نبرد تنکابن علیه ریزگردها؛ ۱۸ کیلومتر درختکاری، پاسخِ سبز به پسروی دریا
به گزارش خبرآنلاین از مازندران، تغییرات اقلیمی که سراسر جهان را فرا گرفته، در مازندران و نوار سبز شمالی ایران نیز چند سال است که رخ نشان داده و ساکنان این مناطق را به شیوههای گوناگون درگیر کرده است. وقوع پدیده ریزگرد در آسمان مازندران یکی از همین پیامدهای آسیبزا و نگرانکننده به شمار میآید. چالشی که در سالهای اخیر روندی افزایشی به خود گرفته و سال گذشته به طور پررنگی مازندران را با چالش مواجه کرد.
ریشههای ریزگرد و آلودگی هوا در مازندران متعدد هستند. از صحرای قرهقوم ترکمنستان که با تغییر جریانهای بادی حالا چند سال است به آسمان مازندران میرسند تا کانونهای داخلی کوچک و بزرگ مانند معادن پرتعداد شن و ماسه، عرصههای تالابی خشک شده و پهنههای ساحلی شنی که با پسروی بزرگترین دریاچه مازندران حالا هر سال بر مساحتشان افزوده میشود و فرسایش بادی خاک را در این استان و ۲ استان همسایه تقویت میکنند.
به گفته مهرداد خزاییپول مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران منطقه نوشهر، طبق برخی نقشههای بینالمللی موجود تخریب خاک و فرسایش بادی خاک دستکم از ۲۵ سال پیش در مازندران وجود داشتکه البته آن زمان هنوز شرایط بحرانی پیدا نکرده بود.
وی مازندران را به دلیل وجود داشتن عمده عوامل وقوع فرسایش بادی، منطقهای مستعد برای این پدیده میداند و تاکید میکند که در مازندران برای غالب مناطقی که تحت فعالیت انسانها قرار گرفت و مناطقی مانند خط ساحلی که بافت شنی دارد و برخی مناطق کوهستانی که پوشش گیاهی نسبتا تنکی دارد این وضعیت دیده میشود و دور از انتظار نیست که در این مناطق فرسایش بادی رخ دهد.
این قبیل دادهها و نکتههای مورد تاکید کارشناسان وقتی در کنار مشاهدات میدانی از روند پسروی دریای کاسپین و افزایش پهنههای شنی ساحلی قرار میگیرند، صدای زنگ خطر برای فرسایش بادی خاک در مازندران را بلندتر میکنند. پدیدهای که میتواند زندگی در این استان را دشوارتر و آسمانش را کبودتر کند. به باور کارشناسان، یکی از مهمترین راهکاری مقابله با فرسایش بادی خاک در نوار ساحلی، احیای جنگلهای جلگهای غرب استان است. گامی که شهرداری تنکابن و اداره منابع طبیعی این شهرستان در کنار یکدیگر آغاز کردهاند و تا کنون نیز پیشرفت مطلوبی داشت.
به گفته وی، تفاهمنامه مشترکی بین این اداره، شهرداری تنکابن و شرکت فضاسازان سبز شمال برای پروژه نهالکاری ساحلی امضا شده که فرآیند اجرایی آن نیز روند مناسبی را طی میکند.
خزاییپول اظهار کرد: متاسفانه با پسروی آب دریای خزر چند سال است که از اواخر خرداد و اوایل تیر شاهد برخاستن ریزگردهای ساحل هستیم. بهترین مانع برای مقابله با این ریزگردها و بادهای موسمی که از سمت دریا میآید درختکاری است. بر همین اساس با همکاری شهرداری طرحی را برای نهالکاری پهنه ساحلی شهرستان آغاز کردیم که در حال گسترش است.
وی افزود: در این طرح از سه گونه خاص اقلیم این منطقه یعنی توسکا، داغداغان و اکالیپتوس استفاده شده است. حتی درختان توسکایی که در مسیر رودخانه بودند و باید قطع میشدند را به جای اینکه قطع کنیم از اواخر مهر و اوایل آبان که درخت به سمت خواب زمستانی میرود ریشهکن کردیم و به نوار ساحلی دریا انتقال دادیم.
این مسئول خاطرنشان کرد: به این صورت هم یک کمربند حفاظتی در نوار ساحلی ایجاد شد و هم پوشش سبز خوبی را شاهد هستیم که مردم میتوانند از آن بهره ببرند. خوشبختانه ۹۹ درصد این پوشش هم درختانش سبز شدند. موضوع حائز اهمیت در این مسیر همراهی مردم برای پرهیز از تردد موتور و خودرو است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری با اشاره به در پیش بودن فصل گرما، اظهار کرد: در پیک گرما یعنی ماههای تیر و مرداد این درختان باید روزانه آبیاری شوند. شهرداری تنکابن این قول را داد که این طرح را عملیاتی میکند تا شوک دمایی آسیب به درخت وارد نشود.
به گفته خزاییپول در زمان حاضر این نهالکاری از کوچه فرمانداری تا شهرک آزادی انجام شده و در چند پهنه غیر ساحلی مانند ضلع غربی رودخانه ازارود نیز نهالکاری در قالب پویش «نهال امید» صورت گرفت.
وی افزود: تا کنون حدود ۱۸ کیلومتر از نوار ساحلی شهرستان در چهار ردیف نهالکاری شد و قرار است از اوایل مهر امسال پروژه «واکاری» برای جایگزینی درختانی که خشک شدند یا توسط اشخاص قطع شدند اجرا شود. وی از برنامهریزی برای کاشت درختان مثمر در برخی از پهنهها خبر داد و گفت: با مطالعهای که انجام دادیم قرار است در پهنه ساحلی ولیآباد درختان مثمر مانند انجیر و انار کاشته شود تا در این پهنه زیبای ساحلی درختان مثمر هم داشته باشیم و شهروندان علاوه بر استفاده از زیبایی و سرسبزی و سایه درختان کاشته شده، از میوههای آن نیز بهرهمند شوند.
اقدامات انجام شده در تنکابن، نشاندهنده گامی مؤثر در راستای مقابله با پدیده شوم ریزگردها و فرسایش بادی ناشی از پسروی آب دریای کاسپین است. نهالکاری ۱۸ کیلومتر از نوار ساحلی با استفاده از گونههای بومی و مقاوم، نه تنها کمربندی سبز برای حفاظت از خاک و جلوگیری از هجوم ریزگردها ایجاد کرده، بلکه به زیبایی و بهرهوری اقتصادی سواحل نیز افزوده است.
بررسی دادههای آماری از وضعیت فضای سبز تنکابن نشان میدهد که این حوزه پس از یک دوره ثبات در ارقام پایین، اکنون با تغییر شاخصها روبهرو است. در حالی که طی سالهای گذشته میانگین نهالکاری سالانه در این شهر روی عدد ۳ هزار اصله متوقف مانده بود، این رقم در بازه زمانی چهار سال اخیر به مجموع ۲۳ هزار و ۶۴۰ اصله انواع درخت رسیده است. این حجم از کاشت شامل ۱۰ هزار نهال نارنج، ۱۰ هزار نهال توسکا، ۱۵۰۰ اصله عرعر، ۶۰۰ اصله چنار، ۳۰۰ نهال اکالیپتوس و گونههایی نظیر ژینکو، زیتون تلخ و عنبرسایل است. در بخش گلکاری نیز آمارها از تغییر وضعیت حکایت دارند؛ به طوری که حجم کاشت گلهای تابستانه از ۵ هزار سبد به ۲۵ هزار عدد (۴۰۰ درصد رشد) و گلهای زمستانه از ۸ هزار سبد به ۳۵ هزار سبد (۳۳۷ درصد رشد) ارتقا یافته است.
تداوم این روند با همکاری مسئولان، مشارکت مردمی و اجرای طرحهای تکمیلی مانند کاشت درختان مثمر، میتواند تنکابن را به الگویی پایدار در سازگاری با تغییرات اقلیمی و حفظ محیط زیست ساحلی تبدیل کند.