محمدجواد شاهجویی، کارشناس صنعت حمل‌ونقل ریلی در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه کریدور شرق به غرب یکی از محورهای راهبردی ترانزیتی جهان است، گفت: جاده ابریشم که بخشی از این کریدور محسوب می‌شود، دارای دو بخش زمینی و دریایی است و آنچه تحت عنوان «جاده نوین ابریشم» توسط چین دنبال می‌شود نیز بر همین دو بخش استوار است.

وی افزود: در بخش زمینی این کریدور، مسیرهای متعددی تعریف شده است؛ از مسیر دریای شمال و قطب شمال گرفته تا مسیر ترانس‌سیبری و ترانس‌روسیه. علاوه بر این، مسیر ترانس‌خزر و یکی از مهم‌ترین محورهای عبوری یعنی مسیر جنوبی یا همان مسیری که از ایران عبور می‌کند می‌تواند شرق و غرب جهان را به یکدیگر متصل کند.

شاهجویی بیان کرد: منظور از شرق و غرب در اینجا عمدتاً اتصال اروپا و چین است. در ورودی شرقی کریدور، ایران اتصال مستقیم ریلی با چین دارد؛ مسیر قطاری که از چین به سمت قزاقستان حرکت می‌کند، از قزاقستان وارد ترکمنستان می‌شود و از آنجا به ایران می‌رسد. این اتصال کاملاً ریلی برقرار است، اگرچه جزئیات فنی مانند اختلاف عرض خط و محدودیت ورود واگن‌ها به کشورهای عضو CIS چالش‌هایی ایجاد می‌کند که نیازمند جابه‌جایی واگن روی بوژی است.

این کارشناس صنعت حمل‌ونقل ریلی ادامه داد: در مجموع از سمت شرق، مسیر ورود قطارهای چینی به ایران فعال و متصل است، اما از سمت غرب شرایط متفاوت است و تقریباً می‌توان گفت مسیر خروجی ایران منقطع است. اگر موضوع اتصال از طریق عراق بررسی شود، چه راه‌آهن شلمچه و چه خط کرمانشاه – خسروی هنوز فعال نشده‌اند، در نتیجه تنها مسیر غربی فعال، مسیر ترکیه است.

وی یادآور شد: مسیر ترکیه نیز ظرفیت بسیار پایینی دارد. در این محور، ریل در دریاچه وان منقطع می‌شود و واگن‌ها باید توسط فیبرات‌ها یا شناورهای مشابه لندی‌کرافت از داخل دریاچه عبور داده شوند. پس از آن نیز مسیر جنوبی ترکیه که نسبتاً قدیمی و کم‌سرعت است ادامه می‌یابد. ترکیه در برنامه‌های توسعه‌ای خود بیشتر به توسعه خط شمالی توجه دارد و نه محور جنوبی فعلی.

شاهجویی گفت: ظرفیت فعلی این خط محدود است و نهایتاً به حدود ۷۰۰ هزار تن در سال می‌رسد. هم‌اکنون نیز بارهای صادراتی افغانستان و پاکستان به سمت ترکیه تحت عنوان کریدور ITI از همین مسیر حمل می‌شود. با وجود درخواست ۲۰ ساله ایران برای دور زدن دریاچه وان و تکمیل این مسیر، طرف ترک به دلیل ماهیت گردشگری منطقه تاکنون موافقتی با اصلاح مسیر نداشته است.

این کارشناس صنعت حمل‌ونقل ریلی در پایان خاطرنشان کرد: ترکیه در مقابل، پیشنهاد اتصال ایران از مسیر شمالی را ارائه داده است؛ مسیری که بر تکمیل راه‌آهن مرند – چشمه‌ثریا استوار است و ایران را پس از عبور از چشمه‌ثریا به قارص و از آنجا به خط شمالی ترکیه و سپس اروپا متصل می‌کند. این مسیر دو هدف اصلی تکمیل محور شرقی – غربی ترکیه و اعطای یک مسیر ترانزیتی شرقی – غربی به ایران را دنبال می‌کند؛ با این حال نباید صرفاً به این مسیر متکی بود.