جنگ تحمیلی چگونه اقتصاد گالریها را فلج میکند؟ / از «قرنطینه تحمیلی» تا «فرسایش خلاقیت» هنرمندان
به گزارش خبرگزارش خبرآنلاین به نقل از مهر، وقوع جنگ تحمیلی علیه ایران، بیش از آنکه صدای انفجار در دوردست باشد، لرزهای است که به ستونهای ظریف «اقتصاد خلاق» برخورد میکند. در این میان، گالریهای هنری بهعنوان پیشانی و ویترین این اقتصاد، نخستین پناهگاههایی هستند که در برابر طوفان، آسیبپذیر نشان میدهند. نخستین پیامد اقتصادی جنگ، «انجماد سرمایه» است. در شرایط بیثباتی، خریداران و مجموعهداران هنر که معمولاً به دنبال محیطی امن برای سرمایهگذاری هستند، به لاک دفاعی فرو میروند. در فضای جنگی، نقدینگی از بازارهای کیفی همانند هنر به سمت بازارهای اضطراری مانند طلا و ارز کوچ میکند. برای یک گالری که احتمالا هزینههای جاری سنگینی دارد، حذف «خرید هنری» از سبد کالای مخاطب، بهمعنای شروع یک دوره «زمستان طولانی» است.
گالریهای پیشرو، حیاتشان به حضور در آرتفرهای جهانی و تبادل آثار وابسته است. با بروز شرایط جنگی، هزینههای بیمه حملونقل آثار هنری (Insurance) به دلیل ریسکهای امنیتی به شکلی سرسامآور جهش میکند. بسیاری از شرکتهای حملونقل بینالمللی سرویسهای خود را تعلیق میکنند و این یعنی قطع شدن رگهای حیاتی ارتباطی.
هنر ایران که همواره در سودای اتصال به بازارهای جهانی است، در این شرایط با نوعی «قرنطینه تحمیلی» روبهرو میشود که دیوارهای گالری را به مرزهای فیزیکی محدود میکند. اقتصاد گالریداری وابسته به «تولید» هنرمند است. در فضای جنگ و اضطراب ناشی از اخبار منفی، هنرمندان دچار نوعی «فلج خلاقیت» یا «فرسایش روانی» میشوند. وقتی ذهن جامعه درگیر بقا است، هنرمند نیز در دوراهی «تولید اثر واکنشی» یا «سکوت» قرار میگیرد. کاهش تولید آثار باکیفیت و استاندارد، در میانمدت دست گالریدار را برای چیدمان تقویم نمایشگاهی خالی میکند و از پویایی این بخش میکاهد.
از طرف دیگر، در زمان جنگ، گالریها با یک پارادوکس مواجه میشوند: «آیا باز نگه داشتن گالری و نمایش هنر، نوعی بیتفاوتی به رنج عمومی است یا تلاشی برای حفظ حیات مدنی؟» این فشار اجتماعی میتواند باعث تعطیلی خودخواسته یا لغو نمایشگاهها شود. درباره این شرایط بحرانی و پساجنگ با حسین محسنی دبیر انجمن و عضو هیئت مدیره انجمن نگارخانهداران تهران گفتگویی داشتیم که آن را در ادامه میخوانید.
حسین محسنی دبیر انجمن و عضو هیئت مدیره انجمن نگارخانهداران تهران در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه فرهنگ و هنر در دورههای بحران همچون جنگ تحمیلی علیه ایران، تأکید کرد: در سالهای اخیر، بهویژه در دورههای فشرده اقتصادی و اجتماعی، این تصور بارها تکرار شده که فرهنگ و هنر در زمان بحران مسئلهای فرعی هستند و میتوان رسیدگی به آنها را به آینده موکول کرد؛ در حالیکه تجربه جهانی، مطالعات جامعهشناختی و حتی منطق اقتصاد معاصر، خلاف این را نشان میدهد.
وی گفت: جامعه در دورههای بحران بیش از هر زمان دیگری به معنا، تصویر، امید و امکان بازسازی روانی نیاز دارد و هنر دقیقاً در همین نقطه نقشآفرینی میکند. هنر فقط یک فعالیت تزئینی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت روانی و اجتماعی جامعه به شمار میرود.
هنر معاصر یکی از معدود حوزههایی است که با وجود محدودیتها، اعتبار بینالمللی ایران را حفظ کرده است
محسنی تصریح کرد: برخلاف برخی تحلیلها، میل جامعه به هنر کاهش پیدا نکرده است، بلکه نوعی تشنگی فرهنگی در حال شکلگیری است و علاقه به حضور در فضاهای فرهنگی، تجربه آثار هنری و بازگشت به زیست جمعی فرهنگی همچنان زنده است. به اعتقاد من، اگر موزهها و فضاهای فرهنگی بهصورت گسترده و پایدار فعال شوند، با استقبال قابل توجه مخاطبان روبهرو خواهند شد.
وی، این استقبال را صرفاً واکنش به یک رویداد فرهنگی ندانست و توضیح داد: این مسئله نشانهای از نیاز طبیعی جامعه برای بازیابی تعادل روانی، حافظه جمعی و حس ادامهدادن است. نقش اینترنت در این موضوع نیز مهم است؛ در شرایط امروز، اینترنت فقط یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت اقتصاد فرهنگ و تصویر بینالمللی ایران محسوب میشود.
عضو هیئت مدیره انجمن نگارخانهداران تهران با اشاره به نقش هنر در معرفی ایران به جهان، اظهار کرد: بخش مهمی از آنچه امروز جهان از ایران میبیند، نه از مسیر تبلیغات رسمی، بلکه از طریق هنر، فرهنگ و ارتباطات حرفهای این حوزه منتقل میشود. هنرمندان، گالریها، موزهها، آرتفرها، ناشران تخصصی، پلتفرمهای آنلاین و شبکههای حرفهای هنر، هر یک بخشی از تصویر ایران را در سطح بینالمللی میسازند؛ تصویری که در بسیاری از موارد، انسانیتر، خلاقتر و واقعیتر از روایتهای رایج است.
محسنی همچنین گفت: هنر معاصر ایران در سالهای اخیر یکی از معدود حوزههایی بوده که با وجود فشارهای اقتصادی، محدودیتهای بینالمللی و دشواریهای داخلی، توانسته جایگاه منطقهای و اعتبار حرفهای خود را حفظ کند. این موضوع تنها یک موفقیت فرهنگی نیست، بلکه آن را میتوان بخشی از ظرفیت برندینگ ملی ایران دانست.
وی با بیان اینکه بسیاری از کشورها از فرهنگ و صنایع خلاق بهعنوان ابزار قدرت نرم و توسعه اقتصادی استفاده میکنند، عنوان کرد: اقتصاد فرهنگ دیگر یک حوزه حاشیهای نیست، بلکه بخشی از رقابت کشورها بر سر تصویر، اعتبار و جذب سرمایه در همین حوزه شکل میگیرد. در ایران نیز هنر معاصر یکی از مهمترین ظرفیتهای دیدهشدن کشور در سطح منطقه و جهان است اما این ظرفیت بدون دسترسی حرفهای و پایدار به اینترنت بینالملل، دچار چالش میشود.
هنر نه یک فعالیت تزئینی، بلکه بخشی از زیرساخت روانی جامعه برای بازیابی تعادل و حافظه جمعی است و سرمایهگذاری بر آن در زمان بحران، یک ضرورت ملی است
محسنی با توضیح اینکه اقتصاد هنر امروز محدود به فضای فیزیکی گالریها نیست، گفت: بخش مهمی از حیات حرفهای این اکوسیستم در بستر اینترنت جریان دارد؛ از فروش آثار و ارتباط با مجموعهداران گرفته تا حضور در آرتفرهای جهانی، نمایشگاههای آنلاین، مزایدهها، شبکهسازی حرفهای، تولید محتوا، ارتباط با رسانههای تخصصی و حتی ورود ارز به کشور، همگی به زیرساخت ارتباطی وابستهاند. اختلال یا محدودیت در اینترنت بینالملل صرفاً یک مسئله فنی نیست، بلکه میتواند بر اعتماد حرفهای، اقتصاد فرهنگ، صادرات هنر و تصویر بینالمللی ایران اثر بگذارد.
وی با اشاره به نقش اعتماد در اقتصاد معاصر، بیان کرد: اعتماد بخشی از سرمایه است و بازار هنر بر پایه ارتباط، استمرار، اعتبار و دسترسی شکل میگیرد. وقتی ارتباطات ناپایدار میشوند، تنها برخی پلتفرمها یا شبکههای اجتماعی آسیب نمیبینند، بلکه بخشی از اعتماد بازار و امکان همکاری بینالمللی نیز تضعیف میشود.
محسنی همچنین از منظر اقتصاد روانشناسی تأکید کرد که جامعه تحت فشار اقتصادی و فرسایش ذهنی، بیش از گذشته به فضاهای فرهنگی نیاز دارد و افزود: هنر میتواند بخشی از اضطراب جمعی را کاهش دهد، امید اجتماعی تولید کند و امکان گفتگو و همدلی را افزایش دهد. به همین دلیل در بسیاری از کشورها، سرمایهگذاری روی فرهنگ در دورههای بحران کاهش پیدا نمیکند، بلکه بهعنوان بخشی از فرآیند بازسازی اجتماعی تقویت میشود.
دبیر انجمن نگارخانهداران تهران در پایان گفت: این حوزه فقط به هنرمند و گالری محدود نمیشود، بلکه یک اکوسیستم وسیع است؛ از پلتفرمهای آنلاین و ناشران تخصصی گرفته تا مشاوران هنری، برگزارکنندگان آرتفرها، رسانههای تخصصی، مجموعهداران، استودیوهای طراحی، شرکتهای حملونقل آثار، بیمه، چاپ و دهها کسبوکار وابسته دیگر.
59243