موسیقی در افغانستان حرام مطلق است
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از تسنیم، گروه موسیقی «سلام افغانستان» شامگاه 21 بهمن در تالار رودکی به اجرای برنامه پرداخت. این اجرا در چارچوب بخشهای رسمی جشنواره برگزار شد و شامل قطعاتی از موسیقی بومی و فولکلور افغانستان بود.
حمید سائل، سرپرست این گروه، با اشاره به حضورهای پیشین خود در جشنوارههای موسیقی فجر، گفت: «برگزاری جشنواره موسیقی فجر برای اهل موسیقی امیدآفرین است. این امر نشاندهنده زنده نگه داشتن عرصه موسیقی است و فعالیت گروههایی که اجرا دارند، همواره مایه افتخار بوده و ما از وجود این روزنهها خرسند هستیم.»
اشتراکات تاریخی؛ از شعر تا همنوازی
سائل در بخش دیگری از سخنان خود به اشتراکات گسترده موسیقی ایران و افغانستان اشاره کرد. او گفت: «ارتباط شعری میان ایران و افغانستان بسیار گسترده است. از اشعار معاصر ایران و اشعار معاصر افغانستان در آثار مختلف ایرانی و افغانی استفاده شده و ما نیز همواره تلاش کردهایم این وجوه مشترک را حفظ کنیم.»
به گفته وی، همکاریهای مشترک در حوزه آهنگسازی نیز بخشی از این تعامل فرهنگی است. «ما اشعار را با دوستان ایرانی آهنگسازی میکنیم، بهصورت گروهی همنوازی داریم و آثار مختلفی از جمله سرود و ترانه را آهنگسازی و اجرا میکنیم.»
اشتراکات زبانی و ادبی میان دو کشور، بستر مهمی برای تولید آثار موسیقایی مشترک فراهم کرده است. استفاده از شعر معاصر دو کشور در قالبهای مختلف موسیقایی، به تقویت این پیوند کمک میکند.
تفاوتها در ساز و ساختار اجرایی
سرپرست گروه «سلام افغانستان» در عین تأکید بر اشتراکات، به تفاوتهای سازشناختی نیز اشاره کرد. او گفت برخی سازها میان دو کشور تفاوت دارند و برخی سازهای افغانستان با موسیقی هندوستان نیز اشتراکاتی دارند.
وی درباره ساز «رباب» که نامی مشترک در هر دو کشور دارد، توضیح داد: «ساز رباب در ایران و افغانستان تنها از نظر نام مشترک است و از لحاظ ظاهری و حتی شیوه نوازندگی تفاوتهایی دارد و برخی نتها نیز در اجرا متفاوت است.»
این تفاوتها نشاندهنده سیر تحول مستقل موسیقی در هر کشور است. در عین حال، اشتراک نام و ریشه برخی سازها، بیانگر پیشینه تاریخی مشترک در حوزه موسیقی منطقهای است.
از منظر فنی، تفاوت در شکل بدنه ساز، تعداد سیمها و شیوه مضرابگذاری میتواند بر رنگ صوتی و محدوده اجرایی تأثیر بگذارد. همین ویژگیها، تنوع صوتی قابل توجهی میان گونههای مختلف رباب ایجاد کرده است.
موسیقی؛ نیاز اجتماعی و فرهنگی
سائل در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به شرایط موسیقی در افغانستان گفت: «چیزی از موسیقی از بین نرفته است، اما قوانینی که اخیراً اعمال شده و حکومتی که روی کار آمده، همه چیز را ممنوع و تخریب کرده است. در افغانستان موسیقی بهطور مطلق حرام اعلام شده و حتی اجازه شنیده شدن صدای یک ساز نیز وجود ندارد.»
وی تأکید کرد: «موسیقی نیاز جامعه است و هر جامعهای به موسیقی نیاز دارد. با موسیقی میتوان فرهنگسازی کرد و نمیتوان آن را کنار گذاشت. چه مردم ایران و چه مردم افغانستان، موسیقی در ذات آنان است و حذف آن به معنای بیروح شدن جامعه است.»
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که موسیقی در بسیاری از جوامع، علاوه بر کارکرد هنری، نقشی اجتماعی و هویتی ایفا میکند. اجرای آثار فولکلور، بهویژه در جشنوارههای بینالمللی، میتواند به حفظ و انتقال میراث فرهنگی کمک کند.
نمایش پیوندهای موسیقایی در صحنه
به گفته سائل، قطعات اجراشده در تالار رودکی شامل موسیقی بومی و فولکلور افغانستان از چند استان مختلف بوده است. چند قطعه نیز بهطور ویژه به موسیقی منطقه هرات اختصاص داشت.
وی افزود: «تلاش ما بر این بود که ارتباطات موسیقایی میان ایران و افغانستان را به نمایش بگذاریم و امیدواریم این اجرا مورد پسند مخاطبان قرار گرفته باشد.»
موسیقی فولکلور هر منطقه، بازتابی از تاریخ، آیینها و زیست فرهنگی آن است. اجرای چنین آثاری در جشنوارههای رسمی، ضمن معرفی تنوع فرهنگی، میتواند زمینه شناخت متقابل میان ملتها را تقویت کند.
اظهارات سرپرست گروه «سلام افغانستان» در بستر برگزاری چهلویکمین جشنواره بینالمللی موسیقی فجر در شرایطی مطرح میشود که موسیقی در افغانستان با محدودیتهای جدی روبهرو است.
حضور یک گروه با محوریت موسیقی افغانستان در یکی از مهمترین رویدادهای رسمی موسیقی ایران، نشاندهنده تداوم تعاملات فرهنگی میان دو کشور است. تأکید بر کمرنگ شدن مسائل مرزی از طریق هنر، به این اجرا بُعدی فراتر از یک برنامه هنری میدهد.
سائل در سخنان خود بر حفظ قدمت تاریخی موسیقی ایران و افغانستان تأکید کرد و ابراز امیدواری کرد پیام این اجرا برای اهل موسیقی و عموم مردم، پیامی مثبت و اثرگذار باشد.
با توجه به پیشینه مشترک فرهنگی و زبانی، ظرفیت همکاریهای مشترک موسیقایی میان هنرمندان دو کشور همچنان وجود دارد. جشنوارههایی مانند موسیقی فجر میتوانند بستر این تعاملات را تقویت کنند.
59243