به گزارش خبرآنلاین مساله هزینه‌های جنگ و پیامدهای آن، در شرایطی که هنوز آتش بس پایدار محقق نشده، به موضوع اصلی بحث‌های مختلف تبدیل شده است. درباره هزینه‌های جنگ دولت براساس محاسبات سازمان برنامه از خسارت ۲۷۰ میلیارد دلاری خبر می‌دهد اما کمیسیون اقتصادی مجلس می‌گوید براساس گزارش بانک مرکزی خسارات جنگ حدود ۳۰ میلیارد دلار بوده است.

خسارات جنگ البته صرفا خسارات مستقیم نیستند؛ با آسیب دیدن زیرساختها، بخشی از فرصت ها و درآمدهای صادراتی از بین می‌روند، مشاغلی نابود می‌شوند و زنجیره تولید صنعتی در کشور گسسته می‌شود. این‌ها جدای از هزینه‌های مستقیم و صدمه‌های غیرمستقیم به رشد نرخ بیکاری، تورم و کاهش رشد اقتصادی هم منجر می‌شود.

علاوه بر خسارات مستقیم، تبعات غیرمستقیم جنگ هم امروز به محل اختلاف تبدیل شده است. تیم اقتصادی دولت و نزدیکان آن تورم بیش از ۵۳ درصدی امروز را هم به جنگ مرتبط می‌دانند.

ریشه‌های تورم؛ از شوک تا جنگ

جنگ‌ها با کاهش درآمد، آسیب به زیرساخت‌های اقتصادی، کاهش رشد اقتصادی و افزایش هزینه‌ها به افزایش تورم منجر می‌شوند. با این همه تنها جنگ‌ها به رشد تورم منجر شده‌اند؛ ایران دهه‌ها است درگیر چالش تورم بالا است و در نیم قرن گذشته تنها برای ۴ سال تورم در ایران تک رقمی بوده است. این مهم در حالی رخ می‌دهد که تورم یک بیماری مهارشده در اقتصاد جهان شناخته می‌شود و میانگین تورم سالانه جهان حدود ۵ درصد است. در فروردین امسال نرخ تورم سالانه ایران به بیش از ۵۳ درصد رسیده که نشان می‌دهد شدت تورم در ایران بیش از ۱۰ برابر میانگین جهانی است.

بررسی گزارش‌های تورمی مرکز آمار نشان می‌دهد در طول یک سال گذشته نرخ تورم دائم روندی افزایشی داشته که از دی ماه ۱۴۰۴ به نحو محسوسی بر آن افزوده شده است، طوری که بیشترین جهش‌های تورمی در طول یک سال گذشته در ابتدای زمستان پارسال تجربه شود، یعنی پیش از حمله نظامی آمریکا و اسراییل به ایران.

در ابتدای سال ۱۴۰۴ نرخ تورم سالانه و نقطه‌ای به ترتیب ۳۳.۲ درصد و ۳۸.۹ درصد محاسبه شده بود که در پایان فروردین ۱۴۰۵ تورم سالانه به ۵۳.۷ درصد رسید و نرخ تورم نقطه به نقطه به ۷۳.۵ درصد افزایش یافت. نرخ تورم سالانه و نقطه به نقطه مرکز آمار برای فروردین ۱۴۰۵ بالاترین نرخ تورمی است که تا کنون از سوی مرکز آمار ایران گزارش شده است.

بنابراین در فروردین ۱۴۰۵ نسبت به فروردین ۱۴۰۴ نرخ تورم سالانه ۲۰.۴ واحد درصد و نرخ تورم نقطه به نقطه هم افزایش ۳۴.۶ واحد درصدی داشته است. در آغاز اسفند ماه که حمله آمریکا و اسراییل آغاز شد، تورم سالانه گزارش شده برای پایان بهمن، ۴۷.۵ درصد و تورم نقطه به نقطه ۶۸.۱ درصد بود. به زبان ساده‌تر پس از جنگ ۶.۲ واحد درصد بر تورم سالانه و ۵.۴ واحد درصد بر تورم نقطه به نقطه افزوده شده است. این در حالی است که در پایان آذر ماه و پیش از اجرای تک نرخی سازی ارز تورم سالانه ۴۲.۲ درصد بود و تورم نقطه به نقطه ۵۲.۶ درصد. تنها دو ماه بعد تورم سالانه در حالی ۵.۳ واحد درصد افزایش یافته بود که تورم نقطه به نقطه افزایش حدود ۱۶ واحد درصدی را تجربه کرد. دلیل این شکاف هم اثرپذیر دیرهنگام‌تر تورم سالانه از تحولات روز است.

نگاهی جزئی‌تر به ارقام ماهانه تورم نشان می‌دهد که به نحو محسوسی تورم ماهانه با شوک ارزی دی ماه افزایش یافت. در ماه‌های پیش از اجرای شوک ارزی، بالاترین تورم ماهانه تجربه شده در مهر ماه با ۵ درصد به دست آمد اما پس از شوک ارزی کمترین تورم ماهانه تجربه شده با ۵ درصد در فروردین ماه امسال حاصل شد. در دی ماه نرخ تورم ماهانه به ۷.۹ درصد و در بهمن به ۹.۴ درصد رسید.

در این‌باره خبرآنلاین سراغ کارشناسان رفت تا نظر آن‌ها را در مورد علل اصلی تورم بالای کنونی بداند.

تورم خوراکی‌ها محصول شوک ارزی است

محمد تقی فیاضی، کارشناس اقتصادی درباره این‌که تورم فعلی محصولی چه عواملی است به خبرآنلاین گفت: حذف ارز ترجیحی به نوبه خود موجب گرانی شد. به ویژه در بخش گرانی خوراکی‌ها، که اکنون بسیار تورم بالایی دارند، نقش اصلی را باید متوجه سیاست ارزی پارسال کنیم. با همان یک اقدام نرخ مواد خوراکی تا سه برابر به شکل ناگهانی افزایش یافت و حالا امروز نرخ تورم خوراکی‌ها به مراتب بیش از دیگر گروه‌های هزینه‌ای است.

مرکز آمار ایران تورم نقطه‌ به نقطه فروردین ماه را در حالی معادل ۷۳.۵ درصد اعلام کرد که این شاخص برای گروه خوراکی‌ها به بیش از ۱۱۵ درصد رسید.

تحلیل‌گر اقتصاد کلان در مورد تورم خوراکی‌ها افزود: گرچه عامل تعیین کننده در این موضوع، حذف ارز ترجیحی دی ماه بود، اما جنگ نیز با خود هم افزایش انتظارات تورمی را به دنبال می‌آورد یا در شرایط جنگی نظارت‌ها هم تضعیف می‌شود و فرصت برای افزایش قیمت فراهم‌تر. بنابراین جنگ مزید بر علت شد تا شدت افزایش تورم در بخش خوراکی‌ها هم بالاتر از حالت غیرجنگی برود. اگر شوک ارزی هم نبود تورم غذا سه رقمی نمی‌شد اما باز هم به احتمال فراوان روندی افزایشی به خود می‌گرفت.

فیاضی با اشاره به تداوم فشار تورمی ناشی از شوک ارزی گفت: هر شوک ارزی تا یک‌سال لااقل اثرش تخلیه نخواهد شد. بنابراین بدون جنگ هم انتظار می‌رفت لااقل تا بهمن ماه تورم سالانه افزایش پیدا کند و تازه پس از آن از نرخ آن کاسته شود. با توجه به شوک‌های تازه که به دلیل جنگ به وجود آمده، در بهمن ماه هم بعید است روند تورم کاهنده شود.

تورم پیش از جنگ شروع به افزایش کرد

پیمان مولوی، کارشناس اقتصادی کلان به خبرآنلاین گفت: فهم این مساله کار چندان پیچیده و دشواری نیست‌؛ ایران از گذشته با مشکل تورم دست و پنجه نرم می‌کرده و در یک سال گذشته هم روند تورم افزایشی بوده است. یعنی وقتی به آمارهای رسمی مراجعه می‌کنیم، حتی پیش از جنگ ۱۲ روزه هم نرخ تورم روندی افزایشی به خود گرفته بود و در حال افزایش بود.

او ادامه داد: در طول فصل تابستان و پاییز هم نرخ تورم نقطه‌ به نقطه و سالانه در حال افزایش بود. در دی ماه هم با اقدامات سیاستگذار پولی و ارز به آن شکل، زمینه برای جهش‌های بیشتر فراهم کرد و کار را به جایی رساند که امروز تورم مواد خوراکی به بیش از ۱۱۵ درصد رسیده و انتظار نمی‌رود فعلا این شاخص کاهشی شود. برآوردهای مختلف نیز از ادامه روند افزایش تورم خبر می‌دهند.

سیاست تکراری شوک درمانی موجب افزایش هزینه‌های معیشتی شد

محسن باقری، عضو کارگری شورای عالی کار هم به گفتگو با خبرآنلاین دست زد. باقری در این باره گفت: امروز گریبان معیشت مردم را بیش از جنگ، شوک ارزی فشرده است. جنگ ظالمانه اخیر هم حتما بر شدت فشارها خواهد افزود اما سهم اصلی در بحران امروز را بی شک نمی‌توان به جنگ نسبت داد. آقایان سیاستگذار اقتصادی کشور در حالی بر یک سیاست غلط، در بدترین زمان پافشاری کردند که پیش از این بارها این سیاست اجرا شده بود و نتیجه‌ای جز گرانی و فقر نداشت.

عضو تیم کارگری شورای عالی کار با یادآوری شوک درمانی ارزی در اردیبهشت ۱۴۰۱ توسط دولت رییسی، تفکر اقتصادی حاکم بر سیاست‌گذاری اقتصادی با وجود تغییر دولت‌ها، بدون تغییر مانده است.

وی افزود: البته پس از چند ماه تبعات جنگ هم خود را در جهش قیمت‌ها نشان خواهند داد. نفی نمی‌کنم دشمن ظالمانه به اقتصاد ما ضربه زده اما اثرات این حمله را چند ماه دیگر مشاهده خواهیم کرد. فعلا به دلیل رکود و وضعیت جنگی حاکم بر کشور، مبادلات اقتصادی به حداقل رسیده و من فکر می‌کنم همین کاهش تقاضا موجب شده تا تورم به اندازه‌ای که ممکن بود، افزایش نیابد.

باقری تاکید کرد: تجربه نشان داده نرخ ارز، کلید تورم در کشور ماست و هر گاه و به هر دلیل ارز گران می‌شود، جهش‌های سرسام‌آوری به بازار و به ویژه به قیمت خوراکی‌ها و کالاهای اساسی تحمیل می‌شود. در دی ماه که تورم رو به افزایش بود، این دست اقدامات تورم را دو چندان افزایش می‌دهند. متاسفانه فکر می‌کنند با پرداخت یک میلیون تومان به انتهای زنجیره چه کار بزرگی کردند و با شعار بی پایه «حذف رانت» به سفره طبقه کارگر و فرودستان فشار حداکثری آوردند.

۲۲۳۲۲۹