کمآبی تهران جبران نشد؛ زنگ خطر در ۱۷ استان کشور
به گزارش خبرنگار مهر، بر اساس دادههای منتشر شده سازمان هواشناسی وضعیت دمایی کشور از ابتدای سالآبی جاری (یکم مهر) تا پایان روز ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، در استان هرمزگان با ثبت دمای ۳۰.۴۰ درجه سانتیگراد در ایستگاه میناب، گرمترین نقطه کشور بوده است. در مقابل، استان تهران با ثبت دمای منفی ۳.۷ درجه سانتیگراد در ایستگاه فیروزکوه، سردترین دمای کشور برآورد شده است.
در بخش مقایسهای دادههای دمایی، اطلاعات میانگین دمای کشور بیانگر آن است که میانگین دمای کشور در مقایسه با بازه هفت روز گذشته ۱۳.۹ درجه سانتیگراد بوده که در قیاس با مقدار بلندمدت این دوره یعنی ۱۴.۷ درجه سانتیگراد، اختلاف منفی ۰.۸ درجهای را نشان میدهد.
افزایش ۱.۴ درجهای دمای هوا
بررسی میانگین دما از ابتدای ماه جاری نیز نشان میدهد که مقدار ثبتشده ۱۴.۴ درجه سانتیگراد بوده که نسبت به میانگین بلندمدت ۱۴.۱ درجه سانتیگراد، اختلاف ۰.۳ درجهای را تجربه کرده است. این وضعیت در قیاس با میانگین دمای فصل جاری با ثبت عدد ۱۴.۴ درجه سانتیگراد در مقایسه با میانگین بلندمدت فصلی ۱۴.۱ درجه سانتیگراد، اختلافی معادل ۰.۳ درجه را نشان میدهد.
در عین حال، بهطور میانگین دمای کشور از آغاز سال زراعی تا پایان روز ۱۳ اردیبهشت، ۱۳.۰ درجه سانتیگراد ثبت شده که در مقایسه با میانگین بلندمدت ۱۱.۶ درجه سانتیگراد، افزایشی ۱.۴ درجهای را نشان میدهد. این موضوع بیانگر آن است که با وجود نوسانات کوتاهمدت و کاهشهای خفیف دما در مقاطع ماهانه و فصلی، روند کلی دما در مقیاس سال آبی همچنان بالاتر از حد نرمال بلندمدت قرار دارد.
تأمین ۹۲ درصدی آب سال آبی و تداوم سایه کمبارشی در برخی نقاط
همچنین تازهترین نقشههای رسمی از وضعیت بارش کشور نشان میدهد که از ابتدای سال آبی جاری تا تاریخ ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، علیرغم ثبت مقادیر قابل قبول در برخی شاخصهای تجمعی، الگوی توزیع بارندگیها همچنان نامتوازن بوده و بخشهای گستردهای از کشور با کمبود بارش مواجه هستند.
بر اساس دادههای منتشرشده، درصد تأمین آب سال آبی جاری تا این تاریخ به ۹۲.۴۴ درصد رسیده است؛ رقمی که بیانگر آن است که هنوز بخشی از نیاز آبی کشور از محل بارندگیها تأمین نشده و کسری بارش در برخی مناطق پابرجاست. این وضعیت در حالی رقم خورده که بررسی نقشه پهنهبندی بارشها، تصویر روشنی از تمرکز بارندگیها در نوار غربی و شمالی کشور ارائه میدهد.
مطابق این نقشه، استانهای واقع در غرب، شمالغرب و سواحل دریای خزر بیشترین میزان بارندگی را تجربه کردهاند و در محدوده رنگهای سبز، آبی و بنفش قرار دارند که نشاندهنده بارشهای مناسب تا قابل توجه است. در مقابل، مناطق مرکزی، شرق و جنوب شرق کشور عمدتاً در محدوده رنگهای زرد و نارنجی دیده میشوند که بیانگر بارشهای ضعیف و کمتر از نرمال است. این شکاف مکانی در توزیع بارندگی، همچنان یکی از چالشهای اصلی در مدیریت منابع آب کشور محسوب میشود.
افزایش بارش سال آبی، اما نه برای همه استانها
در همین حال، بررسی آمارهای ثبتشده در بازههای زمانی مختلف نیز نشان میدهد که اگرچه در برخی مقاطع زمانی شرایط بهبود یافته، اما در کوتاهمدت همچنان نشانههایی از کمبارشی مشاهده میشود. در هفت روز گذشته، میزان بارش کشور ۵.۳ میلیمتر به ثبت رسیده که در مقایسه با میانگین بلندمدت ۵.۶ میلیمتری، کاهش ۶.۱ درصدی را نشان میدهد. این روند در بازه ابتدای ماه جاری نیز ادامه داشته و مجموع بارشها به ۹.۰ میلیمتر رسیده که نسبت به میانگین بلندمدت ۱۰.۵ میلیمتری، افت ۱۳.۹ درصدی را ثبت کرده است.
با این حال، در مقیاس فصلی شرایط متفاوت بوده و از ابتدای فصل جاری تاکنون، میزان بارش کشور به ۶۲.۷ میلیمتر رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با میانگین بلندمدت ۴۶.۸ میلیمتری، رشد ۳۴ درصدی را نشان میدهد. این افزایش بیانگر آن است که بخشی از کمبودهای بارشی در بازههای کوتاهمدت، در طول فصل جبران شده است.
در مقیاس سال آبی نیز مجموع بارشهای ثبتشده به ۲۱۷.۱ میلیمتر رسیده که در مقایسه با میانگین بلندمدت ۲۰۸.۷ میلیمتری، افزایش حدود ۴ درصدی را نشان میدهد. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که این رشد جزئی، به دلیل توزیع نامتوازن بارندگیها در سطح کشور، الزاماً به معنای بهبود وضعیت منابع آبی در همه مناطق نیست.
برآیند این دادهها نشان میدهد که اگرچه در ظاهر، شاخصهای تجمیعی سال آبی وضعیت نسبتاً قابل قبولی را نشان میدهند، اما استمرار کمبارشی در بازههای کوتاهمدت و تمرکز بارشها در مناطق محدود، همچنان بهعنوان یک ریسک جدی برای منابع آب کشور مطرح است؛ مسئلهای که ضرورت مدیریت مصرف و برنامهریزی دقیق در حوزه منابع آبی را بیش از پیش برجسته میکند.
شکاف بارش در استانها؛ از کسری ۱۸۰ درصدی تا مازاد ۱۵۰ درصدی
بررسی نمودار مقایسه اختلاف مجموع بارش کشور و استانها با بلندمدت از ابتدای سال آبی جاری تا ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ نشان میدهد که الگوی بارندگی در سطح استانهای کشور با نوساناتی قابل توجه و شکافهای عمیق همراه بوده است؛ بهطوریکه برخی استانها با کسری شدید بارش و برخی دیگر با مازاد قابل توجه نسبت به شرایط نرمال مواجه هستند.
بر اساس این نمودار، استان گیلان با ثبت حدود ۱۸۰.۹ درصد کاهش نسبت به بلندمدت، بیشترین کسری بارش کشور را تجربه کرده و در صدر استانهای کمبارش قرار گرفته است. پس از آن، استانهای کهگیلویه و بویراحمد با حدود ۹۱.۸ درصد کاهش، تهران با حدود ۸۲.۷ درصد، مازندران با ۷۷.۱ درصد و مرکزی با ۷۰.۸ درصد کاهش بارش در زمره استانهایی هستند که با افت قابل توجه بارندگی مواجه شدهاند.
در ادامه این روند، استانهایی نظیر قزوین منفی ۶۴.۴ درصد، چهارمحال و بختیاری منفی ۵۱.۳ درصد، البرز منفی ۴۳.۲ درصد، قم منفی ۳۹.۹ درصد، لرستان منفی ۳۰.۱ درصد، سمنان منفی ۲۶.۸ درصد، کردستان منفی ۲۳.۲ درصد، اصفهان منفی ۱۶.۰ درصد، فارس منفی ۱۳.۵ درصد، اردبیل منفی ۱۲.۱ درصد، یزد منفی ۱۰.۹ درصد، همدان منفی ۷.۷ درصد نیز با کسری بارش نسبت به میانگین بلندمدت مواجه هستند که نشاندهنده گستردگی پدیده کمبارشی در بخش بزرگی از کشور است.
در مقابل، برخی استانها شرایط متفاوتی را تجربه کردهاند و میزان بارش آنها از میانگین بلندمدت فراتر رفته است. در این میان، ایلام با ثبت حدود ۱۵۳.۴ درصد افزایش نسبت به نرمال، در صدر استانهای پربارش قرار دارد. همچنین استانهای هرمزگان ۱۲۴.۲ درصد، کرمانشاه ۹۰.۰ درصد، آذربایجان غربی ۸۷.۰ درصد، بوشهر ۶۲.۴ درصد و خراسان جنوبی ۴۱.۹ درصد از جمله مناطقی هستند که مازاد بارش قابل توجهی را ثبت کردهاند.
علاوه بر این، استانهای آذربایجان شرقی ۲۹.۶ درصد، کرمان ۲۳.۹ درصد، زنجان ۲۳.۴ درصد، خراسان شمالی ۹.۶ درصد، خراسان رضوی ۸.۰ درصد، خوزستان ۶.۰ درصد، گلستان ۲.۵ درصد و سیستانوبلوچستان ۰.۴ درصد نیز در محدوده مثبت قرار گرفته و بارش آنها بیش از میانگین بلندمدت گزارش شده است.
بر اساس دادههای این نمودار، میزان بارش کشور در مجموع حدود ۸.۴ درصد بیشتر از میانگین بلندمدت ثبت شده است؛ رقمی که در نگاه کلی مثبت ارزیابی میشود، اما به دلیل پراکنش نامتوازن بارشها در سطح استانها، تصویر یکنواختی از وضعیت منابع آبی کشور ارائه نمیدهد.
تحلیل این دادهها نشان میدهد که تفاوت شدید بین استانهای دارای مازاد بارش و استانهای دارای کسری، بیانگر عدم تعادل جدی در توزیع مکانی بارندگیها است؛ مسئلهای که میتواند پیامدهای قابل توجهی در مدیریت منابع آب، کشاورزی و تأمین آب شرب در مناطق مختلف کشور به همراه داشته باشد.
بر این اساس، اگرچه شاخص کلی بارش کشور اندکی بالاتر از نرمال قرار دارد، اما تمرکز بارشها در برخی استانها و تداوم کمبارشی در بخش وسیعی از کشور، همچنان بهعنوان یک چالش ساختاری در حوزه آب مطرح است و ضرورت اتخاذ سیاستهای هدفمند برای مدیریت این عدم توازن را بیش از پیش برجسته میکند.