راهاندازی کریدور «TRIPP» در ارمنستان؛ فرصت ترانزیتی طلایی برای ایران
محمدمهدی کریمی قهی، کارشناس ترانزیت بینالمللی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به توافق اخیر ارمنستان و ایالات متحده برای ایجاد کریدور حملونقلی «TRIPP» در جنوب ارمنستان، گفت: این توافق معادلات ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی را وارد مرحلهای تازه کرده است و همزمان پرسش مهمی درباره عبور کالاهای ایرانی از مسیرهای جدید مطرح میکند.
وی افزود: ارمنستان و ایالات متحده در چارچوب این توافق، ایجاد یک مسیر حملونقل چندوجهی ریلی و جادهای به نام «کریدور ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» یا TRIPP Corridor را اعلام کردند. پروژهای که چارچوب اجرایی آن در ۱۳ ژانویه (۲۳ دی) در واشنگتن معرفی شد و بخشی از یک کریدور بزرگتر از بنادر دریای خزر آذربایجان تا ترکیه و اروپا است.
این کارشناس ترانزیت ادامه داد: کریدور TRIPP به طول حدود ۴۲ کیلومتر از منطقه سیونیک جنوبی ارمنستان عبور میکند و مسیر یک خطآهن متروکه دوران شوروی را احیا خواهد کرد. این مسیر، همان کریدور زنگزور است که اتصال شرق به خطوط ریلی آذربایجان و غرب به شبکه ریلی نخجوان را فراهم میکند و در نهایت، گذرگاهی پیوسته از آسیای مرکزی تا اروپا ایجاد خواهد شد.
کریمی قهی یادآور شد: توسعه خطآهن نخجوان – ترکیه نیز این مسیر را تکمیل میکند. در شمال غرب کشور، خط ریلی جلفا – نخجوان به خطوط ریلی آذربایجان و سپس روسیه متصل است و تنها به چند کیلومتر بازسازی نیاز دارد. پیش از انقلاب، این خط سالانه میزبان عبور ۴ میلیون تن کالا بود و نقش کلیدی در ترانزیت ایران داشت.
وی با اشاره به پیامدهای ژئوپلیتیکی کریدور TRIPP گفت: این پروژه بیش از آنکه صرفاً یک زیرساخت ریلی باشد، تلاشی برای بازتعریف مسیرهای ترانزیتی منطقه است. محور شرق – غرب مورد حمایت آمریکا را تقویت میکند و مسیرهای سنتی شمال – جنوب که تحت نفوذ روسیه و ایران بودند را دور میزند. در این میان، روسیه یکی از بازندگان اصلی این تحول خواهد بود.
این کارشناس ترانزیت بیان کرد: بر اساس اعلام مقامات، ارمنستان حاکمیت کامل خود بر کریدور TRIPP را حفظ خواهد کرد و تمامی اختیارات قانونی، امنیتی، گمرکی و مرزی در اختیار ایروان است. بهرهبرداری و توسعه این مسیر به شرکتی با نام TRIPP واگذار شده که ۷۴ درصد سهام آن متعلق به ایالات متحده و ۲۶ درصد به ارمنستان است و امتیاز انحصاری ۴۹ ساله با امکان تمدید دارد.
وی با اشاره به اظهارنظر رئیسجمهور آذربایجان گفت: الهام علیاف اعلام کرده که با اجرای این طرح، ارمنستان از طریق نخجوان به راهآهن ایران و از طریق آذربایجان به راهآهن روسیه متصل خواهد شد، این موضوع اهمیت نقش ایران در معادله ترانزیتی منطقه را بار دیگر نشان میدهد.
کریمیقهی در پایان خاطرنشان کرد: با این حال، مطالبه اصلی ایران روشن است که اگر انسداد لجستیکی میان ارمنستان و آذربایجان شکسته شود، این گشایش نباید صرفاً در خدمت مسیرهای مورد حمایت غرب باشد. باز شدن گذرگاه باید امکان عبور کالاهای ایرانی و اتصال مؤثر ایران به روسیه و کریدورهای شرق – غرب را نیز فراهم کند، در غیر این صورت توازن ترانزیتی منطقه به ضرر تهران تغییر خواهد کرد.