چگونه «مسیر ترامپ» مقدمهای برای تجزیه چین است؟
خبرگزاری مهر، گروه بینالملل: «مسیر ترامپ» که نام دیگر آن کریدور جعلی زنگزور است، پس از پیروزی جمهوری آذربایجان در جنگ دوم قرهباغ و تصرف کامل منطقه قرهباغ در ۲۰۲۳ ذیل راهبرد نفوذ غرب در اوراسیای مرکزی مطرح شد. این پروژه بیشتر بهعنوان تهدیدی برای روسیه و ایران مطرح میشود که انسداد مرزی و تهدیدات ژئوپلتیک برای مسکو و تهران بههمراه دارد. در حقیقت پیامدهای امنیتی این کریدور جعلی بهمراتب بیشتر از آن چیزی است که در رسانهها عمدتا بیان میشود. این مسیر در کنار تهدیدهای ژئوپلتیک برای ایران و ورسیه، تهدیدهای ژئوپلتیکی و امنیتی برای چین نیز ایجاد میکند.
ریشه این تهدید به دوران حکومت گروه ترکهای جوان در اواخر امپراتوری عثمانی بازمیگردد که با کودتا علیه سلطان عبدالحمید دوم حکومت را بهدست گرفت و اقدام به تقویت هویت ترک در برابر سایر اقوام امپراتوری عثمانی کردند. ترکهای جوان ایده امپراتوری ترکی-تورانی را مطرح کردند که از ترکیه امروزی تا غرب چین را در بر میگرفت.
تفکر گروه ترکهای جوان پس از مرگ رهبران آن نیز تدوام یافت. آتا تورک، موسس ترکیه امروزی، در راستای ایدوئولوژی ترکهای جوان و با هدف اتصال به قفقاز و آسیای مرکزی، منطقه قرهسو را با همراهی و تبعیت رضا شاه از ایران جدا کرد و بهوسیله آن ترکیه را به منطقه نخجوان جمهوری آذربایجان متصل شد. در آن برهه مهمترین مانع اتصال ترکیه به کشورهای آسیای مرزی اتحاد جماهیر شوروی بود که فروپاشی آن در سال ۱۹۹۱ و شکلگیری هشت دولت در قفقاز و آسیای مرکزی امکان تحقق آرمان ترکهای جوان را محیا ساخت.
در نهایت پس از پیروزی جمهوری آذربایجان در جنگ دوم قرهباغ با حمایت کامل ترکیه بهعنوان بازیگر عضو ناتو، زمینه کامل این امر در قالب ادعای کریدور جعلی زنگزور فراهم شد. هدف ادعایی از ایجاد این کریدور جعلی که درحال حاضر تحت عنوان «مسیر ترامپ» مطرح میشود، اتصال مستقیم جمهوری آذربایجان به نخجوان است. با اینحال، بررسیها نشان میدهد که هدف اصلی و نهادینه شده آن، ایجاد زمینه حضور ناتو در قفقاز و آسیای مرکزی و نیز اتصال، توسعه نفوذ ترکیه ذیل راهبرد ناتو در این مناطق و غرب چین در قالب ایجاد «دولت ترک» است.
نقشه «جهان ترک» که دولت باغچه لی ، رئیس حزب حرکت ملی ترکیه در آبان ۱۴۰۰ به اردوغان، رئیس جمهور ترکیه هدیه داد، بهوضوح گستره جغرافیایی آن را از خاک ترکیه تا منطقه سینکیانگ چین که اکثریت آن مسلمانان ایغور هستند را نشان میدهد. لازم به ذکر است که ایغورهای چین دو بار در سالهای ۱۹۳۳ تا ۱۹۳۴ و ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۹ با تشکیل جمهوری ترکستان شرقی اول و دوم سابقه استقلالطلبی را دارند. درواقع یکی از پیامدهای تشکیل دولت ترک، تجزیه چین است که زمینه داخلی نیز دارد. بهعنوان نمونه گروه تروریستی حزب اسلامی ترکستان که در سال ۱۹۸۸ تشکیل شد و هدف خود را تشکیل دولت در منطقه سینکیانگ چین اعلام کرد. اوج فعالیت این گروه به بحران سوریه بازمیگردد که با مدیریت و حمایت ترکیه و آمریکا به سوریه منتقل شده و در کنار گروه تروریستی تحریرالشام که آن نیز از سوی ترکیه حمایت میشد، علیه دولت قانونی آن کشور و نیز منافع چین مبارزه کردند.
همچنین دولت ترکیه با تحریک جداییطلبان ایغور در منطقه سینکیانگ و حمایت از آنها در قالب حمایت از ترکها یا مسلمانان از سالهای پیش اقدامات مداخلهجویانه گستردهای در غرب چین انجام داده و همواره نگرانی پکن را در پی داشته است. بهعنوان نمونه با حمایت دولت ترکیه تجمعات متعددی در حمایت از ایغورها حتی در مقابل سفارت چین انجام شده است.
تشکیل دولت ترک و جدایی سینکیانگ از چین، مورد توجه آمریکا نیز واقع شده است؛ چراکه یکی از راههای تضعیف چین بهعنوان رقیب اصلی آمریکا است. چین از غرب و جنوب در دریا تحت محاصره نیروهای آمریکایی است و در صورت اجرای طرحهای پانترکی بهواسطه اجرای کریدور زنگزور یا مسیر ترامپ، آمریکا میتواند علاوهبر تحتالشعاع قرار دادن کریدور میانی، تهدیدهای امنیتی در غرب چین ایجاد کند و همچنین آن را با تجزیهطلبی مواجه سازد.
در نتیجه مسیر ترامپ صرفا یک مسیر تجاری-اقتصادی نیست و با زمینهسازی حضور آمریکا در ققفاز و آسیای مرکزی و نیز توسعه نفوذ ترکیه عضو ناتو، تهدیدات گستردهای برای ایران، روسیه و چین خواهد داشت. به همین دلیل ضرورت دارد این سه کشور با تشکیل یک جبهه واحد سیاسی از اهرمهای فشار اقتصادی و سیاسی (بهویژه چین در حوزه خرید مس از ارمنستان) عضویت ارمنستان در شانگهای را به رفع تهدید «مسیر ترامپ» مشروط و نیز با سرمایهگذاری در یک مسیر جایگزین عبوری از ایران (کلاله-جلفا) معادل مسیر ترامپ به مقابله واحد با این تهدید حیاتی بپردازند.