سیستان و بلوچستان بهشت میوههای استوایی؛ غفلت از ظرفیت اقتصاد کشاورزی
خبرگزاری مهر – گروه استانها، فاطمه گلوی: جنوب سیستان و بلوچستان که سالها با تصویر غالب اقلیم گرم و خشک و مناظر کویری در ذهنها نقش بسته، امروز در حال تجربه تحولی آرام اما عمیق در حوزه کشاورزی است؛ تحولی که این منطقه را به یکی از قطبهای نوظهور کشت میوههای استوایی در کشور تبدیل کرده است. گسترش سطح زیر کشت محصولاتی همچون موز، پاپایا، انبه، گواوا (زیتون محلی) و سایر گونههای گرمسیری، نهتنها الگوی سنتی کشاورزی منطقه را دگرگون کرده، بلکه افقهای تازهای برای تقویت امنیت غذایی و توسعه اقتصادی جنوب شرق کشور گشوده است.
این تغییر مسیر، ریشه در ویژگیهای منحصربهفرد اقلیمی منطقه دارد؛ میانگین دمای بالای ۲۵ درجه، رطوبت مناسب ناشی از مجاورت با دریای عمان، خاکهای حاصلخیز آبرفتی و بارشهای فصلی، شرایطی کمنظیر را فراهم کردهاند که امکان کشت محصولات استوایی را بدون نیاز به زیرساختهای پرهزینه گلخانهای مهیا میکند. همین مزیت نسبی، جنوب استان را به یکی از مستعدترین مناطق کشور برای توسعه کشاورزی مدرن و اقتصادی تبدیل کرده است.
حلقه مفقوده توسعه؛ از تولید تا ارزشآفرینی
با وجود این ظرفیتهای چشمگیر، کارشناسان و مسئولان بخش کشاورزی بر این باورند که توسعه این بخش بدون تکمیل زنجیره تولید و فرآوری، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. در حال حاضر بخش عمدهای از محصولات بهصورت خام عرضه میشود و سهم اندکی از ارزش افزوده نصیب تولیدکنندگان محلی می شود.
به گفته مدیر جهاد کشاورزی سرباز، ایجاد صنایع تبدیلی، توسعه زیرساختهای بستهبندی، سردخانهها و برندینگ محصولات، میتواند این منطقه را از یک قطب تولید صرف به یک مرکز ارزشآفرین در اقتصاد کشاورزی کشور تبدیل کند؛ مسیری که در صورت تحقق، علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، زمینهساز اشتغال پایدار و رونق اقتصادی در جنوب سیستان و بلوچستان خواهد بود.
کشت ۲۲ رقم خرمای باکیفیت در سرباز
احمد زراعتی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان سرباز، در گفتگو با خبرنگار مهر، این شهرستان را یکی از مناطق راهبردی و مستعد جنوب شرق استان سیستان و بلوچستان معرفی کرد که با وجود پراکندگی جمعیتی، نقشی حیاتی در تأمین امنیت غذایی کشور ایفا میکند.
وی با اشاره به اینکه اقتصاد بیش از ۸۵ درصد از مردم این منطقه بر پایه کشاورزی و دامداری استوار است، شاهرگ حیاتی شهرستان را رودخانه سرباز به طول تقریبی ۳۳۰ کیلومتر دانست و تأکید کرد: زندگی روستاییان و تمامی اراضی کشاورزی در حاشیه شاخههای فرعی و اصلی این رودخانه شکل گرفته است.
زراعتی با اشاره به اقلیم منحصربهفرد شهرستان سرباز که امکان کشت و کار در چهار فصل سال را فراهم میکند بیان کرد: تنوع اقلیمی منطقه باعث شده است تا شاهد کشت طیف کاملی از محصولات باشیم؛ از میوههای گرمسیری و استوایی مانند موز، انبه، پاپایا، چیکو، آناناس و گواوا گرفته تا مرکبات، نخیلات و حتی میوههای معتدله نظیر زردآلو، هلو، سیب، انار، انگور و انجیر.
وی بیشترین سطح زیر کشت شهرستان سرباز را مربوط به نخیلات دانست و با بیان اینکه یک سوم کل اراضی باغی به خرما اختصاص دارد، تصریح کرد: در این منطقه بیش از ۲۲ رقم نخل خرما شناسایی شده که بیشترین سهم متعلق به رقم مضافتی است؛ رقمی خوشخوراک که علاوه بر مصرف داخلی، به کشورهای حوزه خلیج فارس، پاکستان، افغانستان و عراق نیز صادر میشود.
مدیر جهاد کشاورزی سرباز، این شهرستان را یکی از اصلی ترین خاستگاههای میوههای گرمسیری در سیستان و بلوچستان دانست و گفت: کشت میوههای گرمسیری از باغچههای کوچک خانگی به باغات بزرگ اقتصادی تبدیل شده است.
۱۲۰۰ هکتار از اراضی سرباز زیر کشت میوههای استوایی
زراعتی درباره میوه استوایی پاپایا گفت: پاپایا که پیشتر بهصورت تفریحی و خانگی کشت میشده، اکنون بهصورت اقتصادی کشت میشود و استقبال بسیار خوبی از آن شده است؛ مزیت ویژه پاپایا این است که در همان سال اول کاشت، محصول اقتصادی میدهد و بازار بسیار خوبی هم برای مصرف تازهخوری و هم به دلیل خواص دارویی آن در پیشگیری از بیماریهای گوارشی و سرطان دارد.
وی مجموع سطح زیر کشت محصولات گرمسیری و نیمهگرمسیری در شهرستان سرباز را حدود ۱۲۰۰ هکتار اعلام کرد و ادامه داد: به طور متوسط از هر هکتار ۸ تن محصول در برداشت میشود.
مدیرجهاد کشاورزی سرباز بیان کرد: به ازای هر هکتار، برای ۳ نفر اشتغال مستقیم و برای ۴ نفر نیز اشتغال غیر مستقیم ایجاد شده است.
وی در پایان بزرگترین چالش پیش روی این قطب تولید را خلا موجود در تکمیل زنجیره تولید دانست و تصریح کرد: از مرحله نهال تا تولید و تا حدودی بستهبندی در شهرستان انجام میشود، اما زنجیره توزیع و صنایع تبدیلی و تکمیلی ما قطع است؛ بیشترین ارزش افزوده در فرآوری محصولات نهفته است؛ برای نمونه بهجای فروش خام خرما، باید آن را به عسل، شیره، لواشک و سایر فرآوردهها تبدیل کنیم. اگر این زنجیره با وجود سردخانه، صنایع بستهبندی، برندینگ و کارگاه های فرآوری کامل شود، کشاورزان نیز اطمینان خاطر پیدا میکنند که محصولاتشان در تمام سال با قیمت مناسب به فروش میرود و این به یک نیروی محرکه برای توسعه و نوسازی باغات فرسوده تبدیل خواهد شد.
۴۵۰ هکتار از زمین های کشاورزی راسک مربوط به کشت انبه است
بهزاد شعلیبر، مدیر جهاد کشاورزی راسک در گفتوگو با خبرنگار مهر، با بیان اینکه سطح زیر کشت میوههای گرمسیری در این شهرستان حدود سه هزار هکتار است، گفت: عمدهترین محصول ما در بین میوههای گرمسیری و استوایی مربوط به خرما با بیش از ۱۲۴۸ هکتار سطح زیر کشت است و پس از آن، انبه با ۴۵۰ هکتار، جایگاه دوم را به خود را در شهرستان به اختصاص داده است.
مدیر جهاد کشاورزی راسک با تأکید بر جایگاه ممتاز این شهرستان در تولید انبه تصریح کرد: بزرگترین باغ یکپارچه انبه کشور با مساحتی بالغ بر ۴۰ هکتار در راسک قرار دارد و علاوه بر آن، یک باغ ۱۰ هکتاری از پایههای مادری انبه برای تأمین پیوند انبه نیز در شهرستان قرار دارد.
افزایش ۱۰۰ درصدی تولید موز در راسک
وی ادامه داد: بخش عمدهای از انبه تولیدی شهرستان راسک، (حدود ۷۰ درصد) برای فرآوری به مقصد شهرهای جنوبی استان هرمزگان و کرمان ارسال میشود و عمدتاً به صورت ترشی مورد استفاده قرار میگیر؛ ارقام کشتشده نیز غالبا از گونههای بومی و محلی منطقه هستند.
شعلیبر در ادامه با اشاره به رشد قابل توجه کشت موز در سال جاری گفت: سطح زیر کشت موز در راسک امسال نسبت به سال گذشته افزایشی بیش از ۱۰۰ درصد داشته و به حدود ۲۰۷ هکتار رسیده است؛ در کنار این محصول اصلی، محصولات دیگری نظیر کنار، زیتون، پاپایا و چیکو نیز در منطقه کشت میشوند، هرچند اغلب بهصورت پراکنده و تکدرختی هستند و سطح زیر کشت قابل توجهی را به خود اختصاص ندادهاند.
وی با اشاره به اشتغالزایی در باغات میوههای گرمسیری اظهار داشت: بهطور میانگین، هر هکتار از این باغات برای ۲ تا ۳ نفر بهطور مستقیم اشتغال ایجاد میکند.
تولید سالانه بیش از یک میلیون اصله نهال در راسک
مدیر جهاد کشاورزی راسک تاکید کرد: این شهرستان دارای بزرگترین گلخانه تولید نهال در کشور است که ظرفیت آن، تولید سالانه بیش از یک میلیون اصله نهال را فراهم کرده است.
وی در تشریح ظرفیتهای بالقوه توسعه، مهمترین چالش پیش رو را مسئله تأمین آب عنوان کرد و گفت: با وجود افزایش صد در صدی سطح زیر کشت موز و برنامهریزی برای توسعه مستمر، محدودیت اصلی ما تخصیص نیافتن حقابه کافی است.
شعلیبر بیان کرد: بزرگترین پتانسیل ما، دشت وسیع پیشین است که میتواند با بهرهگیری از آب سد پیشین، بین ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ هکتار به سطح زیر کشت منطقه بیفزاید؛ اما در حال حاضر کشاورزان این دشت به ناچار از منابع آب زیرزمینی استفاده میکنند و اگر مجوز بهرهبرداری از آب سد برای اراضی پاییندست صادر شود، جهشی عظیم در کشاورزی منطقه رخ خواهد داد.
مدیر جهاد کشاورزی راسک در پایان با اشاره به صنایع تبدیلی اظهار داشت: فرآوری محصولات تاکنون عمدتاً به شیوه سنتی و در خانهها انجام میشود؛ یک واحد دارای مجوز قدیمی نیز در حال حاضر غیرفعال است؛ ما چندین متقاضی جدید برای ایجاد واحدهای صنایع تبدیلی داریم که مراحل پیگیری و فعالسازی آنها در دستور کار است تا از این ظرفیت برای تکمیل زنجیره ارزش محصولات کشاورزی شهرستان بهره ببریم.
تولید محصولات خارج از فصل در قصرقند
سعید امیری، مدیر جهاد کشاورزی قصرقند در گفت و گو با خبرنگار مهر با تأکید بر ظرفیتهای بینظیر این منطقه در تولید محصولات خاص و استوایی، از برنامهریزی جدی برای توسعه کشت میوههای استوایی به عنوان یک مزیت راهبردی اقتصادی خبر داد.
وی گفت: شهرستان قصرقند به دلیل برخورداری از آب و هوای گرم و مرطوب، رطوبت نسبی بالا و زمستانهای معتدل، یکی از طلاییترین نقاط کشور برای کشت میوههای استوایی به شمار میرود.
امیری با اشاره به اینکه کشت سنتی برخی محصولات آببر دیگر در شرایط کمآبی سیستان و بلوچستان صرفه اقتصادی ندارد، تصریح کرد: میوههایی مانند موز، انبه، پاپایا، گواوا (زیتون محلی) و کنار، نه تنها با اقلیم منطقه سازگار هستند، بلکه نیاز آبی بسیار کمتری نسبت دیگر محصولاتی دارند.
وی افزود: مهمترین مزیت ما در قصرقند، تولید محصول در فصل خارج از زمان برداشت سایر نقاط کشور است؛ وقتی سرمای زمستان تمام کشور را فرا میگیرد باغات قصرقند سرسبز و پرمحصول هستند.
مدیر جهاد کشاورزی قصرقند با اشاره به ارزش اقتصادی بالای محصولات استوایی خاطرنشان کرد: در حال حاضر هر هکتار انبه یا موز با مدیریت علمی، چندین برابر کشت محصولات جالیزی سودآوری دارد؛ همچنین پیگیر ایجاد صنایع تبدیلی و بستهبندی مدرن در منطقه هستیم تا بخشی از محصولات برداشت شده، تبدیل به چیپس میوه و پوره و… شوند.