به گزارش خبرنگار مهر، نهاده‌های دامی یکی از کالاهای اساسی با حجم بالای ارزبری در حوزه تجارت کشاورزی است. تامین این محصولات هم در حوزه روغن‌کشی و تولید روغن خوراکی و هم کنجاله با مصارف خوراک دام و طیور مصرف از اهمیت بسزایی برخوردار است.
واردات از ابتدای سال ۱۴۰۴ دچار چالش شد و در نیمه دوم سال به وضعیت بحرانی رسید. سیاستگذاری وزارت جهاد کشاورزی در معاونت توسعه بازرگانی منجر به فروش پشت‌فاکتوری و معضل کمبود در بازار و افزایش چند برابری قیمت‌ نهاده‌های دامی شد.
این معضل با حذف ارز ترجیحی در دی ماه ۱۴۰۴ ادامه یافت و قیمت‌های ۳ تا ۵ برابری به این بازار تحمیل شد. البته شرایط جنگی وضعیت بازار را حساس‌تر کرده و باید دید چه محصولاتی قابلیت جایگزین با برخی از این نهاده‌ها را داشته و مسیرهای جدید واردات، کدام مرزها هستند.
داود رنگی، رئیس اتحادیه واردکنندگان نهاده‌های دام و طیور درباره نیاز سالانه واردات نهاده به خبرنگار مهر، گفت: نیاز بازار امسال نسبت به سال گذشته در آمار متفاوت است زیرا سطح و حجم جوجه‌ریزی مرغ‌های گوشتی کمتر شده؛ ضمن این که قیمت ارز نیز افزایش یافته و بهای تمام شده تولید بالا رفته است.
وی افزود: طبیعی است هنگامی که کالایی گران می‌شود بازار تقاضا آن پایین آمده و مصرفش کاهشی باشد.
وی با اشاره به تولید نهاده‌های دامی در کشور، ادامه داد: در تامین ذرت و دانه سویا وابستگی بالاست و سالانه به طور متوسط بین ۱۰ تا ۱۲ میلیون تن نیاز ذرت کشور وارد می‌شود. کشت این محصول به دلیل خشکسالی و تنش‌های آبی پایین بوده بنابراین بین ۹۰ تا ۹۵ درصد طی سال‌های مختلف وارد شده است.
وی با اشاره به سایر دانه‌های روغنی عنوان کرد: ضریب وابستگی به دانه سویا برای روغن‌کشی و استفاده از کنجاله آن برای خوراک دام نیز بالاست. کنجاله یکی از اقلام مورد نیاز دامداری‌ها است که باید از کشورهای دیگر تامین شود.
وی گفت: حدود ۱۸ درصد دانه‌ روغنی در روغن‌کشی‌ها تبدیل به روغن و ۸۲ درصد تبدیل به کنجاله می‌شود.
هزینه‌بر بودن مسیرهای ریلی
این مسئول صنفی درباره مبدا واردات ذرت و دانه سویا، گفت: عمدتا منبع تامین ذرت کشور از برزیل، اوکراین و روسیه بود. در حال حاضر همچنان واردات از روسیه ادامه دارد اما این کشور توان تامین ۱۰۰ درصدی نیاز کشور را ندارد. در نهایت می‌توان ۲۰ درصد ذرت مورد نیاز را از روسیه وارد کرد.
وی اضافه کرد: با توجه به محاصره دریایی و شرایط جنگی امکان تامین ذرت از برزیل نیز فوق‌العاده دشوار است. اگر هم بتوانیم وارد کنیم، باید از طریق بنادر ترکیه و در ادامه حمل ریلی و زمینی انجام شود. واردات از این مسیر قطعا هزینه‌ها را افزایش می‌دهد.
کاهش مصرف با افزایش قیمت
رئیس اتحادیه واردکنندگان نهاده‌های دام و طیور در پاسخ به این پرسش که آیا با کاهش جوجه‌ریزی آمار مصرف بازار به نهاده‌های دام و طیور این محصولات کاهش می‌یابد، گفت: با توجه به شرایط موجود باید مصرف را کاهش دهیم؛ ضمن این که با افزایش قیمت محصول نهایی، بازار تقاضا کاهش می‌یابد.
وی یادآور شد: هنگامی که هر کیلوگرم مرغ اردیبهشت سال گذشته حدود ۹۰ هزار تومان بود و امسال به حدود ۳۰۰ هزار تومان رسیده طبیعی است بازار مصرف کوچک‌تر شود چراکه درآمد مردم ۳ برابر نشده است.
رنگی با بیان این که در حال حاضر کشور به ذرت و کنجاله سویا وابستگی زیادی دارد، ادامه داد: وابستگی دو قلم ذرت و کنجاله سویا ۹۰ تا ۹۵ درصد است و بخش دیگری از وابستگی‌ در حوزه دام و طیور مربوط به واکسن، دارو و مکمل‌ها است.
وی گفت: اگر حتی نهاده وارد شود اما دارو و مکمل‌ها تامین نشود تاثیری در پایداری تولید ندارد.
محصولات جایگزین و خشکسالی کشور
این مسئول صنفی درباره کالاهای جایگزین در تامین خوراک دام و طیور، گفت: محصولات جایگزین وجود دارد اما کشور به دلیل شرایط اقلیمی و خشکسالی‌های چند ساله، نتوانسته این مسیر را طی کند. به عنوان مثال، جایگزین ذرت، گندم است. در حال حاضر بخشی از نیازمندی ما در این محصول استراتژیک از خارج تامین می‌شود. جایگزین دانه سویا، کلزا است اما بخش کوچکی از کلزا مورد نیاز در داخل کشت می‌شود.
رنگی با اشاره به ارتقا تولید و افزایش بهره‌وری ادامه داد: بهره‌وری تاثیر زیادی در فعالیت‌های تولیدی دارد. اما متاسفانه این موضوع‌ها در سال‌های گذشته مغفول مانده است.
وی گفت: کشور در بهره‌وری بخش کشاورزی یکی از پایین‌ترین امتیازات را به خود اختصاص داده؛ البته ممکن است در این خصوص استثناهایی وجود داشته باشد.
آرین، مصرف بالا و تولید پایین
برخی کارشناسان حوزه دام و طیور عنوان می‌کنند برای افزایش بهره‌وری در تولیدات دامی لازم است که به‌نژادی و جایگزین نژادها رخ دهد. به عنوان مثال، گفته می‌شود نژاد آرین در صنعت مرغداری، با وجود مصرف بالای دان، گوشت کمی تولید می‌کند.
این مسئول صنفی در این خصوص گفت: نژاد آرین در صنعت طیور یکی از غیر بهره‌ورترین تولیدات بخش کشاورزی است.
وی اظهار کرد: یکی از سیاست‌های غلطی که در چند سال گذشته وزارت جهاد کشاورزی دنبال کرد، ترویج نژاد آرین بود. لطماتی که طی چند سال گذشته در صنعت طیور داشتیم آثارش امروز ملموس شده است.
وی عنوان کرد: نژاد مرغ آرین از نظر ضریب تبدیل خوراک به گوشت ضعیف و قابل رقابت با نژادهای اصیل نیست. بنابراین، ترویج آن ضرر مضاعفی به کشور و مصرف‌کننده وارد کرده است.
ظرفیت پایین سایر مرزها در تجارت
عضو هئیت‌مدیره اتحادیه واردکنندگان نهاده دامی درباره راه‌های جایگزین واردات نهاده‌ها یادآور شد: مرزهای شرقی به ویژه بندر چابهار و مرز میرجاوه مسیرهایی است که می‌توان کالاهای مورد نیاز را از پاکستان وارد کرد یا مرزهای شمال‌شرقی کشور. همچنین به این لیست باید مرزهای ترکیه، آذربایجان، ارمنستان و ترکمنستان را اضافه کرد. اما در کل این مرزها و کشورهای حاشیه آنها، به لحاظ زیرساختی توان تامین این حجم عظیم از نیاز کشور را ندارند.
وی توضیح داد: زیرساخت‌ها از جاده‌ای و ریلی کشش پشتیبانی حمل‌ونقل ۲۰ تا ۳۰ میلیون تن نهاده دامی از بنادر ترکیه یا بنادر شمالی کشور را ندارند.
وی افزود: به عنوان نمونه، یک واگن فله‌بر که ۳۳ تن بار را معادل دو کانتینر حمل می‌کند، از بندر مرسین تا به راه‌آهن تهران برسد ۲۰ روز طول می‌کشد. همین زمان نیز برای برگشت نیاز است. به این ترتیب برای جابجایی بار یک بازه زمانی ۴۰ روزه داریم؛ در حالی که همین بار از بندر امام خمینی نهایت دو روز زمان نیاز دارد. رفت و برگشت حمل جاده‌ای نهایت ۴ روز طول بکشد.
راهکار گذر از گردنه جنگی
این مسئول صنفی با تاکید بر این که راهکار دولت برای عبور از این گردنه این است که بخش خصوصی را به بازی بگیرد، تصریح کرد: بخش خصوصی می‌تواند تدارکچی توانایی در این شرایط برای دولت و کشور باشد. اما بخش دولتی در حال کاهش نقش بخش خصوصی و افزایش شرکت‌های دولتی است.
رئیس اتحادیه واردکنندگان نهاده‌های دام و طیور، گفت: در صورتی که این بخش خصوصی است که می‌تواند راه‌های جدیدی برای تدارکات کالاهای اساسی کشور فراهم کند. تجربه کشورهای دیگر از جنگ جهانی دوم تا جنگ‌های فعلی مانند جنگ اوکراین و روسیه، سرپا نگه داشتن کشور تا کمک از بخش خصوصی است.
رنگی در پایان اظهار کرد: دولت باید در تدوین آیین‌نامه‌ها و برنامه‌ها بخش خصوصی را مشارکت دهد و موانع کسب‌وکار را از سر راه بردارد.