مسیر ریلی زنگزور؛ پروژهای با ظاهر اقتصادی و باطن امنیتی
به گزارش خبرنگار مهر، طرح مسیر ریلی زنگزور موسوم به «مسیر ترامپ» در ارمنستان بهعنوان پروژهای با ظاهر اقتصادی، در عمل میتواند زمینهساز حضور نظامی ایالات متحده در منطقه قفقاز جنوبی باشد؛ حضوری که در صورت تحقق، تهدیدی راهبردی علیه ایران، مشابه آنچه در غرب آسیا رخ داده، ایجاد خواهد کرد. از اینرو، ضرورت دارد جمهوری اسلامی ایران با اتخاذ موضعی واحد و بهرهگیری از ابزارهای بازدارنده، در برابر این پروژه واکنش مؤثر نشان دهد.
ایران در حالی در ۹ اسفند ۱۴۰۴ هدف حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گرفت که بخش قابل توجهی از این حملات از پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس انجام شد. این پایگاهها طی دهههای گذشته با هدف تأمین امنیت رژیم صهیونیستی و حفاظت از منافع اقتصادی شرکتهای بزرگ انرژی در کشورهای نفتخیز منطقه ایجاد شدهاند. بهعبارت دیگر، منافع اقتصادی همواره یکی از پیشرانهای اصلی استقرار نظامی آمریکا در غرب آسیا بوده است؛ روندی که اکنون نشانههای آن در قفقاز جنوبی و در قالب پروژه «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» قابل مشاهده است.
طرح «مسیر ترامپ» بر اساس بیانیه مشترک رئیسجمهور آمریکا، رئیسجمهور جمهوری آذربایجان و نخستوزیر ارمنستان در تاریخ ۸ اوت ۲۰۲۵ اعلام شده است. این طرح از نظر ماهیت، شباهتهایی با کریدور موسوم به زنگزور دارد، با این تفاوت که اجرای آن به یک شرکت آمریکایی واگذار شده و ۷۴ درصد سهام آن نیز در اختیار این کشور قرار میگیرد؛ موضوعی که عملاً به معنای اعمال حاکمیت اقتصادی و امنیتی آمریکا بر این مسیر خواهد بود.
بر این اساس، «مسیر ترامپ» صرفاً یک پروژه ترانزیتی یا اقتصادی تلقی نمیشود، بلکه بستری برای تثبیت حضور بلندمدت آمریکا در منطقهای راهبردی، بهویژه در مجاورت مرز ایران و ارمنستان، فراهم میکند. پیشبینی میشود در چارچوب این طرح، شرکتهای امنیتی آمریکایی نیز در مسیر مذکور مستقر شوند؛ مسئلهای که میتواند بهتدریج به حضور رسمی و گستردهتر نظامی – امنیتی واشنگتن در ارمنستان منجر شود.
کارشناسان بر این باورند که مهمترین پیامد این پروژه برای ایران، ایجاد یک کانون تهدید جدید در شمال کشور و تبدیل قفقاز جنوبی به محیطی مشابه غرب آسیا از حیث حضور و مداخله آمریکا است. افزون بر این، اجرای چنین طرحی میتواند مرز راهبردی ایران و ارمنستان را با اختلال مواجه کرده و حتی بخشی از کریدور حیاتی شمال-جنوب را تحت تأثیر قرار دهد؛ مسئلهای که جایگاه ترانزیتی ایران در منطقه را نیز با چالش روبهرو میکند.
در همین حال، تحولات جاری در غرب آسیا نشان میدهد که الگوی استقرار تدریجی آمریکا در مناطق پیرامونی، با پوشش پروژههای اقتصادی و امنیتی، قابل تکرار در سایر مناطق از جمله قفقاز جنوبی است. بر این اساس، حتی در صورت کاهش یا پایان حضور نظامی آمریکا در غرب آسیا، این کشور میتواند با انتقال تمرکز خود به مناطق جدید، همچنان به سیاست مهار و فشار علیه ایران ادامه دهد.
در چنین شرایطی، تحلیلگران بر لزوم اتخاذ راهبردی فعال از سوی جمهوری اسلامی ایران تأکید دارند. بهگفته آنان، جلوگیری از شکلگیری زیرساختهای حضور نظامی-امنیتی آمریکا در پیرامون ایران، بهویژه در مناطق حساسی چون قفقاز جنوبی، مستلزم استفاده همزمان از ابزارهای دیپلماتیک، اقتصادی و بازدارندگی است.
بر این اساس، پیشنهاد میشود ایران ضمن اعلام صریح مخالفت خود با اجرای پروژه «مسیر ترامپ»، از ظرفیتهای مختلف برای اعمال فشار بر بازیگران دخیل در این طرح استفاده کند تا از تبدیل آن به یک تهدید راهبردی علیه امنیت ملی کشور جلوگیری شود.