روایت یک گسست؛ آیا اروپا بدون تسلیحات آمریکا دوام میآورد؟
خبرگزاری مهر، گروه بینالملل: طی یک سال گذشته، شرایطی که سالها و حتی دههها در عرصه بین الملل بویژه در زمینه مناسبات کشورهای اروپایی و آمریکا پایدار بود، تغییر کرد.در حال حاضر بحثهای جاری در محافل تصمیمگیری اروپا دیگر محدود به چگونگی بهبود روابط دفاعی با آمریکا نیست، بلکه این سوال جدی مطرح شده که آیا اروپا میتواند امنیت خود را بدون اتکا به تسلیحات آمریکایی تضمین کند؟
الجزیره در گزارشی در این رابطه نوشت که اروپایی ها تلاش های دونالد ترامپ برای الحاق جزیره گرینلند را نشانگر تحولی عمیقتر در اولویتهای سیاست آمریکا می دانند، لذا در شصت و دومین دوره کنفرانس امنیتی مونیخ، بحث استراتژیک عمیقی در اروپا درباره آینده امنیت و نقش دفاعی آن در سایه افزایش تردیدها نسبت به پایبندی آمریکا به تعهدات بلندمدت خود شکل گرفت.
طرح ایده الحاق منطقه دانمارکی «گرینلند» واقع در قطب شمال، نگرانی اروپاییها را عمیقتر کرد و آنها احساس کردند که اولویتهای ژئوپلیتیک واشنگتن به عاملی برای فشار مستقیم بر امنیت قاره و آینده تعهدات آن در ناتو تبدیل خواهد شد.
در مقابل، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، گرچه تلاش کرد با لحنی ملایم تر، پیامهای اطمینانبخش به اروپا بدهد و در سخنرانی خود در کنفرانس، بر تمایل کشورش برای ادامه همکاری با اروپا تأکید کرد، اما از مسیر سیاسی اروپا طی ماههای اخیر انتقاد کرد و از ورود به پروندههای حساسی مانند ناتو یا جنگ روسیه علیه اوکراین، که موارد اختلافی طرفین است، خودداری کرد.
با نزدیک شدن جنگ در اوکراین به پنجمین سال خود و افزایش نگرانی کشورهای اروپای شرقی از آنچه آن را تهدید فزاینده روسیه مینامند، رهبران اروپایی عزم خود را برای تقویت توانمندیهای دفاعی خود و کاهش اتکا به حمایت نظامی آمریکا اعلام کردند.
در این زمینه، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه، و کر استارمر، نخستوزیر انگلیس متعهد شدند که برای تقویت آنچه که آن را «ستون اروپایی» قویتر در ناتو توصیف کردند، تلاش کنند تا اروپا بتواند سهم بیشتری از مسئولیت دفاع از خود را بر عهده بگیرد.
مرتس گفت: «این یک شروع واقعی است، چه آمریکا در کنار ما بماند و چه تصمیم به کنارهگیری بگیرد.» مرتس همچنین از آغاز مذاکرات با ماکرون در مورد امکان شکلگیری «بازدارندگی هستهای اروپایی» خبر داد که عمق نگرانی اروپا نسبت به جدی بودن تنش در مناسبات خود با آمریکا را نشان می دهد.
کشورهای اروپایی در سایه نگرانیها از تهدید روسیه و فشارهای مکرر آمریکا بودجه نظامی خود را افزایش دادهاند. اعضای ناتو سال گذشته توافق کردند که حداقل سقف هزینههای دفاعی را از ۲ درصد به ۳.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی افزایش دهند. فون در لاین تأکید کرد که هزینههای دفاعی اروپا در مقایسه با دوره قبل از آغاز جنگ در اوکراین حدود ۸۰ درصد افزایش یافته است.
همچنین کشورهای اروپایی به سمت تشکیل ائتلافهایی برای توسعه سیستمهای تسلیحاتی پیشرفته حرکت کردهاند. وزرای دفاع فرانسه، آلمان، ایتالیا، لهستان و سوئد یک یادداشت تفاهم برای تقویت پروژه «رویکرد اروپایی برای مقابله با حملات دوربرد» با هدف توسعه موشکهای قادر به انجام حملات دوربرد امضا کرده اند.
سایه اختلاف بر سر کشورهای اروپایی
این در حالی است که برخی از پروژههای بزرگ اروپایی در ابتدای راه با مشکلاتی مواجه هستند که برجستهترین آنها پروژه توسعه تولید جنگنده مشترک بین فرانسه، آلمان و اسپانیا است که ماهها به دلیل اختلافات بر سر تقسیم نقشها بین شرکتهای مشارکت کننده، متوقف مانده است.
همچنین بحثهای مربوط به تأمین مالی صنایع دفاعی اتحادیه اروپا، شکاف آشکاری را بین کشورهایی که خواستار محدود کردن قراردادها در داخل بلوک اروپا به رهبری فرانسه هستند با کشورهای دیگر مانند آلمان و هلند که امکان مشارکت شرکتهای خارج از اتحادیه را خواستارند، ایجاد کرده است.
در میان این کشمکشها، اروپا در یک دوراهی استراتژیک قرار دارد: آنها یا باید نگرانی از سیاستهای بیثبات آمریکا را به فرصتی برای ایجاد استقلال دفاعی واقعی تبدیل کنند، یا به گفتمانی سیاسی بسنده کنند که ممکن است در برابر بحرانهای آینده دوام نیاورد.
تردیدها درباره استقلال دفاعی
این تحولات اروپایی در بستر دگرگونیهای گستردهتر در صنایع نظامی جهانی رخ میدهد. اروپا در مواجهه با این تحولات و چالشهای جهانی فزاینده، پس از دههها اتکا به چتر هستهای آمریکا و تسلیحات وارداتی، با یک چالش استراتژیک آشکار روبرو است. این قاره دریافته است که نمیتوان برای همیشه به آمریکا تکیه کرد و باید «اتکای استراتژیک به خود» را تقویت کند.
کمیسیون اروپا برای دستیابی به این هدف، ابتکاری را برای ایجاد یک صنعت دفاعی مستقل اروپایی در دهه آینده آغاز کرده است که شامل تدوین بودجهای بالغ بر یک تریلیون دلار، به همراه ایجاد «صندوق دفاعی اروپایی مشترک» و انتشار اوراق قرضه دفاعی به ارزش ۱۵۰ میلیارد یورو و همچنین هماهنگی جمعی بین کشورهای عضو برای توسعه قابلیتهای تکنولوژیکی و زیرساختهای صنعتی است.
هدف این ابتکار تقویت توانایی اروپا در تولید تسلیحات و تجهیزات دفاعی به صورت محلی، کاهش وابستگی به تسلیحات وارداتی، و گشودن درها به روی همکاری با شرکای تجاری از جمله کشورهای عربی برای ایجاد مشارکتهای صنعتی و سرمایهگذاری مشترک است که قدرت دفاعی و تکنولوژیکی قاره را تقویت میکند.
در همین رابطه رؤسای ستاد ارتش انگلیس و آلمان درباره نیاز به تغییرات ریشهای در دفاع و امنیت سراسر اروپا صحبت کردند. با این وجود مارک روته دبیرکل ناتو در موضع گیری قاطعی که اخیرا داشت، گفت که اروپا بدون آمریکا نمیتواند از خود دفاع کند. وی سه هفته پیش در پارلمان اروپا گفت: اگر کسی فکر میکند اروپا میتواند بدون آمریکا از خود دفاع کند، بگذارید در رویا بماند.