خودمان پخش کنیم چون ممکن است مجازات شویم و از خدمات ماهواره هم محروم شویم، در مورد پخش غیرقانونی یک فیلم در شبکههای ماهوارهای هم میتوان همین اقدام متقابل را انجام داد.
ما میتوانیم از طریق صداوسیما اقدام کنیم و با هر شبکه ماهوارهای که متخلف از قوانین است برخورد کنیم. در واقع ما باید مالکیت معنوی یک فیلم را به صداوسیما واگذار کنیم تا اگر شبکهای در ماهواره آن را کپی کرد بتواند براساس قوانین سازمانی که در آن عضو است، اقدامات قانونی را پیگیری کند.
صبوری در ادامه با ذکر مثال شخصی گفت: فیلم «اتاقک گلی» از تلویزیون پخش نمیشد، وقتی جنگ تحمیلی سوم آغاز شد یک روز به من زنگ زدند گفتند که فیلم شما وحدتبخش است و باید در تلویزیون پخش شود. ما تصمیم گرفتیم فیلم را تحت مالکیت صداوسیما قرار دهیم، تا هم در شرایط جنگ فعلی نمایش داده شود و هم اینکه شبکههای ماهوارهای نتوانند آن را پخش کنند.
وی ادامه داد: بنابراین صداوسیما میتواند مالکیت آثار سینمایی و نمایش خانگی را برعهده بگیرد حتی اگر تمایلی به پخش آنها در صداوسیما نداشته باشد، البته در این شرایط میتواند با تهیهکننده اثر در سود ناشی از فروش بینالمللی آن مشارکت داشته باشد. پس میتوانیم با این سازوکار قانونی کاری کنیم که شبکههای ماهوارهای غیررسمی دیگر نتوانند یک فیلم را کپی و پخش کنند.
این تهیهکننده سینما یادآور شد: جدای از فضای شبکههای ماهوارهای یکی از معضلات کانالهای تلگرام است، در این خصوص هیچ کاری نمیتوان انجام داد، مگر اینکه وزارت ارتباطات یک شعبه از تلگرام را در ایران راهاندازی کند، در همین چندروز گذشته عراق تلگرام را در کشورش آزاد اعلام کرد، زیرا یک شعبه از این برنامه را در کشورش احداث کرده که در صورت بروز هرگونه تخلف با مجرمین برخورد کند.
صبوری خاطرنشان کرد: در مسیر مبارزه با کپی آثار سینمایی سازمانهای مرتبطی همچون صداوسیما، وزارت ارتباطات و وزارت ارشاد باید پای کار باشند و از آثار هنری حمایت کنند، حالا اینکه نمیتوانند برخی آثار پخش کنند آن موضوع دیگری است که به اعتقاد من وقتی مجوزی برای تولید یک اثر در کشور صادر میشود، محرم خواهد بود، هر کسی پروانه نمایشی یا پخش داشته باشد محرم است، ما نمیتوانیم یک جزیره درست کنیم و بگوییم فلان وزارتخانه یا سازمان مجوز داده محرم است اما فلانی مجوز بدهد، محرم نیست.
دبیر حقوقی انجمن تهیهکنندگان مستقل گفت: دقیقا وضعیت محرم و نامحرم در پخش آثار مثل حضور در همین تجمعات شبانه است، بسیاری از افراد را من در میادین میبینیم که شاید پوشش یا ظاهر مناسبی نداشته باشند اما پای کشورشان ایستادهاند و ما نمیتوانیم بگوییم فلانی محرم است اما آن فرد محرم نیست.
چگونه میتوان جلو قاچاق فیلمها را در ماهواره گرفت؟
وی در ادامه راهکار عملی برای مقابله با سرقت آثار هنری را چنین توضیح داد: در داخل کشور از طریق دفاتر پخش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پلیس فتا و همکاری وزارت ارتباطات و صداوسیما میتوان از دسترسی غیرمجاز جلوگیری کرد. حتی میتوان تفاهمنامههایی بین این ارگانها برای حفاظت از آثار داخلی ایجاد کرد و دفتری در دادگستری ایجادکرد تا حقوق تولیدکنندگان حفظ شود و شبکههای غیرمجاز نتوانند آثار را منتشر کنند.
تهیهکننده «این زن حقش را میخواهد» برای ساز و کار قانونی مقابله با قاچاق فیلمها توضیح داد: در شورای عالی انقلاب فرهنگی باید موضوع سرقت آثار هنری تصویب شود و یک کارگروهی در شورا تشکیل دهند که دیگر نیازی به حضور در مجلس نباشد، در مجلس همین محدودیتهای خارجی را میبینند که به عضویت سازمان جهانی مالکیت معنوی نمیپیوندند. در شورای عالی انقلاب فرهنگی اگر مصوبهای در این خصوص تصویب شود، آن وقت وزارت ارشاد موظف میشود آن را پیگیری کند، آن وقت تمامی آثاری هنری که داریم در این مصوبه میتوان قرار داد.
میتوان با تشکیل کارگروه شورای عالی تهیهکنندگان سینما و وزارت ارشاد، پیشنویس قانونی برای مالکیت معنوی آثار تهیه کرد، سپس مصوبهای را در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب و دفتر ویژهای برای پیگیری حقوقی آن در دادگستری ایجاد کرد. این کار هم برای مالکین آثار داخلی مفید است و هم میتواند بخش خارجی و سود ناشی از پخش بینالمللی را تضمین کند.
صبوری یادآور شد: در داخل کشور قوانین مربوط به مالکیت معنوی را داریم، بسیاری از متخلفین هم در داخل هستند و به راحتی میتوان با آنها برخورد کرد، وقتی یک ایرانی در آمریکا برخلاف حاکمیت کشورش سخنرانی میکند ما در داخل اموالش را مصادره میکنیم آن وقت نمیتوانیم افراد متخلف را در داخل کشور پیدا کنیم؟ از زمانی که گفتند اموال چنین افرادی مصادره میشود کسی در تظاهرات خارجی شرکت نمیکند یا در قالب پوشش حضور پیدا میکنند، در واقع کسی که قرار است به کشور خسارت وارد کند باید با یک ابزار قانونی متوجه رفتارش بشود چون خیلی از همین حمایتها باعث شد ترامپ به ما حمله کند.
وی تاکید کرد: بنابراین با قوانینی که در شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب میکنیم میتوانیم جلو متخلفین را بگیریم، فقط این کار نیازمند عزم بخش حقوقی وزارت ارشاد است، همچنین واحد حقوقی شورای عالی تهیهکنندگان سینما هم باید به این موضوع ورود پیدا کند و حتی پیشنویس این موضوع را تهیه و از طریق وزارت ارشاد به شورای عالی انقلاب فرهنگی ببرد. یک تفاهمنامه میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، صداوسیما، وزارت ارتباطات و پلتفرمها میتواند مشکل کپی فیلمها در ماهواره را حل کند، البته به شرطی که یک پیشنویس توسط شورای عالی تهیهکنندگان آماده شود و سپس وزارت ارشاد در شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوبهاش را بگیرد و سپس صداوسیما، وزارت ارتباطات، پلیس فتا و دادگستری از آن مصوبه حمایت کنند.
این تهیهکننده سینما در پایان گفت: اگر واقعاً عزم ملی وجود داشته باشد، میتوان با تشکیل کارگروه شورای عالی تهیهکنندگان و وزارت ارشاد، پیشنویس قانونی تهیه کرد، مصوبهای را در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب و دفتر ویژهای برای پیگیری حقوقی در وزارت دادگستری ایجاد کرد. این کار هم برای مالکین آثار داخلی مفید است و هم میتواند بخش خارجی و سود ناشی از پخش بینالمللی را تضمین کند. واقعاً اگر همه عزم داشته باشند، این معضل بزرگ قابل حل است.
243