به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، نتایج یک مطالعه جدید نشان می‌دهد بی‌خوابی مزمن ممکن است ریشه در اختلال عملکرد «ساعت زیستی» مغز داشته باشد؛ اختلالی که باعث می‌شود فعالیت ذهنی افراد در ساعات شب همچنان در سطح روز باقی بماند و مغز نتواند وارد فاز آرامش شود.

این پژوهش که به سرپرستی محققان University of South Australia انجام شده، در نشریه Sleep Medicine منتشر شده است.

بی‌خوابی؛ مشکلی فراگیر با منشأ ناشناخته

بی‌خوابی مزمن حدود ۱۰ درصد جمعیت جهان را درگیر می‌کند و شیوع آن در سالمندان به حدود یک‌سوم می‌رسد. بسیاری از مبتلایان گزارش می‌کنند که ذهنشان در شب «بیش‌فعال» یا «در حال مسابقه فکری» است؛ حالتی که پیش‌تر با عنوان «برانگیختگی شناختی» توصیف می‌شد، اما دلیل دقیق آن مشخص نبود.

پژوهشگران در این مطالعه بررسی کردند آیا دشواری در آرام‌سازی ذهن هنگام شب می‌تواند ناشی از ناهماهنگی در ریتم شبانه‌روزی بدن باشد یا خیر. ریتم شبانه‌روزی همان چرخه ۲۴ ساعته‌ای است که خواب، بیداری و بسیاری از فعالیت‌های زیستی را تنظیم می‌کند.

آزمایش ۲۴ ساعته بدون نشانه‌های زمانی

در این تحقیق، ۳۲ سالمند (۱۶ نفر مبتلا به بی‌خوابی و ۱۶ فرد سالم) به‌مدت ۲۴ ساعت در شرایط کاملاً کنترل‌شده آزمایشگاهی تحت نظر قرار گرفتند. شرکت‌کنندگان در محیطی کم‌نور و بدون دسترسی به نشانه‌های زمانی بیرونی حضور داشتند.

برای حذف اثر عوامل محیطی، مصرف غذا و سطح فعالیت بدنی نیز دقیق تنظیم شد. داوطلبان هر ساعت پرسشنامه‌هایی درباره کیفیت، شدت و میزان کنترل‌پذیری افکار خود تکمیل کردند تا تغییرات فعالیت ذهنی آن‌ها در طول شبانه‌روز ثبت شود.

اوج فکری با ۶.۵ ساعت تأخیر در مبتلایان

نتایج نشان داد هر دو گروه الگوی شبانه‌روزی مشخصی در فعالیت ذهنی دارند؛ به‌طوری‌که اوج فعالیت شناختی در بعدازظهر و کمترین میزان آن در ساعات ابتدایی صبح ثبت شد.

اما در گروه مبتلا به بی‌خوابی، تفاوت مهمی دیده شد:

• کاهش فعالیت ذهنی در شب بسیار ضعیف‌تر بود.

• اوج فعالیت شناختی آن‌ها حدود ۶.۵ ساعت دیرتر از افراد سالم رخ می‌داد.

به بیان ساده‌تر، مغز این افراد در ساعاتی که باید برای خواب آماده شود، همچنان در حالت «حل مسئله» و درگیری ذهنی باقی می‌ماند.

پروفسور «کرت لاشینگتون» سرپرست این پژوهش می‌گوید:«خواب تنها به معنای بستن چشم‌ها نیست، بلکه نیازمند جدا شدن مغز از افکار هدفمند و درگیری‌های هیجانی است؛ فرآیندی که در مبتلایان به بی‌خوابی دچار تأخیر و ضعف می‌شود.»

پیامدهای درمانی؛ از نوردرمانی تا ذهن‌آگاهی

به گفته پژوهشگران، یافته‌های جدید می‌تواند مسیرهای درمانی تازه‌ای را پیشنهاد کند. در حال حاضر بسیاری از درمان‌های بی‌خوابی بر اصلاح رفتار تمرکز دارند، اما این نتایج نشان می‌دهد تقویت ریتم شبانه‌روزی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

از جمله راهکارهای پیشنهادی:

• تنظیم زمان‌بندی مواجهه با نور طبیعی

• ایجاد برنامه روزانه منظم

• تمرین‌های ذهن‌آگاهی (Mindfulness) برای کاهش درگیری ذهنی شبانه

محققان تأکید می‌کنند مداخلاتی که هم‌زمان بر تنظیم ساعت زیستی و کاهش برانگیختگی ذهنی تمرکز داشته باشند، می‌توانند اثربخشی درمان بی‌خوابی مزمن را افزایش دهند.

این مطالعه نخستین پژوهشی است که ریتم ۲۴ ساعته فعالیت شناختی را در افراد مبتلا به بی‌خوابی به‌طور مستقیم و کنترل‌شده اندازه‌گیری کرده است. نتایج آن نشان می‌دهد مشکل بسیاری از مبتلایان صرفاً استرس یا نگرانی نیست، بلکه ممکن است «ساعت درونی مغز» آن‌ها دیرتر از زمان طبیعی تنظیم شده باشد.

به گفته پژوهشگران، درک بهتر این مکانیسم می‌تواند به طراحی درمان‌های دقیق‌تر و شخصی‌سازی‌شده برای میلیون‌ها فرد مبتلا به بی‌خوابی در سراسر جهان منجر شود.

منبع: scitechdaily

۲۲۷۲۲۷