گره کور واردات اتوبوس چیست؟؛ کمبود حملونقل جادهای در اربعین و نوروز
به گزارش خبرنگار مهر، حملونقل جادهای همچنان اصلیترین شیوه جابهجایی مسافر در کشور به شمار میرود؛ بخشی که سالانه میلیونها سفر بینشهری را پوشش میدهد و در ایام اوج سفر همچون نوروز، اربعین حسینی، تعطیلات تابستانی و مناسبتهای مذهبی نقش تعیینکنندهای در مدیریت تقاضای سفر دارد. با این حال، طی سالهای اخیر کمبود ناوگان اتوبوسی و فرسودگی گسترده اتوبوسهای فعال، به یکی از مهمترین چالشهای حوزه حملونقل عمومی تبدیل شده است؛ چالشی که هر سال در مقاطع پرتردد بیش از گذشته خود را نشان میدهد و موجب افزایش فشار بر مسافران، شرکتهای حملونقل و متولیان این بخش میشود.
در شرایطی که حملونقل ریلی و هوایی به دلیل محدودیت ظرفیت امکان پاسخگویی کامل به حجم تقاضای سفر را ندارند، ناوگان اتوبوسی کشور بار اصلی جابهجایی مسافران را بر دوش میکشد. با این وجود، روند کند نوسازی ناوگان و عدم ورود اتوبوسهای جدید متناسب با نیاز کشور، موجب شده است که تعداد اتوبوسهای فعال پاسخگوی حجم تقاضا نباشد.
این مسئله بهویژه در ایام اربعین حسینی که میلیونها زائر برای سفر به مرزهای غربی کشور برنامهریزی میکنند، نمود بیشتری پیدا میکند. هر ساله با نزدیک شدن به اربعین، بخشی از ناوگان اتوبوسی کشور برای خدمترسانی در مسیرهای منتهی به مرزها بسیج میشود و همین موضوع موجب کاهش ظرفیت جابهجایی مسافران در سایر مسیرهای بینشهری میشود. در نتیجه، کمبود بلیت، افزایش زمان انتظار و دشواری تأمین ناوگان به یکی از دغدغههای اصلی مردم تبدیل میشود.
این وضعیت در ایام نوروز نیز تکرار میشود. رشد تقاضای سفرهای خانوادگی در روزهای پایانی سال و تعطیلات نوروزی موجب میشود ظرفیت موجود ناوگان به سرعت تکمیل شود و بسیاری از مسافران برای تهیه بلیت با مشکل مواجه شوند. کارشناسان معتقدند اگر روند نوسازی ناوگان در سالهای گذشته متناسب با نیاز کشور انجام میشد، امروز صنعت حملونقل جادهای با چنین شکاف عمیقی میان عرضه و تقاضا مواجه نبود.
در همین رابطه، مهدی قلیزاد، معاون دفتر حملونقل مسافر و مدیر نوسازی سازمان راهداری و حملونقل جادهای، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به وضعیت واردات اتوبوس و نوسازی ناوگان حملونقل جادهای کشور اظهار کرد: متولی واردات اتوبوس و ثبت سفارش، وزارت صنعت، معدن و تجارت است.
وی افزود: بر اساس مصوبه اربعینی واردات اتوبوس که در سال ۱۴۰۲ به تصویب رسید و در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نیز تمدید شد، سازمان راهداری و حملونقل جادهای در سال ۱۴۰۴ تعداد هزار و ۸۴۵ دستگاه اتوبوس را برای شرکتهای مختلف حملونقل و بازرگانی تأیید کرد تا وزارت صمت آن را به ثبت سفارش نهایی تبدیل کند و فرآیند واردات انجام شود.
با وجود این، مشکلات مربوط به تأمین و تخصیص ارز موجب شد بخش قابل توجهی از این برنامهها به مرحله اجرا نرسد. قلیزاد در این خصوص گفت: به دلیل وجود مشکلات مرتبط با تخصیص ارز، روند واردات بهطور کامل اجرایی نشد و تنها تعداد محدودی از متقاضیان توانستند فرآیند واردات را تکمیل کنند.
آمارها نیز گویای عمق این عقبماندگی است. به گفته این مقام مسئول، برای هزار و ۸۴۵ دستگاه اتوبوس ثبت سفارش انجام شد، اما در نهایت تنها ۷۰ دستگاه اتوبوس در سال ۱۴۰۴ وارد کشور شد؛ رقمی که فاصله معناداری با نیاز واقعی ناوگان حملونقل عمومی جادهای دارد.
از سوی دیگر، مسئله فرسودگی ناوگان نیز بر مشکلات موجود افزوده است. قلیزاد با اشاره به وضعیت ناوگان بینشهری کشور عنوان کرد: میانگین عمر ناوگان اتوبوسی بینشهری کشور به بیش از ۱۶ سال رسیده است. این در حالی است که سن فرسودگی اتوبوسهای بینشهری ۱۵ سال تعیین شده و بخش قابل توجهی از ناوگان موجود عملاً در محدوده فرسودگی قرار دارد.
فرسودگی ناوگان تنها به کاهش کیفیت خدمات محدود نمیشود، بلکه افزایش هزینههای تعمیر و نگهداری، رشد مصرف سوخت، کاهش بهرهوری، افزایش احتمال نقص فنی و افت سطح ایمنی سفرها را نیز به همراه دارد. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان حوزه حملونقل معتقدند نوسازی ناوگان باید به عنوان یک اولویت ملی مورد توجه قرار گیرد.
هرچند تولیدکنندگان داخلی نیز در سال گذشته بخشی از نیاز کشور را تأمین کردهاند، اما این میزان پاسخگوی حجم کمبودها نیست. معاون دفتر حملونقل مسافر سازمان راهداری در این خصوص گفت: در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۵۱ دستگاه اتوبوس تولید داخل به ناوگان کشور اضافه شد.
بر این اساس، مجموع اتوبوسهای وارداتی و تولید داخل در سال ۱۴۰۴ به حدود ۲۲۰ دستگاه رسید؛ رقمی که در مقایسه با میزان فرسودگی ناوگان و نیاز واقعی شبکه حملونقل جادهای بسیار ناچیز ارزیابی میشود.
کارشناسان بر این باورند که ادامه این روند میتواند در سالهای آینده بحران کمبود ناوگان را تشدید کند؛ بهویژه در مناسبتهایی همچون اربعین و نوروز که تقاضا برای سفر به اوج میرسد. در چنین شرایطی، افزایش تعداد اتوبوسهای فعال، تسهیل واردات، رفع موانع تخصیص ارز، حمایت از تولیدکنندگان داخلی و تدوین برنامهای جامع برای خروج ناوگان فرسوده از چرخه فعالیت، از جمله راهکارهایی است که میتواند به بهبود وضعیت کمک کند.
قلیزاد نیز با تأکید بر ضرورت شتاببخشی به روند نوسازی ناوگان خاطرنشان کرد: برای جبران عقبماندگی ایجادشده در حوزه نوسازی ناوگان اتوبوسی، لازم است تعداد اتوبوسهای افزودهشده به ناوگان در طول هر سال به حدود هزار و ۵۰۰ تا ۲ هزار دستگاه برسد تا بتوان بخشی از کمبودهای موجود و روند فرسودگی ناوگان را جبران کرد.
بر این اساس، به نظر میرسد صنعت حملونقل جادهای کشور امروز بیش از هر زمان دیگری به یک برنامه عملیاتی و تأمین مالی پایدار برای نوسازی ناوگان نیاز دارد؛ در غیر این صورت، کمبود اتوبوس و فرسودگی ناوگان همچنان به پاشنه آشیل سفرهای بینشهری تبدیل خواهد شد و در ایام پرتردد، مشکلات بیشتری را برای مسافران رقم خواهد زد.