چرا معده خودش را هضم نمیکند؟
غزال زیاری- معده انسان یکی از شگفتانگیزترین اعضای بدن است؛ اندامی که میتواند همه چیز را تحمل کرده و پذیرای هر نوع مادهای باشد؛ از نوشیدنیهای انرژیزا گرفته تا خود شیره اسیدی معده که pH آن معمولاً بین ۱.۵ تا ۳.۵ است.
اگر کمی به این جریان فکر کنید شاید این سوال برایتان مطرح شود که چرا معده ما، خودش را هضم نمیکند؟ این سوال از وقتی که انسان برای اولین بار شروع به آزمایش روی شیره معده کرد و دریافت که این شیره میتواند گوشت و بافت بدن قورباغههای زنده را هضم کند، مطرح بوده. برای درک دقیق این ماجرا، باید بدانید که محققان با چه روشهای منزجرکنندهای به این نتایج رسیدند.
یک فرصت طلایی عجیب
قبل از انجام تحقیقات علمی در این زمینه، این بحث مطرح بود که آیا هضم غذا در معده یک فرآیند شیمیایی است یا مکانیکی؟
در سال ۱۸۲۲ میلادی، در یک اتفاق تلخ و غیرعمد، یک شکارچی از فاصله نزدیکی به الکسیس سنتمارتین، یک تاجر ۱۸ ساله کانادایی شلیک کرد و سوراخی دائمی در معده او باقی ماند. در آن زمان یک پزشک محلی به نام ویلیام بومانت، توانست جان او را نجات دهد و تصمیم گرفت به او پول بدهد تا برای انجام تحقیقاتی کاملاً منزجرکننده درباره هضم غذا با او همراهی کند. تلاشهای سنتمارتین برای شفا یافتن و فرار از سبک زندگی عجیبش بیفایده بود و در طول دوره آزمایشی، دکتر بومانت تکههای گوشت متصل به نخ را در سوراخ معده او فرو میکرد و در فواصل زمانی مختلف بیرون میکشید تا تأثیر اسید معده بر آنها را ثبت کند. او حتی گاهی با چشیدن محتویات داخل سوراخ، میزان اسیدی بودن معده را بررسی میکرد.
گرچه این داستان واقعا چندشآور است ولی ارزش خواندن دارد؛ در پی همین بررسیها، دکتر متوجه شد که هضم غذا در معده عمدتاً شیمیایی است و با حرکات چرخشی و مخلوطکننده داخل آن انجام شده و بعد از جویدن و بلعیدن، شیره بسیار اسیدی داخل معده به جان غذا میافتد.
سالها بعد جراحی به نام لستر رینولدز درگستد در مقالهای در این باره نوشت: «شیره خالص معده، توسط غدد فوندیک ترشح میشود؛ این شیره اگر با غذا یا بزاق مخلوط نشود، بسیار خورنده است و ظرفیت تخریب و هضم تمام بافتهای زنده، از جمله غشای مخاطی مقاوم معده و روده کوچک را دارد.»
میدانیم که این شیرهها قادر به هضم گوشت هستند، اما درگستد هم در آزمایش خود، شیره معده را جمع کرد و پاهای قورباغههای زنده را در آن آویزان کرد.گرچه قورباغهها زنده ماندند، اما تجربه خوشایندی نبود؛ چرا که پاهایشان توسط مخلوط پپسین و اسید کلریدریک هضم شد. اینجا باز هم این سوال مطرح می شود که اگر شیره معده اینقدر اسیدی و مخرب است، چرا معده خودش را هضم نمیکند؟
گاهی اوقات این اتفاق میافتد…
در مقاله دیگری در این باره می خوانیم: «گاهی این اتفاق میافتد. تحت شرایط خاص، شیره معده ممکن است باعث ایجاد زخم شده و حتی بیشتر دیواره معده را از بین ببرد. اما در حالت عادی، دیواره معده سرسختانه در برابر چنین حملاتی مقاومت کرده و طوری رفتار میکند که انگار از جنس چینی ساخته شده است.»
شیره معده رقیقنشده به شدت خورنده است و اگر سایر اندامها مثل لوزالمعده، طحال، رودهها و مخاط معده در معرض آن قرار بگیرند، درست مثل قورباغههای آزمایشگاهی هضم میشوند. اما در افراد سالم، مخاط معده توسط شیره معده خودتان هضم نمیشود، چرا که این شیره بلافاصله با مواد غذایی و مایعاتی که میخورید، رقیق میشود.
درگستد توضیح داد: «مکانیزم تنظیم ترشحات معده، این گونه عمل میکند که با حضور غذا در معده، شیره معده به جریان میافتد و ترشحات بعدی، قبل از اینکه محتویات معده بهاندازه کافی برای آسیب رساندن به مخاط خورنده شوند، متوقف میشوند.»
در اصل، نقش معده خرد کردن غذا به قطعات کوچکتر است تا بتوانیم آن را جذب کنیم. جزء اصلی شیره معده، اسید کلریدریک است؛ ماده شیمیایی قدرتمندی که میتواند فلز را حل کند. برای جلوگیری از خورده شدن دیوارههای معده توسط این اسید، اپیتلیوم (سلولهایی که لایه داخلی معده را میپوشانند) یک مخاط قلیایی غلیظ و غنی از بیکربنات ترشح میکنند تا با اسید مقابله کرده و از معده محافظت کند. این مخاط دیوارههای معده را پوشانده و برای محافظت مداوم، دائماً توسط اپیتلیوم بازسازی میشود.
درگستد در ادامه آزمایشش توضیح داد: «شیره معده خالص قادر است تا مخاط را از بین برده و باعث ایجاد زخم در معده شود. این زخم زمانی ایجاد میشود که ترشح معده توسط عواملی غیر از غذا تحریک شده و اثر خنثیکننده آن وجود نداشته باشد یا ناکافی باشد.»
خلاصه اینکه، بدن شما روشی برای رقیق کردن شیرههای گوارشی دارد تا خود معده شما هضم نشود. اما وقتی اوضاع خراب میشود، به دردسر خواهید افتاد.
منبع: iflscience
58321