خطخوردههای نامدار ایران در جامهای جهانی؛ از دعوای کیروش و برانکو تا شوک زیدان!
ایمان گودرزی؛ با توجه به بازیکنانی که امیر قلعهنویی در اردوی ترکیه در اختیار دارد و اخباری که به گوش میرسد، باید قید دعوت شدن سردار آزمون در تیمملی را بزنیم، او در جمع مسافران جام جهانی و شاگردان امیر قلعه نویی در این رقابتها جایی نخواهد داشت. این اتفاق جدیدی نیست و همیشه در لیست بازیکنان تیم ملی غایبانی بزرگ و نامدار وجود داشته است.
در این گزارش نگاهی به مهمترین غایبان فهرست تیم ملی در ادوار مختلف جامهای جهانی خواهیم داشت.
۱۹۷۸؛ بزرگترین غایب تاریخ؛ ستارهای که هرگز به آرژانتین نرسید
در نخستین حضور تیم ملی ایران در جام جهانی، نامی که بیش از همه در لیست مسافران آرژانتین غایب بود، پرویز قلیچخانی بود؛ بازیکنی که بسیاری او را بهترین فوتبالیست تاریخ ایران میدانند. معمای خطخوردن این ستاره بزرگ هرگز به طور کامل حل نشده است. برخی رسانهها این اتفاق را با مسائل سیاسی و مخالفت قلیچخانی با رژیم پهلوی مرتبط میدانستند، اما حشمت مهاجرانی، سرمربی وقت تیم ملی، همواره این ادعا را رد کرده است. او میگوید: «کسی از دستگاه امنیتی و سیاسی و ساواک برای خط زدن قلیچخانی با من تماس نگرفت. من او را به تیم ملی دعوت کردم اما خود پرویز به اردو نیامد و از تیم ملی خط خورد.» در آن سالها، رضا عادلخانی دیگر لژیونر ایرانی که در آلمان توپ میزد نیز به دلیل مصدومیت، فرصت حضور در آرژانتین را از دست داد تا تیم ملی ایران با حسرتی بزرگ راهی اولین جام جهانی خود شود.
۱۹۹۸؛ فرانسه و ماجرای عجیب خط خوردن ۵ ستاره
جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه بدون شک خاطرهانگیزترین دوره حضور ایران در این رقابتها بود؛ پیروزی تاریخی برابر آمریکا و شادیهای به یادماندنی. اما پشت این شیرینیها، ماجرای تلخ خطخوردن پنج بازیکن بزرگ وجود دارد که هنوز هم هواداران را به درد میآورد. جلال طالبی، سرمربی وقت تیم ملی، فهرستی را روانه فرانسه کرد که پر بود از نامهایی که کمتر کسی پیشبینی حضورشان را میکرد. شایعات حاکی از آن بود که مسئولان بالادستی به کادر فنی فشار آورده و بر حضور بعضی از بازیکنان اصرار داشتهاند. در نتیجه، کادر فنی مجبور شد دست به خطزدنهایی بزند که هنوز هم محل بحث است. فرهاد مجیدی، یحیی گلمحمدی، فرشاد فلاحتزاده، علیرضا اکبرپور و محمد نوازی، پنج ستارهای بودند که به جای فرانسه، خانه نشین شدند. مجیدی که بعدها به یکی از بزرگترین ستارههای تاریخ استقلال تبدیل شد، هیچگاه فرصت درخشش در جام جهانی را پیدا نکرد. یحیی گلمحمدی هم که حالا یکی از موفقترین مربیان لیگ برتر ایران است، آن روزها طعم تلخ خطخوردن را چشید.
۲۰۰۶؛ آلمان و مصیبت مصدومیت
تیم ملی پس از یک دوره غیبت، با هدایت برانکو ایوانکوویچ توانست سادهتر از همیشه راهی جام جهانی آلمان شود. اما این بار، بدشانسیهای عجیب دست به دست هم داد تا سه مهره کلیدی و آماده تیم ملی، تنها به دلیل مصدومیت، تماشاگر جام جهانی باشند. محرم نویدکیا، مغز متفکر خط میانی تیم ملی و کاپیتان سپاهان، بدشانسترین بود. او که یکی از بهترین فصلهای دوران حرفهایاش را پشت سر میگذاشت، درست پیش از شروع مسابقات دچار مصدومیت شدید شد و رویای جهانیاش نقش بر آب شد. مجتبی جباری، ستاره تکنیکی استقلال، دیگر غایب بزرگ آلمان بود. جباری که میتوانست با تکنیک و خلاقیتش برگ برنده ایران باشد، مصدومیت او ضربه سنگینی به کادر فنی وارد کرد. علیرضا نیکبخت واحدی و ستار زارع نیز دیگر بازیکنانی بودند که به دلیل آسیبدیدگی، فرصت حضور در آلمان را از دست دادند. چهار غایب بزرگ که شاید اگر بودند، سرنوشت متفاوتی برای ایران در آن جام رقم میزدند.
۲۰۱۴؛ برزیل و انقلاب کارلوس کیروش
کارلوس کیروش با دیسیپلین نظامیگونه و سبک خاص خودش، تیم ملی را به برزیل رساند؛ اما در مسیر این موفقیت، تصمیماتی گرفت که هنوز هم محل بحث است. او برای کنترل رختکن و پایان دادن به «بازیکنسالاری»، خط قرمزهایش را مشخص کرد. مهدی رحمتی، دروازهبان اول و کاپیتان تیم ملی، اولین قربانی بزرگ کیروش بود. او نه تنها به برزیل نرفت، بلکه دیگر هرگز دعوت نشد. هادی عقیلی، مدافع میانی باتجربه و مطمئن، دیگر ستارهای بود که جایش در لیست نهایی خالی بود. محمدرضا خلعتبری اما شاید عجیبترین خطخور آن سالها بود. او که در آن مقطع یکی از خلاقترین و تکنیکیترین بازیکنان ایران بود و میتوانست در بازیهای بسته برگ برنده باشد، به دلایل فنی از لیست کنار گذاشته شد.ا در فهرست ۵۰ نفر اولیه قرار نداشت، چنین امکانی برایش فراهم نشد و تیم ملی با یک جای خالی به قطر رفت.
۲۰۱۸؛ روسیه و جدال پنهان برانکو و کیروش
در آستانه جام جهانی روسیه، کیروش فهرستی اعلام کرد که همه را شوکه کرد. در حالی که سیدجلال حسینی و وریا غفوری در اوج آمادگی به سر میبردند و هواداران و کارشناسان حضورشان را در لیست نهایی قطعی میدانستند، سرمربی تیم ملی روی نام این دو خط قرمز کشید. سیدجلال، کاپیتان باتجربه و محبوب پرسپولیس که رهبری خط دفاعی را برعهده داشت، به یکباره از لیست کنار گذاشته شد. وریا غفوری هم که با استقلال روزهای درخشانی را سپری میکرد، آخرین شانس خود برای حضور در جام جهانی را از دست داد. در آن مقطع، اختلافات کیروش و برانکو ایوانکوویچ علنی شده بود و بسیاری از رسانهها این تصمیم را به تنش میان این دو مربی مرتبط میدانستند. کیروش اما این ادعا را به شدت تکذیب کرد. با این حال، سیدجلال و وریا جام جهانی روسیه را فقط از تلویزیون تماشا کردند؛ حسرتی که هیچگاه فراموش نمیشود.
۲۰۲۲؛ قطر و عجیبترین تصمیم کیروش
کارلوس کیروش در آستانه جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، شگفتانگیزترین و عجیبترین تصمیم دوران مربیگریاش در ایران را گرفت. فیفا به تیمها اجازه داده بود فهرست ۲۶ نفره راهی جام کنند، اما سرمربی پرتغالی تنها نام ۲۵ بازیکن را اعلام کرد. امید نورافکن، مدافع چپ با تکنیک و آماده سپاهان، مهمترین مهرهای بود که میتوانست مسافر قطر شود. اما کیروش تصمیم گرفت توازن تیمش را برهم نزند و از دعوت از بازیکن دیگری خودداری کرد. تیم ملی با یک جای خالی در لیست راهی قطر شد. نکته جالب این بود که کیروش تمایل داشت بازیکنان دیگری را هم به فهرست اضافه کند، اما به دلیل اینکه نام آنها در لیست ۵۰ نفره اولیه قرار نداشت، چنین امکانی برایش فراهم نشد. این تصمیم عجیب، با توجه به اینکه تنها یک سهمیه خالی باقی مانده بود و فیفا هم باز هم این اجازه را داده بود، هنوز هم به عنوان یکی از بحثبرانگیزترین لحظات تاریخ تیم ملی یاد میشود.
257 251