پیامدهای فرامرزی اختلال در زنجیره تأمین غرب آسیا
رضا موسایی، سیاست پژوه؛ اقتصاد جهانی در حالی با موج جدیدی از تلاطمها روبهروست که شعلهور شدن آتش جنگ و سیاستهای تهاجمی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی در منطقه، ثبات بازارهای بینالمللی را به شدت تهدید میکند. علیرغم ادعاهای واهی مقامات آمریکایی مبنی بر کنترل اوضاع و پایان زودهنگام درگیریها، ابعاد بحران هر روز لایههای جدیدی از وابستگی دنیای مدرن به شریانهای حیاتی منطقه غرب آسیا را آشکار میسازد.
منطقه ما صرفاً یک منبع انرژی نیست؛ بلکه ستون فقرات تولید مواد اولیه در جهان است که هرگونه لرزش در آن، زلزلهای در صنایع از شرق آسیا تا قلب اروپا و آمریکا ایجاد میکند.
نقشه وابستگی جهان به تولیدات منطقه
جدول زیر عمق وابستگی صنایع استراتژیک جهان به خروجیهای این منطقه را نشان میدهد که نشاندهنده دست برتر منطقه در معادلات قدرت اقتصادی است:
| محصول | سهم از بازار جهانی | نقش راهبردی | صنایع تحت تأثیر |
|—|—|—|—|
| گوگرد | ۴۵٪ | تولید اسید سولفوریک و کودهای شیمیایی | کشاورزی، مواد شیمیایی، باتریسازی |
| گاز مایع (LPG) | بوتان ۴۴٪ / پروپان ۲۵٪ | خوراک پتروشیمی و سوخت صنعتی | صنایع سنگین، نیروگاهها، پتروشیمی |
| نفت خام | ۳۴٪ | اصلیترین منبع انرژی و خوراک پایه | حملونقل، انرژی، مشتقات نفتی |
| هلیوم | ۳۳٪ | حیاتی برای تکنولوژیهای لبه دانش | نیمههادیها، تجهیزات پزشکی (MRI)، هوافضا |
| متانول و مواد پایه | ۳۰٪ | ماده اولیه پلاستیکها و حلالها | خودروسازی، ساختمان، بهداشت و دارو |
| آلومینیوم | ۲۴٪ | فلز استراتژیک سبک | صنایع هوایی، خودروسازی، بستهبندی |
| کودهای شیمیایی | ۲۲٪ | امنیت غذایی (اوره و آمونیاک) | کشاورزی کلان و تولید مواد غذایی |
| گاز طبیعی (LNG) | ۱۹٪ | سوخت پاک و تولید برق | نیروگاهها، حملونقل دریایی، صنایع فلزی |
کالبدشکافی شوکهای اقتصادی و انتقال بحران
۱. بنبست انرژی و تغییر اجباری الگوی مصرف
سهم ۳۴ درصدی نفت و تسلط بر بازارهای گاز مایع، منطقه را به فرمانروای بی چون و چرای انرژی بدل کرده است. با بروز کوچکترین اختلال، کشورهای بزرگ مصرفکننده مانند چین برای جلوگیری از توقف چرخ تولید، به ناچار به سمت سوختهای جایگزین و آلایندهای نظیر زغالسنگ کوچ کردهاند. این تغییر ناگهانی، قیمت زغالسنگ را تنها در یک ماه با جهشی حدود ۱۸ درصدی مواجه کرده که نشاندهنده سرریز شدن بحران منطقه به تمام حاملهای انرژی در جهان است.
۲. لرزه بر اندام صنایع سنگین؛ سناریوی سقوط بازار آلومینیوم
کشورهای حاشیه خلیج فارس تأمینکننده نزدیک به یکچهارم آلومینیوم جهان هستند. کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند که در صورت تداوم تنشها، قیمت این فلز راهبردی میتواند به مرز بیسابقه ۴,۰۰۰ دلار در هر تن برسد. این یعنی گران شدن ناگهانی خودرو، مسکن و ماشینآلات صنعتی در سراسر جهان که هزینههای آن مستقیماً از جیب مصرفکننده غربی پرداخت خواهد شد.
۳. تهدید مستقیم امنیت غذایی در مقیاس جهانی
منطقه غرب آسیا قطب پنهان تأمین غذای جهان است. تأمین ۴۵ درصد از گوگرد و ۲۲ درصد از کودهای شیمیایی جهان، یعنی کلید سفرههای مردم جهان در دست این منطقه است. هرگونه اخلال در صادرات این محصولات، به معنای کاهش تولید محصولات کشاورزی در جهان و وقوع قحطی یا تورم افسارگسیخته در مواد غذایی خواهد بود.
۴. بحران در لبه تکنولوژی؛ وقتی هلیوم نایاب میشود
شاید کمتر کسی تصور کند که جنگافروزی در منطقه، درمان بیماران در بیمارستانهای پیشرفته یا تولید گوشیهای هوشمند را مختل کند؛ اما سهم ۳۳ درصدی منطقه در بازار هلیوم، گلوگاه صنایع های-تک است. بدون هلیومِ این منطقه، تولید تراشههای پیشرفته و عملکرد دستگاههای MRI با بنبست مواجه میشود.
فرجام سخن: هزینهای که جهان بابت ماجراجویی واشینگتن میپردازد
آنچه امروز شاهد آن هستیم، فراتر از یک درگیری نظامی است؛ این یک «انتحار اقتصادی» برای زنجیره تأمین جهانی است که جرقه آن توسط مثلث شوم آمریکا و رژیم صهیونیستی زده شده است. «اثرات دور دوم» این بحران به زودی خود را در قیمت کالاهای سادهای چون یک بطری آب پلاستیکی تا پیچیدهترین تجهیزات الکترونیکی نشان خواهد داد.
واقعیت غیرقابل کتمان این است که امنیت زنجیره تأمین جهانی با امنیت غرب آسیا گره خورده است و تا زمانی که سیاستهای تجاوزکارانه ادامه داشته باشد، تورم و کمبود کالا سایه سنگین خود را از سر بازارهای جهانی کم نخواهند کرد.