به گزارش خبرنگار مهر، جدیدترین آمارهای تجاری نشان می‌دهد مبادلات غیرنفتی ایران و قطر در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ با تغییرات قابل توجهی همراه بوده و در این میان، صادرات ایران به این کشور رشد محسوسی را تجربه کرده است؛ رشدی که در نهایت به مثبت شدن تراز تجاری دو کشور به نفع ایران انجامیده است.

بر اساس این آمار، در ۱۰ ماهه سال جاری حدود ۵۸۰ هزار تن کالا به ارزش بیش از ۱۲۲ میلیون دلار از ایران به قطر صادر شده است. این در حالی است که در مدت مشابه سال ۱۴۰۳، میزان صادرات ایران به قطر ۴۳۲ هزار تن به ارزش ۱۱۳ میلیون دلار ثبت شده بود. مقایسه این دو دوره نشان می‌دهد صادرات ایران به قطر از نظر وزنی حدود ۳۴ درصد و از نظر ارزشی نزدیک به ۸ درصد افزایش یافته است.

رشد وزنی بالاتر نسبت به رشد ارزشی نشان می‌دهد بخش مهمی از افزایش صادرات مربوط به اقلامی با ارزش افزوده متوسط یا پایین‌تر بوده که در عین حال از نظر حجم فیزیکی سهم قابل توجهی دارند. با این حال، تثبیت روند افزایشی صادرات در شرایط منطقه‌ای و رقابتی فعلی، نشانه‌ای از حفظ و حتی تقویت جایگاه ایران در بازار قطر محسوب می‌شود.

ترکیب کالاهای صادراتی؛ تمرکز بر کشاورزی و مصالح ساختمانی

بررسی ترکیب کالاهای صادراتی حاکی از آن است که همچنان بخش عمده صادرات ایران به قطر را محصولات کشاورزی، مواد غذایی، مصالح ساختمانی و برخی اقلام معدنی تشکیل می‌دهد. در حوزه کشاورزی و صنایع غذایی، محصولاتی مانند تخم‌مرغ، گوجه‌فرنگی، هندوانه، خشکبار و شیر خشک صنعتی سهم قابل توجهی از سبد صادراتی را به خود اختصاص داده‌اند.

نزدیکی جغرافیایی دو کشور و دسترسی مناسب دریایی موجب شده محصولات تازه و فسادپذیر ایرانی با هزینه حمل‌ونقل رقابتی به بازار قطر برسند. این مزیت نسبی، به‌ویژه در حوزه صیفی‌جات و میوه‌های تازه، نقش مهمی در حفظ سهم بازار ایران ایفا کرده است.

در کنار محصولات غذایی، مصالح ساختمانی نیز جایگاه پررنگی در صادرات به قطر دارند. اقلامی نظیر سیمان، کلینکر، سنگ‌های ساختمانی و انواع کفپوش از جمله کالاهایی هستند که سهم قابل توجهی از ارزش و حجم صادرات را تشکیل می‌دهند. با توجه به پروژه‌های عمرانی و توسعه‌ای در قطر، این بخش همچنان ظرفیت رشد دارد و می‌تواند در صورت برنامه‌ریزی هدفمند، سهم بیشتری از بازار این کشور را در اختیار بگیرد.

علاوه بر این، برخی اقلام معدنی و نیمه‌صنعتی نیز در فهرست صادراتی دیده می‌شوند که نشان‌دهنده تنوع نسبی سبد صادراتی ایران به این کشور است، هرچند همچنان بخش عمده صادرات در گروه کالاهای با فناوری پایین یا متوسط متمرکز است.

کاهش قابل توجه واردات از قطر

در مقابل رشد صادرات، واردات ایران از قطر در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ روندی کاهشی داشته است. بر اساس آمارها، در این مدت حدود ۱۰۱ هزار تن کالا به ارزش تقریبی ۱۱۱ میلیون دلار از قطر وارد ایران شده است. این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۱۴۵ هزار تن به ارزش ۱۷۵ میلیون دلار بود.

بر این اساس، واردات از قطر از نظر وزنی حدود ۳۰ درصد و از نظر ارزشی حدود ۳۷ درصد کاهش یافته است. کاهش ارزش واردات بیش از کاهش وزنی نشان می‌دهد بخشی از افت واردات مربوط به کالاهای با ارزش بالاتر بوده است.

اقلام وارداتی عمدتاً شامل مواد اولیه صنعتی، خوراک دام و طیور، قطعات و تجهیزات صنعتی و برخی مواد شیمیایی بوده است. بررسی ماهیت این کالاها نشان می‌دهد قطر در بسیاری از موارد نقش واردات مجدد را ایفا می‌کند؛ به این معنا که بخشی از کالاهای وارداتی از این کشور، در اصل تولید سایر کشورها بوده و از طریق قطر به ایران صادر شده‌اند.

این موضوع بیانگر آن است که سهم مستقیم قطر در زنجیره تأمین وارداتی ایران چندان بالا نیست و روابط تجاری دو کشور بیشتر بر محور صادرات ایران متمرکز است.

تغییر جهت تراز تجاری به نفع ایران

یکی از مهم‌ترین تحولات در مبادلات دو کشور، تغییر وضعیت تراز تجاری است. در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴، تراز تجاری ایران و قطر مثبت و به نفع ایران ثبت شده و مازاد تجاری حدود ۱۱ میلیون دلار برآورد می‌شود. این در حالی است که در مدت مشابه سال گذشته، تراز تجاری دو کشور منفی و حدود ۶۲ میلیون دلار به زیان ایران بود.

این تغییر جهت قابل توجه، حاصل هم‌زمانی رشد صادرات و کاهش واردات از قطر است. مثبت شدن تراز تجاری می‌تواند به تقویت موقعیت ایران در مذاکرات تجاری و توسعه همکاری‌های اقتصادی دوجانبه کمک کند و زمینه‌ساز گسترش روابط در حوزه‌های جدید شود.

تجارت غیرمستقیم و ظرفیت‌های پنهان

در کنار مبادلات مستقیم، بخش قابل توجهی از تجارت ایران و قطر به صورت غیرمستقیم و از طریق کشورهای ثالث انجام می‌شود. کشورهایی مانند عمان و امارات متحده عربی در این میان نقش واسطه‌ای ایفا می‌کنند و بخشی از کالاها از مسیر این کشورها به مقصد نهایی منتقل می‌شوند.

کالاهایی نظیر شمش آهن و فولاد و قیر از جمله اقلامی هستند که از طریق این مسیرها مبادله می‌شوند. برآوردها نشان می‌دهد حجم این تجارت غیرمستقیم حدود ۲۰۰ میلیون دلار است؛ رقمی که در صورت ایجاد زیرساخت‌های مناسب برای گسترش خطوط مستقیم حمل‌ونقل و تسهیل مبادلات بانکی، می‌تواند به طور رسمی در آمار تجارت دوجانبه منعکس شود و به افزایش چشمگیر حجم مبادلات منجر شود.

به طور کلی، آمارهای ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد روابط تجاری ایران و قطر در مسیر متوازن‌تری نسبت به سال گذشته قرار گرفته است. رشد صادرات، کاهش واردات و مثبت شدن تراز تجاری، از بهبود نسبی جایگاه ایران در این بازار حکایت دارد. با این حال، توسعه صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالاتر، تنوع‌بخشی به سبد صادراتی و تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل و مالی می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای سطح همکاری‌های اقتصادی دو کشور در سال‌های آینده باشد.