هشدار: سانسور آرامش نمیآورد بلکه شایعه را پررنگ میکند
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایسنا، این روزنامهنگار پیشکسوت در گفتگویی استفاده از فرمول «شایعه = اهمیت × ابهام» را راهکاری کلیدی برای مدیریت بحران دانست و ضمن هشدار درباره عواقب انتشار اخبار متناقض و دوقطبیسازی کاذب، بر لزوم صدای واحد در شرایط جنگی و بحران و توجه به ابعاد دیپلماسی و اقتصاد در کنار پوشش نظامی تأکید کرد.
نقش رسانه در بحران و ضرورت هماهنگی و کاهش اضطراب
نفیسی درباره اهمیت حضور رسانهها در شرایط خاص کنونی گفت: «شرایط خاصی پیش آمده که در آن نقش رسانهها میتواند بسیار پررنگ باشد. رسانه میتواند نوعی هماهنگی و آرامش بیشتری را در سطح جامعه ایجاد کند. متأسفانه به دلیل قطع اینترنت، ارتباط مردم از طریق رسانههای اجتماعی کم شده و برای کسانی که وابستگان خارج از کشور دارند، هماهنگی کامل ایجاد نمیشود. رسانه در اینجا میتواند در اطلاعرسانی و تلطیف فضا نقش مؤثری ایفا کند.»
تجربه جنگ هشت ساله و لزوم پوشش میدانی به جای روایت دست دوم
این مدرس روزنامهنگاری با اشاره به تجربیات گذشته افزود: «پیش از این اتفاقات، در مرکز مطالعات رسانه، دورههایی برای مدیریت بحران برگزار میشد. یکی از نکات مهم، حضور میدانی رسانههاست؛ اینکه رسانه باید در رویداد حضور داشته باشد و شاهد عینی باشد، نه اینکه بعد از وقوع، از تبعات آن بگوید، چرا که آن روایت، روایت دست دومی میشود و تأثیر لازم را از دست میدهد. متأسفانه یکی از نقصهای بزرگ رسانهها در این موقعیت، نداشتن پوشش میدانی است.»
خاطرهای از جنگ تحمیلی/ آگاهی دادن به رسانه به جای سانسور
نفیسی با ذکر یک مثال عینی از تجربه شخصی خود در زمان جنگ ایران و عراق گفت: «یادم نمیرود، در زمان جنگ، خبری درباره راکت کاتیوشا گذاشته بودیم. فرماندهی ارتش زنگ زد و گفت شما نمیدانید برد کاتیوشا چقدر است، ما مسخره میشویم. ما گفتیم این ناآگاهی ما را نشان میدهد، چند نفر بفرستید به ما آموزش دهند. آنها آمدند و به ما گفتند برد مفید و برد مؤثر هر اسلحه چقدر است. چند جلسه برای ارکان اخبار جنگ گذاشتند و ما اطلاعات دقیقتری پیدا کردیم. بعد میدانستیم چطور این خبرها را بنویسیم. همچنین به ما گفتند وقتی یک لشکر در جایی مستقر است، دقیقاً نگویید کجاست تا دشمن نتواند هدف بگیرد. مکان را عوض میکردیم، ولی اطلاعات درست نمیدادیم. این یعنی تعادل بین دستاندرکاران جنگ و رسانه.»
چرا ابهام را باید از بین برد؟
نفیسی با توضیح یک اصل ارتباطاتی گفت: «در بحث ارتباطات، فرمولی داریم: شایعه برابر است با اهمیت ضرب در ابهام. در شرایط جنگی، اهمیت رویدادها بالاست و نمیتوانیم آن را صفر کنیم. پس تنها راه، صفر کردن ابهام است. اگر ابهام را از یک رویداد بزداییم، شایعه از بین میرود. وقتی ابهام وجود داشته باشد، شایعات دهان به دهان میچرخند و واقعیت اصلی از بین میرود. رسانه میتواند با اطلاعرسانی درست، یک حقیقت نسبی از واقعیت را به مخاطب منتقل کند و مانع شکلگیری شایعه شود.»
یک هشدار: سانسور آرامش نمیآورد بلکه شایعه را پررنگ میکند
او درباره عواقب انعکاس ندادن اخبار، هشدار داد: «این تصور که اگر خبری را منتشر نکنیم، جامعه آرام میماند، اشتباه است. مردم کنجکاوند و اخبار را از منابع دیگر، از جمله شبکههای ماهوارهای دنبال میکنند. اگر مرجعیت رسانهای از داخل به خارج منتقل شود، انعکاسهای مغرضانه شکل میگیرد. به جای سانسور، باید دست رسانه برای پوشش میدانی باز باشد. نگفتن خبر، باعث میشود مردم شایعات را باور کنند، چون تصور میکنند اگر خلافش بود، رسانهی خودمان تکذیب میکرد.»
افشای جنایتها وظیفه رسانه است حتی با وجود قطع اینترنت
این روزنامهنگار پیشکسوت درباره پوشش حملات به مناطق مسکونی و مدارس تأکید کرد: «وقتی مدرسهای در میناب بمباران میشود، این دیگر قابل کتمان نیست. باید حضور میدانی داشته باشیم، عکس و فیلم بگیریم و به صورت بینالمللی انعکاس دهیم. رسانه این مسئولیت را دارد. اینکه اینترنت را قطع میکنیم، مشکل را حل نمیکند، چون ماهوارههای بالای آسمان با دوربینهای پیشرفته همه چیز را میبینند و تصویر میگیرند. نمیتوانیم با این تفکر که موبایل کسی فیلم نگیرد، اینترنت را هم قطع کنیم. باید عالمانهتر برخورد کنیم. وقتی رسانه حضور داشته باشد، کارشناسان نظر بدهند و واقعیت با توضیح همراه شود، آرامش به جامعه بازمیگردد.»
نقش دیپلماسی و اقتصاد در کنار جنگ و پادزهر اضطراب
نفیسی در پاسخ به این سؤال که پیشنهادش برای بهتر شدن عملکرد رسانهها و نقش آنها در سلامت روان جامعه در شرایط کنونی، چیست؟ بیان کرد: «رسانه باید در کنار پوشش رویدادهای جنگی، نقش برجستهی دیپلماسی را هم نشان دهد. باید به جامعه گفت که ما علاوه بر آمادگی نظامی، به دنبال راهحل سیاسی هم هستیم. انعکاس فعالیتهای وزارت خارجه، سفرها و مذاکرات و همچنین کارتهای برندهی اقتصادی مثل تنگه هرمز، در جامعه ایجاد آرامش میکند. مردم نباید احساس کنند تنها راه حل، جنگ بینهایت است. همچنین باید تلاشهای مسئولان برای تأمین مایحتاج روزمره مردم و ورود کالا از نقاط مرزی انعکاس یابد.»
هشدار پایانی: از دو قطبیسازی و اخبار متناقض بپرهیزید
این روزنامهنگار پیشکسوت در پایان با تأکید بر لزوم صدای واحد در شرایط جنگی و بحران گفت: «در گذشته در جنگ تحمیلی، ستاد خبر جنگ تشکیل شده بود و اخبار از کانال مشخصی مخابره میشد. الان هم باید چنین باشد. اخبار نظامی از یک کانال، اخبار اقتصادی از کانال دیگر و اخبار دیپلماسی فقط از سوی وزارت خارجه اعلام شود. هرکس نظر شخصی دارد، میتواند در قالب یادداشت یا مقاله بنویسد، نه به عنوان خبر رسمی. انتشار اخبار متناقض و چند قطبیسازی کاذب، بازار شایعه را رونق میبخشد و عامل اضطراب در جامعه میشود. برای از بین بردن شایعه، هیچ راهی به جز زدودن ابهام از طریق اطلاعرسانی شفاف و میدانی وجود ندارد.»
59243