علی بیت‌اللهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به تدوین مقررات ملی فرونشست زمین، گفت: کشوری که ۳۱ استان و حدود ۷۵۰ شهر آن در زون‌های فرونشستی قرار دارند، ناگزیر است ضوابط مشخص، الزام‌آور و شفاف برای توسعه، نوع کشاورزی، شیوه‌های آبیاری، مکان‌یابی طرح‌های صنعتی و اقدامات کاهش خطر در آثار تاریخی تدوین کند.

وی افزود: نباید صرفاً به هشدار دادن اکتفا کنیم و لازم است رویکردی کاملاً عملیاتی اتخاذ شود. همان‌طور که همه دستگاه‌های اجرایی مکلف به اجرای مقررات ملی ساختمان هستند، باید اجرای مقررات ملی زمین نیز برای همه پروژه‌ها الزامی شود تا ضوابط مشخص در سراسر کشور رعایت شود.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ادامه داد: به‌عنوان نمونه، اگر قرار است لوله گاز از مسیری عبور کند که در زون فرونشست قرار دارد، باید اقدامات ویژه و متفاوتی نسبت به مناطق عادی انجام شود. همچنین در مناطقی با نرخ بالای فرونشست، نوع محصولات کشاورزی و الگوی کشت باید تغییر کند. در شرایط فعلی، چون این الزامات تدوین نشده است، رفتار دستگاه‌های اجرایی در مناطقی با ۳۰ سانتی‌متر فرونشست سالانه هیچ تفاوتی با مناطق فاقد فرونشست ندارد و این رویکرد، کاملاً اشتباه است.

وی بیان کرد: مسئله فرونشست زمین محدود به تهران نیست و استان‌ها و شهرهای متعددی با این بحران مواجه‌اند. به‌طور مثال، بزرگ‌ترین شکاف ثبت‌شده فرونشست کشور در نیشابور رخ داد، اما چند ماه بعد، در همان منطقه یک کارخانه فولاد بزرگ افتتاح شد. این تناقض‌های رفتاری نه‌تنها به حل مسئله کمکی نمی‌کند، بلکه روند فرونشست را تشدید و بحران را عمیق‌تر می‌کند.

بیت‌اللهی با بیان اینکه عامل اصلی فرونشست زمین در کشور، افت سطح آب‌های زیرزمینی است، گفت: آب‌های زیرزمینی از طریق نزولات جوی و آب‌های سطحی تغذیه می‌شوند و در طبیعت چرخه‌ای وجود دارد که بخشی از آب برداشت‌شده، در اثر بارندگی‌های مستمر جبران می‌شود، اما برداشت‌های بی‌رویه این چرخه طبیعی را مختل کرده است.

وی تصریح کرد: در منطقه ۱۸ تهران، طی دو سال اخیر نرخ فرونشست زمین نسبت به دو سال قبل از آن سه برابر شده است. همچنین وسعت پهنه‌های فرونشستی در جنوب و جنوب‌غرب تهران نسبت به سال‌های گذشته حدود ۴۰ درصد افزایش یافته که زنگ خطر جدی برای مدیریت شهری محسوب می‌شود.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به پیش‌بینی وقوع زلزله در تهران، گفت: هرگونه تلاش برای افزایش جمعیت‌پذیری کلان‌شهر تهران اقدامی نادرست و غیرکارشناسی است. تهران از نظر منابع آب، اقلیم و ظرفیت‌های زیست‌محیطی به نقطه‌ای کاملاً حدی رسیده و بیش از این توان پاسخگویی به نیازهای طبیعی ساکنان خود را ندارد.

وی یادآور شد: تراکم‌فروشی و احداث مجتمع‌های مسکونی جدید در مناطق حاشیه‌ای، بار جمعیتی و نیاز آبی بالایی را به محیط طبیعی تهران و پیرامون آن تحمیل می‌کند و می‌تواند آثار مخرب و جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد. از منظر لرزه‌ای نیز تهران در شرایطی بسیار حساس قرار دارد.

بیت‌اللهی ادامه داد: علاوه بر گسل‌های اصلی از جمله گسل مشا، گسل شمال تهران، نیاوران، لویزان و گسل‌های شمال و جنوب ری، حدود ۲۷ گسل فرعی نیز در گستره پایتخت شناسایی شده است که همگی بیانگر پویایی زمین و خطر لرزه‌خیزی بالای این منطقه هستند.

وی بیان کرد: تهران هم‌اکنون با جمعیت ساکن بالا و حدود سه میلیون نفر جمعیت شناور روزانه مواجه است و این حجم از تردد و تمرکز جمعیت، خطرپذیری شهر را در برابر زلزله به‌طور چشمگیری افزایش داده است.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در پایان خاطرنشان کرد: اگر موضوع فرونشست زمین به‌طور جدی در سیاست‌گذاری‌ها و تصمیمات اجرایی لحاظ نشود، با توجه به گستردگی و روند شتابان این پدیده، آثار آن می‌تواند به‌مراتب بحرانی‌تر از وقوع یک زلزله بزرگ باشد