صندوقهای ارزی میتوانند ارزهای خانگی را به چرخه تولید برگردانند
خبرگزاری مهر؛ گروه اقتصاد – علی فروزانفر؛ در سالهای اخیر و همزمان با تداوم تورم و نوسانات بازار ارز، بخشی از داراییهای مردم به شکل ارز در منازل نگهداری شده است؛ پدیدهای که در ادبیات اقتصادی از آن با عنوان «ارزهای خانگی» یاد میشود. برآوردهای غیررسمی از وجود دهها میلیارد دلار ارز در اختیار خانوارها حکایت دارد؛ منابعی که در صورت ورود به چرخه رسمی اقتصاد میتوانند به تأمین مالی سرمایهگذاریهای ارزی و تقویت عرضه در بازار کمک کنند.
در همین چارچوب، مدتی است که ایده ایجاد «صندوقهای با درآمد ثابت ارزی» بهعنوان ابزاری برای جذب این منابع و هدایت آن به سمت فعالیتهای مولد مطرح شده و فرآیند عملیاتی شدن آن با دریافت موافقت اصولی یک صندوق در حال پیشرفت است. موافقان این سیاست معتقدند چنین صندوقهایی میتوانند ضمن فراهم کردن امکان حفظ ارزش دارایی برای سرمایهگذاران، منابع ارزی را به سمت پروژههای اقتصادی هدایت کنند. با این حال، نحوه طراحی سازوکار بازدهی، مدیریت ریسک و همچنین جلب اعتماد عمومی از مهمترین چالشهای پیش روی این ابزار مالی به شمار میرود.
در همین راستا محمدرضا رنجبرفلاح، اقتصاددان و عضو هیأت علمی پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی در گفتوگو با خبرنگار مهر درباره ایده راهاندازی صندوقهای ارزی و آثار آن بر بازار ارز و سرمایهگذاری با تأکید بر اینکه برآورد دقیقی از حجم ارزهای خانگی در دست نیست، گفت: اگر فرض وجود حدود ۷۰ میلیارد دلار ارز در دست مردم درست باشد و این منابع در داخل کشور نگهداری شده باشد، ایجاد صندوقهای ارزی میتواند راهکاری مؤثر برای بازگرداندن این منابع به چرخه اقتصاد و تأمین مالی سرمایهگذاریهای ارزی باشد.
رنجبرفلاح، تصریح کرد: من اطلاع دقیقی از عدد ۷۰ میلیارد دلار ارز خانگی ندارم، اما بانک مرکزی از طریق ترازنامه، حساب سرمایه و تراز پرداختها میتواند برآوردهایی در این زمینه داشته باشد.
وی با اشاره به اهمیت محل نگهداری ارزهای خانگی افزود: اگر این ارزها در داخل کشور موجود باشد و به شکل سرمایهگذاری در خارج یا فرار سرمایه خارج نشده باشد، طبیعتاً این طرح جای خوشبینی دارد. در این صورت میتوان با طراحی ابزار مناسب، این منابع را به سمت فعالیتهای مولد هدایت کرد.
رنجبرفلاح درباره انگیزه شکلگیری ارزهای خانگی طی سالهای اخیر تصریح کرد: در شرایط تورمی اقتصاد ایران، افراد برای حفظ قدرت خرید و صیانت از ارزش داراییهای خود به خرید ارز روی آوردهاند. این رفتار، واکنشی طبیعی به نااطمینانیهای اقتصاد کلان بوده است.
صندوق ارزی؛ پیوند حفظ ارزش دارایی با تولید
این استاد اقتصاد پولی با دفاع از ایده صندوقهای ارزی گفت: اگر صندوقهای ارزی بهگونهای طراحی شوند که افراد ارز خود را با انگیزه کسب سود ارزی در آن سرمایهگذاری کنند و این منابع به چرخه اقتصاد بازگردد، سیاست بسیار مطلوبی خواهد بود.
به گفته وی، چنین سازوکاری دو کارکرد همزمان دارد: از یکسو به حفظ قدرت خرید مردم کمک میکند و از سوی دیگر، با بهکارگیری این ارزها در پروژههای دارای نیاز ارزی، به تأمین مالی سرمایهگذاریها و ایجاد ارزش افزوده در کشور منجر میشود.
بازدهی صندوقهای ارزی چگونه تأمین میشود؟
عضو هیأت علمی پژوهشکده پولی و بانکی در پاسخ به این پرسش که در صورت ثبات یا کاهش نرخ ارز، صندوقهای درآمد ثابت ارزی با چه چالشی روبهرو میشوند، تأکید کرد: قرار نیست این صندوقها ارز را بهصورت نقد نگه دارند. منابع در سرمایهگذاریهای دارای نیاز ارزی بهکار گرفته میشود؛ برای مثال در حوزه پتروشیمی، مس، فولاد و سایر صنایع صادراتمحور.
وی ادامه داد: این سرمایهگذاریها خود دارای بازدهی هستند و میتوانند بازده ثابت مورد انتظار صندوق را تأمین کنند. بنابراین بازدهی صندوق لزوماً وابسته به افزایش نرخ ارز نیست، بلکه به عملکرد پروژههای سرمایهپذیر نیز وابسته است.
آیا صندوقها تقاضای جدید در بازار ارز ایجاد میکنند؟
یکی از دغدغهها درباره صندوقهای ارزی، احتمال افزایش تقاضا در بازار آزاد است؛ به این معنا که افراد برای سرمایهگذاری در صندوقها اقدام به خرید ارز کنند.
رنجبرفلاح در این باره توضیح داد: حتی اگر چنین اتفاقی رخ دهد، این نشان میدهد که تقاضای بالقوه برای ارز وجود داشته است. تفاوت در این است که بهجای تبدیل ارز به دارایی راکد خانگی، منابع وارد صندوق میشود.
وی افزود: صندوقها این ارز را برای سرمایهگذاری به گردش درمیآورند و دوباره به سمت عرضه بازمیگردانند. در نتیجه، گردش منابع شکل میگیرد و از آنجا که عرضه نیز در فرآیند سرمایهگذاری فعال است، این چرخش لزوماً مشکلی برای بازار ایجاد نمیکند.
تجربه سپردههای ارزی و چالش اعتماد
رنجبرفلاح درباره نگرانیهای مربوط به تکرار تجربه سپردههای ارزی که در مقطعی به معادل ریالی تبدیل شد، گفت: در سیاستگذاریهای گذشته اشتباهاتی رخ داده که هزینههای ذهنی و روانی برای جامعه ایجاد کرده است. اما طبیعتاً هر سیاست جدیدی باید با توجه به آن تجربهها طراحی شود تا خطاها تکرار نشود.
وی با تأکید بر ضرورت مدیریت ریسک افزود: بعید است صندوقها تمام ذخایر ارزی خود را صرف سرمایهگذاری کنند بهگونهای که در زمان مطالبه سرمایهگذاران با مشکل بازپرداخت مواجه شوند. مدیریت حرفهای سبد داراییها باید بهگونهای باشد که نقدشوندگی حفظ شود.
نقش مدیریت پرتفوی در کاهش ریسک
این اقتصاددان با اشاره به تجربه صندوقهای بورسی در کشور خاطرنشان کرد: ما تجربه صندوقهای طلا، نقره و … را داشتهایم که در مقاطع نوسانی با افت قیمت مواجه شدهاند. ریسک کاهش قیمت تنها محدود به نرخ ارز نیست؛ طلا و سهام نیز با نوسان روبهرو هستند.
مدیرعامل اسبق بانک تجارت در پایان گفت: مدیریت پرتفوی و تنوعبخشی به داراییها میتواند ریسکها را به حداقل برساند. اگر صندوقهای ارزی با طراحی دقیق، شفافیت و مدیریت حرفهای همراه باشند، میتوانند ابزار مؤثری برای تبدیل ارزهای خانگی به سرمایه مولد باشند.