منابع طبیعی فارس در تقاطع حفاظت و بهرهبرداری
به گزارش خبرآنلاین، استان فارس به دلیل وسعت جغرافیایی، تنوع اقلیمی و ظرفیتهای معدنی، کشاورزی و زیستمحیطی همواره در کانون تصمیمات کلان حوزه منابع طبیعی و توسعه سرزمینی قرار داشته و دارد. در روزهای اخیر هم مجموعهای از برنامهها و نشستهای اجرایی در شهرستانهای مختلف استان برگزار شده که بیانگر این است که مدیریت منابع طبیعی در فارس با چالش همزمان «حفاظت» و «بهرهبرداری» روبهروست؛ چالشی که اگر بهدرستی هدایت نشود میتواند به تعارضات محلی و آسیبهای زیستمحیطی منجر شود.
فارس در مسیر صیانت و بهرهبرداری؛ از مهار سیلاب تا مدیریت تعارضات معدنی
برگزاری نشست بررسی مطالعات اکتشاف معادن و ارزیابیهای زمینشناسی و ژئوفیزیکی در شهرستان فسا یکی از اقدامات اخیر در عرصه منابع طبیعی استان فارس به شمار میشود.
در این جلسه افزون بر بررسی وضعیت مخازن احتمالی بر الزامات قانونی و زیستمحیطی تأکید شد؛ موضوعی که در شرایط شکننده منابع آب و خاک استان اهمیت مضاعف دارد. همزمان در همین شهرستان عملیات مرمت و نگهداری پروژه کنترل سیلاب و تغذیه مصنوعی «بید زرد» در بخش شیبکوه آغاز شد؛ طرحی که با هدف مهار سیلابهای فصلی، جلوگیری از فرسایش خاک و تقویت سفرههای زیرزمینی اجرا میشود و میتواند به پایداری کشاورزی منطقه کمک کند.
در شهرستان بوانات هم کاشت ۲۰۰ هکتار از اراضی ملی در قالب بذرکاری و نهالکاری با گونههای بومی نظیر بادام کوهی در دستور کار قرار گرفت. این اقدام به منظور احیای رویشگاههای طبیعی و تقویت پوشش گیاهی انجام شده و در صورت مراقبت مستمر میتواند بخشی از روند تخریب عرصههای طبیعی را جبران کند.
شهرستان اقلید نیز شاهد برگزاری پویشهای بذرکاری با مشارکت تشکلهای مردمنهاد و فعالان محیطزیست بود؛ کاشت بذر گونههایی همچون ارژن و بادام کوهی در عرصههای مستعد افزون بر اثرات زیستمحیطی نشانهای از تقویت نقش جامعه مدنی در حفاظت از منابع طبیعی است. همچنین نشستهای هماهنگی برای مدیریت برنامههای هفته منابع طبیعی در این شهرستان برگزار شده که هدف از این نشستها انسجامبخشی به فعالیتهای فرهنگی و اجرایی است.
در شهرستان نیریز موضوع تعارض میان مرتعداران و متقاضیان محدودههای معدنی در قالب نشستهای رسمی بررسی شد؛ بدون شک تداخل عرصههای مرتعی با محدودههای معدنی یکی از چالشهای قدیمی مناطق دارای ظرفیت معدنی است و طرح راهکارهای قانونی برای جلوگیری از تنشهای محلی اقدامی ضروری به شمار میرود. در همین شهرستان جلسهای برای صیانت از اراضی ملی و مقابله با ساختوسازهای غیرمجاز نیز برگزار شد که بر جلوگیری از ارائه خدمات زیربنایی به ساختوسازهای غیرقانونی و تشدید نظارتهای میدانی تأکید داشت. همچنین نشست ارتقای تشکل «انجمن میراث ماندگار بختگان» به سطح استانی برگزار شد؛ نشینی که گامی در جهت تقویت نقش سازمانهای مردمنهاد در حفاظت از میراث طبیعی و فرهنگی منطقه ارزیابی میشود.
اخیرا در ممسنی هم جلسه توجیهی طرح جنگلداری اجتماعی در منطقه دشمنزیاری برگزار شد؛ طرحی که بر مشارکت بهرهبرداران محلی در مدیریت پایدار جنگلها تأکید دارد و میتواند الگوی مناسبی برای کاهش تخریب و افزایش حس مالکیت اجتماعی نسبت به منابع طبیعی باشد.
در شهرستان رستم نیز یک هکتار از اراضی ملی که بهصورت غیرمجاز تصرف و به باغ تبدیل شده بود با حکم قضایی رفع تصرف و به وضعیت سابق بازگردانده شد؛ اقدامی که پیام روشنی در خصوص برخورد با زمینخواری و صیانت از حقوق عمومی دارد.
همچنین در سپیدان پویش «ایران بهشت» با مشارکت نهادهای فرهنگی و در چارچوب طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت پیگیری شده و هماهنگیهایی برای مشارکت طلاب در کاشت نهال انجام گرفته؛ حرکتی که تلاش دارد پیوندی میان فعالیتهای فرهنگی و محیطزیستی ایجاد کند.
اقدامات مدیریت منابع طبیعی فارس در روزهای اخیر در سه محور عمده بهرهبرداری هدفمند از ظرفیتهای معدنی و انرژی، تقویت پوشش گیاهی و اجرای طرحهای آبخیزداری برای مقابله با بحران آب و فرسایش خاک و تشدید نظارت و برخورد با تخلفات و تصرفات در حال پیگیری بوده است.
با این حال چالش اصلی در همافزایی این سه محور نهفته است. توسعه اکتشافات معدنی و نفتی بدون ملاحظات دقیق زیستمحیطی میتواند فشار مضاعفی بر منابع آب و مراتع وارد کند. از سوی دیگر موفقیت طرحهای جنگلکاری و بذرکاری وابسته به نگهداری، تأمین اعتبار پایدار و مشارکت واقعی جوامع محلی است؛ صرف کاشت نهال بدون برنامه بلندمدت مراقبت تضمینی برای احیای رویشگاهها نخواهد بود. همچنین مدیریت تعارضات مرتعداران و فعالان معدنی نیازمند سازوکارهای شفاف حقوقی و مشارکتی است تا از بروز تنشهای اجتماعی جلوگیری شود.
آنچه در شهرستانهای مختلف فارس در حال انجام است بیانگر تلاش برای ایجاد توازن میان توسعه و حفاظت است؛ توازنی که تحقق آن مستلزم برنامهریزی یکپارچه، پایش مستمر و مشارکت مؤثر مردم و تشکلهای محلی است. اگر این اقدامات از سطح نشستها و پویشها فراتر رفته و به نظامی منسجم و پاسخگو در مدیریت سرزمین منجر شود میتوان امیدوار بود که فارس نهتنها در بهرهبرداری از ظرفیتهای طبیعی خود موفق باشد بلکه در صیانت از آنها نیز الگویی پایدار ارائه دهد.