خبرگزاری مهر، گروه اقتصاد – علی فروزانفر؛ در روزهایی که التهابات بازار خودرو و نوسانات صعودی قیمت‌ها، خرید یک خودروی مصرفی یا حتی سرمایه‌گذاری در این بازار را برای بسیاری از اقشار جامعه به یک دغدغه جدی تبدیل کرده است، بورس کالای ایران با معرفی یک ابزار مالی نوین، راهکاری عملی برای خروج از این بن‌بست ارائه داده است. «گواهی سپرده کالایی خودرو» که از پاییز سال ۱۴۰۴ در این بازار راه‌اندازی شده، اکنون به پناهگاهی امن برای حفظ ارزش پول متقاضیان و سرمایه‌گذاران تبدیل شده است.

در شرایط تورمی اقتصاد، یکی از بزرگترین چالش‌های خریداران واقعی خودرو، جاماندن از سرعت رشد قیمت‌هاست. رویه سنتی به این شکل بوده که متقاضیان با هدف خرید یک خودروی مشخص اقدام به پس‌انداز می‌کردند، اما تا زمان تامین نقدینگی مورد نیاز، جهش قیمت‌ها عملاً ارزش پس‌انداز آن‌ها را می‌بلعید؛ چرخه‌ای باطل از استقراض، وام و انتظار که غالباً به ناامیدی یا خرید خودرویی با مدل پایین‌تر ختم می‌شد.

اکنون، گواهی سپرده کالایی خودرو به عنوان یک ابزار پوشش ریسک (Hedging)، دقیقاً برای رفع همین چالش طراحی شده است. مکانیزم این ابزار به گونه‌ای است که به افراد اجازه می‌دهد با سرمایه‌های بسیار خرد و جزئی وارد معاملات بازار خودرو شوند. بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد در حال حاضر (زمان انتشار این گزارش)، ارزش هر ورقه از این گواهی‌ها در بورس کالا رقمی در حدود ۷۵۰ هزار تومان است؛ به این معنا که سد نداشتن سرمایه لازم برای ورود به بازار سرمایه‌گذاری خودرو برای همیشه شکسته شده است.

دو گروه برنده در معاملات گواهی سپرده خودرو

این ابزار مالی جذابیت بالایی برای دو گروه عمده از فعالان اقتصادی دارد. گروه نخست، سرمایه‌گذارانی هستند که به دنبال کسب سود از نوسانات بازار خودرو بوده اما تمایلی به درگیری با چالش‌های بازار فیزیکی ندارند. معاملات سنتی خودرو همواره با ریسک‌ها و اصطکاک‌های فراوانی همراه است؛ از مشکلات فنی پنهان خودرو، دغدغه یافتن مشتری دست به نقد، مراحل زمان‌بر نقل و انتقال سند و تعویض پلاک گرفته تا هزینه‌های جانبی مانند عوارض، بیمه، پارکینگ و ریسک‌های بالای سرقت و کلاهبرداری. گواهی سپرده، تمام این ریسک‌های سیستماتیک و غیرسیستماتیک را به صفر می‌رساند.

گروه دوم، خریداران مصرفی و پس‌اندازکنندگان هستند. این افراد می‌توانند به جای نگهداری وجه نقد که روزانه در معرض افت ارزش است، سرمایه فعلی خود را به صورت تدریجی به گواهی سپرده خودرو تبدیل کنند. با این استراتژی، هرگونه افزایش قیمت خودرو در بازار فیزیکی، مستقیماً در ارزش گواهی‌های آن‌ها لحاظ می‌شود و ارزش «معادلِ خودروییِ» سرمایه آن‌ها حفظ خواهد شد. متقاضی پس از رسیدن حجم گواهی‌ها به حد نصاب لازم، می‌تواند با تحویل اوراق به خودروساز، خودروی فیزیکی خود را دریافت کند یا با فروش گواهی‌ها در بازار ثانویه بورس کالا، نقدینگی به‌روز شده خود را برای خرید خودروی دلخواه از بازار آزاد صرف نماید.

تزریق خون تازه به رگ‌های تولید

مزایای این ابزار نوین تنها به مصرف‌کننده نهایی محدود نمی‌شود. از منظر اقتصاد کلان، هدایت نقدینگی‌های سرگردان جامعه به سمت خرید گواهی سپرده کالایی، به معنای تامین مالی مستقیم و ارزان‌قیمت برای شرکت‌های خودروساز است. این سرمایه در گردش، خودروسازان را از دریافت تسهیلات بانکی با نرخ‌های بهره سنگین بی‌نیاز کرده و مستقیماً به چرخه تولید تزریق می‌شود. کارشناسان اقتصادی معتقدند در صورت توسعه و فراگیری این ابزار، هدایت نقدینگی به جای سفته‌بازی در بازار آزاد به سمت بورس کالا، می‌تواند نقش بسزایی در کنترل تورم و تنظیم‌گری بازار خودرو ایفا کند.

اما ماهیت دقیق گواهی سپرده کالایی چیست؟ این اوراق تا کنون چه میزان بازدهی برای سرمایه‌گذاران به همراه داشته‌اند و چگونه می‌توان نسبت به خرید و فروش آن‌ها اقدام کرد؟

در ادامه این گزارش، ضمن کالبدشکافی دقیق گواهی سپرده خودرو و بررسی تاریخچه بازدهی آن در بورس کالا، به آموزش گام‌به‌گام نحوه معاملات این ابزار جذاب پرداخته و به پرتکرارترین ابهامات و پرسش‌های مخاطبان پاسخ خواهیم داد.

بازدهی خیره‌کننده گواهی سپرده خودرو در بورس کالا؛ طلا و دلار جا ماندند /گواهی خودرو چیست و چگونه کار می‌کند؟

بررسی روند معاملات «گواهی سپرده کالایی خودرو» در بورس کالای ایران نشان می‌دهد این ابزار نوین مالی نه تنها توانسته به عنوان یک سپر تورمی قدرتمند عمل کند، بلکه با ثبت بازدهی خیره‌کننده بیش از ۱۸۰ درصد، رقبای سنتی خود در بازارهای موازی از جمله دلار، طلا و حتی بازار فیزیکی خودرو را به حاشیه رانده است. اما پیش از بررسی دقیق این آمار و ارقام، باید به این پرسش اساسی پاسخ داد که گواهی سپرده کالایی اساساً چیست و ساختار آن چگونه است؟

گواهی سپرده کالایی چیست؟ (از تعریف قانونی تا بیان ساده)

بر اساس مصوبه شورای عالی بورس و اوراق بهادار مورخ ۱۳۹۳/۰۳/۱۲، گواهی سپرده کالایی، اوراق بهاداری است که نشان‌دهنده مالکیت دارنده آن بر مقدار معینی کالا است. شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق ‌بهادار و تسویه وجوه، این اوراق را به پشتوانه قبض انبار صادره توسط انبارهای مورد تأیید بورس کالا، صادر می‌کند.

به زبان ساده‌تر؛ این یعنی شما به جای آنکه یک کالای فیزیکی (مثل خودرو، طلا یا محصولات کشاورزی) را بخرید و نگران هزینه‌ها و خطرات نگهداری، سرقت یا افت کیفیت آن باشید، برگه‌ای معتبر و قانونی در دست دارید که معادل همان کالا ارزش دارد. کالا در یک انبار استاندارد و تحت نظارت بورس پارک شده و شما مالک قطعی بخشی از آن هستید و هر زمان که بخواهید می‌توانید این برگه مالکیت را در بازار به فروش برسانید یا با رساندن آن به حد نصاب، کالای فیزیکی را تحویل بگیرید.

جزئیات گواهی سپرده خودرو؛ خرید ماشین با پول توجیبی

معاملات گواهی سپرده کالایی خودرو،که مشخصات دقیق مدل‌های موجود و شرکت‌های تولیدکننده آن در بورس کالا به نشانی ime.co.ir قابل مشاهده است، از تاریخ ۱۴۰۴/۰۷/۲۸ رسماً گشایش یافت.

ساختار این اوراق به گونه‌ای طراحی شده که ورود با سرمایه‌های بسیار خرد را امکان‌پذیر می‌کند. اندازه هر گواهی سپرده کالایی در این نماد، معادل یک ده هزارم (۰.۰۰۰۱) یک دستگاه خودرو است.

به زبان ساده‌تر؛ ارزش هر خودرو به ۱۰,۰۰۰ قسمت مساوی تقسیم شده است و هر ۱۰,۰۰۰ گواهی سپرده، معادل یک دستگاه خودروی کامل است. حداقل مقدار مجاز خرید برای ورود به این بازار تنها خرید یک گواهی سپرده است؛ اما برای جلوگیری از انحصار، محدودیت‌هایی نیز در نظر گرفته شده است. بر این اساس، اشخاص حقیقی، حقوقی و صندوق‌های سرمایه‌گذاری می‌توانند حداکثر ۵۰,۰۰۰ گواهی سپرده (معادل ۵ دستگاه خودرو) را خریداری کنند.

رکوردشکنی بازدهی؛ اوراق خودرو در صدر بازارهای سرمایه‌گذاری

آمارها و داده‌های معاملاتی نشان می‌دهد این ابزار در حفظ ارزش معادلِ پولِ سرمایه‌گذاران و خریداران مصرفی، عملکردی استثنایی داشته است. هر گواهی سپرده خودرو در بورس کالای ایران، در زمان آغاز معاملات خود با قیمت ۲۷۵,۰۰۰ تومان کشف قیمت شد. با گذشت زمان و در پایان معاملات روز گذشته، قیمت هر ورق از این گواهی‌ها به رقم ۷۵۵,۰۰۰ تومان رسید که نشان‌دهنده رشد تقریباً ۳ برابری و ثبت بازدهی بیش از ۱۸۰ درصدی است.

ارزش این بازدهی زمانی مشخص می‌شود که آن را با سایر بازارهای سرمایه‌گذاری در همین بازه زمانی مقایسه کنیم. در همین بازه زمانی:

• دلار در بازار آزاد: از محدوده ۱۰۶ هزار تومان به ۱۸۶ هزار تومان رسید (تنها ۷۵ درصد بازدهی).
• هر گرم طلای ۱۸ عیار: از محدوده گرمی ۱۱ میلیون تومان به ۲۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید (حدود ۸۶ درصد بازدهی).
• سکه تمام بهار آزادی: از محدوده ۱۱۴ میلیون تومان به ۲۰۵ میلیون تومان رسید (حدود ۸۰ درصد بازدهی).
• بازار فیزیکی خودرو: بسته به نوع خودرو، افزایش قیمتی بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ درصد را تجربه کرد.

این آمار به روشنی اثبات می‌کند که گواهی سپرده خودرو نه تنها تورم و افزایش قیمت‌ها در بازار فیزیکی خودرو را به طور کامل پوشش داده (کاور کرده) است، بلکه سود مازادی بسیار بیشتر از بازارهای موازی نظیر طلا و ارز نصیب سرمایه‌گذاران کرده است. این ابزار دقیقاً همان حلقه مفقوده‌ای است که افراد فاقد توانایی خرید یکجای خودرو در زمان حال، می‌توانند از طریق آن قدرت خرید آینده خود را تضمین کنند.

در ادامه، ۲ نمودار مربوط به تغییرات قیمت گواهی سپرده بر حسب تومان و روند رشد بازدهی تجمعی آن بر حسب درصد در ۱۱۸ روز کاری گذشته (از ابتدای عرضه در ۲۸ مهر ماه تا به امروز)، قابل مشاهده است.

راهنمای جامع سرمایه‌گذاری در بورس کالا؛ ورود به بازار خودرو با «گواهی سپرده کالایی»

پس از بررسی ماهیت جذاب گواهی سپرده کالایی خودرو و مقایسه بازدهی آن با نرخ تورم در بخش نخست، لزوم شناخت دقیق قوانین این بازار مالی برای سرمایه‌گذاران بیش از پیش احساس می‌شود. از این رو، در گزارشی تفصیلی و مجزا، قواعد جاری این بازار و پاسخ به کلیه پرسش‌های پرتکرار مخاطبان منتشر خواهد شد.

این گزارش جامع که ویژه تمامی فعالان بازار تدوین شده است، محورهای زیر را پوشش خواهد داد:

۱. مفاهیم پایه و مشخصات کلی قرارداد،

۲. پیش‌نیازها و نحوه ورود به بازار،

۳. محدودیت‌ها و زمان‌بندی معاملات،

۴. امور مالی، کارمزدها و مالیات،

۵. قوانین و هزینه‌های انبارداری،

۶. فرآیند ترخیص و تحویل فیزیکی خودرو و

۷. شفافیت و پیگیری اطلاعات.

شایان ذکر است این راهنمای طبقه‌بندی‌شده، بر اساس مستندات رسمی بورس کالای ایران از جمله اطلاعیه‌های گشایش انبار و نماد معاملاتی و همچنین مشخصات قراردادهای منتشر شده توسط «مدیریت خزانه‌داری و انبارها» و «مدیریت بازار مشتقه و ابزارهای نوین مالی» توسط خبرنگار مهر بازتدوین شده و در اختیار مخاطبان قرار خواهد گرفت.

پی‌نوشت: معرفی ابزار مالی، جایگزین ارزیابی ریسک نیست

این گزارش صرفاً به معرفی یک ابزار مالی جدید پرداخته و به هیچ‌وجه پیشنهاد یا سیگنال سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شود. تصمیم‌گیری برای ورود به این معاملات، مستقیماً به چشم‌انداز شما از بازار خودرو و برآورد روند آینده قیمت‌ها بستگی دارد؛ بازاری که مانند هر بستر سرمایه‌گذاری دیگری با ریسک‌های مختص به خود مواجه است و حتی گروهی از فعالان، قیمت‌های فعلی آن را حباب می‌دانند.

ذات هر بازاری بر پایه همین تفاوت دیدگاه‌ها بنا شده است؛ تقاطع نگاه کسانی که قیمت‌ها را گران پنداشته و در جایگاه فروشنده ظاهر می‌شوند، با آنانی که بازار را ارزان ارزیابی کرده و اقدام به خرید می‌کنند، جریان معاملات را شکل می‌دهد. بنابراین، ارزیابی ریسک و تحلیل ارزش واقعی قیمت‌ها در شرایط کنونی، بر عهده شخص سرمایه‌گذار بوده و از اهداف این گزارش خارج است.