فیلمهای ابراهیم خان عکاسباشی، زندگی مردم ایران و عصر قاجار
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، علیرضا قاسمخان، کارگردان و تهیهکننده سینمای مستند و نویسنده کتاب «نخستین گامهای تاریخ سینمای ایران؛ دوران قاجار»، درباره آن گفت: این کتاب پژوهشی است درباره آغاز شکلگیری سینما در ایران و نخستین مواجهه جامعه ایرانی با این پدیده مدرن. سینمای ایران با وجود تاریخ نسبتاً کوتاه خود، مسیری پر فراز و نشیب را پیموده و همواره پرسشهایی درباره خاستگاه، پیشگامان و نخستین تصاویر ثبتشده آن مطرح بوده است.
کارگردان «نواهای گمشده» بیان کرد: این اثر با تمرکز بر دوران سلطنت مظفرالدینشاه قاجار، به بررسی نخستین فیلمهای ضبطشده در ایران میپردازد؛ آثاری که به همت میرزا ابراهیمخان عکاسباشی ثبت شدند و سالها در آرشیو کاخ گلستان دور از دسترس پژوهشگران باقی مانده بودند تا اینکه با کشف و مرمت آنها در دهه هشتاد خورشیدی، افق تازهای در شناخت تاریخ سینمای ایران گشوده شد.
کارگردان «درخت سخنگو» افزود: در این کتاب تلاش شده با رویکردی مبتنی بر تاریخنگاری نو، تصاویر باقیمانده از آن دوران در پیوند با اسناد تاریخی تحلیل شوند و از خلال آنها، لایههای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی عصر قاجار بازخوانی شود؛ از سفرهای سلطنتی و آیینهای رسمی گرفته تا زندگی روزمره مردم، نمایشهای خیابانی، رخدادهای اجتماعی و نشانههایی از تحولات فکری همزمان با جنبش مشروطه.
قاسمخان ادامه داد: کتاب همچنین به نمونههایی شاخص از این تصاویر میپردازد که هر یک سندی زنده از زیست اجتماعی آن دوران بهشمار میآیند؛ از صحنههای شهری و رفتوآمد مردم تا بازنمایی آیینها و مناسبات قدرت. افزون بر این، دو ضمیمه پژوهشی در پایان کتاب گنجانده شده است؛ نخست، مطالعهای تطبیقی درباره فهرست فیلمهای اولیه سینمای ایران و دوم، گفتاری از زندهیاد اکبر عالمی درباره فرآیند مرمت این آثار.
کارگردان مستند «تکیه دولت» توضیح داد: اهمیت این پژوهش در آن است که یکی از کمتر مطالعهشدهترین مقاطع تاریخ سینمای ایران را مورد بررسی قرار میدهد؛ دورهای که در آن سینما نهتنها بهعنوان یک فناوری نوظهور وارد ایران شد، بلکه ناخواسته به ثبت تصویری زندگی اجتماعی و تحولات تاریخی عصر قاجار انجامید. در این اثر، تصاویر اولیه سینمای ایران از سطح اسناد صرفاً تاریخی یا هنری فراتر رفته و بهمثابه منابعی معتبر برای تحلیل تاریخ اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مطالعه شدهاند.
این کارگردان و پژوهشگر خاطرنشان کرد: پیوند دادن فیلمهای باقیمانده با اسناد تاریخی، امکان بازخوانی دقیقتر مناسبات قدرت، آیینهای اجتماعی، زندگی روزمره و فضای فکری منتهی به جنبش مشروطه را فراهم میکند. این رویکرد میانرشتهای، سینما را بهعنوان ابزاری برای شناخت تاریخ معرفی کرده و خلأیی پژوهشی در حوزه مطالعات تصویری ایران را پوشش میدهد.
کتاب «نخستین گامهای تاریخ سینمای ایران؛ دوران قاجار» در ۲۳۷ صفحه منتشر شده و تلاشی چندساله برای بازخوانی تصویری یکی از مهمترین مقاطع شکلگیری سینمای ایران بهشمار میآید؛ اثری که میتواند بهعنوان منبعی مرجع برای پژوهشگران تاریخ سینما، مطالعات فرهنگی و تاریخ اجتماعی ایران مورد استفاده قرار گیرد.
59243