به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، با آغاز فصل نقل و انتقالات، بازار اجاره مسکن وارد یکی از حساس‌ترین مقاطع سال شده است؛ بازاری که امسال بیش از آنکه صحنه جابه‌جایی گسترده مستأجران باشد، به میدان مذاکره و چانه‌زنی میان مستأجران و مالکان تبدیل شده است. بررسی‌های میدانی از بنگاه‌های معاملات ملکی و گفت‌وگو با مستأجران نشان می‌دهد بسیاری از خانوارها پس از بررسی فایل‌های اجاره و محاسبه هزینه‌های جابه‌جایی، ترجیح می‌دهند قرارداد فعلی خود را تمدید کنند؛ حتی اگر مجبور شوند مبلغ بیشتری بابت اجاره پرداخت کنند.

در سال‌های گذشته با نزدیک شدن به تابستان، بنگاه‌های املاک شاهد رفت‌وآمد گسترده مستأجرانی بودند که به دنبال خانه‌ای ارزان‌تر یا مناسب‌تر می‌گشتند، اما امسال شرایط تا حدی متفاوت به نظر می‌رسد. بسیاری از مستأجران قبل از آنکه تصمیم قطعی برای نقل مکان بگیرند، تلاش می‌کنند با مالک به توافق برسند و قرارداد فعلی را تمدید کنند.

در یکی از بنگاه‌های معاملات ملکی در مرکز شهر، مشاور املاکی که بیش از یک دهه در این حوزه فعالیت کرده، می‌گوید بخش قابل توجهی از مراجعه‌کنندگان در نهایت به تمدید قرارداد می‌رسند. به گفته او، بسیاری از مستأجران پس از مشاهده قیمت فایل‌های جدید متوجه می‌شوند که جابه‌جایی لزوماً به معنای کاهش هزینه‌ها نیست.

او می‌گوید: «قبلاً اگر صاحبخانه رقم بالایی برای تمدید پیشنهاد می‌داد، مستأجر سریع به دنبال خانه جدید می‌رفت. اما الان وقتی قیمت فایل‌های مشابه را می‌بینند، نظرشان عوض می‌شود. خیلی‌ها می‌گویند اگر قرار باشد در خانه جدید هم همین مقدار یا حتی بیشتر پرداخت کنیم، بهتر است همان خانه فعلی را حفظ کنیم.»

بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد موضوع فقط افزایش اجاره‌بها نیست. هزینه‌های جانبی اسباب‌کشی نیز به یکی از عوامل اصلی تصمیم‌گیری خانوارها تبدیل شده است. کرایه کامیون، دستمزد کارگران، هزینه بسته‌بندی، کمیسیون بنگاه، هزینه‌های نصب و راه‌اندازی مجدد وسایل و حتی زمانی که برای جابه‌جایی صرف می‌شود، مجموعاً رقم قابل توجهی را تشکیل می‌دهد.

زوج جوانی که برای بررسی وضعیت بازار اجاره به یکی از بنگاه‌ها مراجعه کرده‌اند، می‌گویند ابتدا تصمیم داشتند خانه فعلی خود را ترک کنند. مرد خانواده توضیح می‌دهد: «وقتی قراردادمان رو به پایان بود، فکر کردیم شاید بتوانیم خانه‌ای با شرایط بهتر پیدا کنیم. چند هفته فایل دیدیم اما تقریباً همه گزینه‌ها یا گران‌تر بودند یا کیفیت پایین‌تری داشتند. بعد هم هزینه‌های جابه‌جایی را حساب کردیم و دیدیم شاید بهتر باشد همان‌جا بمانیم.»

همسر او نیز می‌گوید: «وقتی همه هزینه‌ها را کنار هم گذاشتیم، متوجه شدیم جابه‌جایی فقط تغییر آدرس نیست. چندین میلیون تومان فقط باید برای اسباب‌کشی و هزینه‌های جانبی پرداخت کنیم. برای همین تصمیم گرفتیم با صاحبخانه وارد مذاکره شویم.»

مستأجران می‌گویند سال گذشته هنوز امید داشتند که بتوانند خانه بزرگ‌تری را اجاره کنند، اما حالا با توجه به تورم، افزایش قیمت‌ها و کم شدن درآمد، حتی توان پرداخت اجاره برای همان خانه کوچک فعلی را هم ندارند. یکی از مستأجران می‌گوید: «حقوق من همان‌قدر مانده، اما اجاره و هزینه‌ها هر ماه بیشتر می‌شود. اگر صاحبخانه همکاری نکند، مجبورم به مناطق پایین‌تر نقل مکان کنم.»

یکی از مستأجرانی که با او صحبت کردیم، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرآنلاین گفت: «ببینید، من نصف حقوقم فقط صرف اجاره می‌شود. این تورم و گرانی همه چیز را بهم ریخته. در واقع، نیمی از حقوق مردم مستقیم به جیب صاحب‌خانه‌ها می‌رود و شرایط برای ما خیلی سخت شده. مجبوریم با اعضای خانواده هزینه اجاره را تقسیم کنیم و از پس بقیه مخارج زندگی هم برآییم.»

از سوی دیگر، مشاوران املاک هم می‌گویند که شرایط اقتصادی به شدت بر بازار اجاره تأثیر گذاشته است. یکی از مشاوران می‌گوید: «خیلی از خانواده‌ها دیگر توان اجاره خانه‌های بزرگ‌تر را ندارند و اگر مالک با آن‌ها همراهی نکند، ناچار می‌شوند به حاشیه شهر یا محله‌های ارزان‌تر نقل مکان کنند. این یک بحران واقعی برای بسیاری از خانوارها شده است.»

این روایت تنها به یک خانواده محدود نمی‌شود. در بسیاری از مناطق شهر، مستأجران از روند مشابهی صحبت می‌کنند. آنها می‌گویند پیش از تصمیم برای جابه‌جایی، ابتدا تلاش می‌کنند با مالک به توافق برسند؛ زیرا پیدا کردن خانه‌ای با شرایط مشابه و هزینه کمتر دشوار شده است.

یکی از مشاوران املاک در شرق تهران می‌گوید امسال تعداد قراردادهای تمدیدی نسبت به سال‌های گذشته افزایش یافته است. او توضیح می‌دهد: «بخش زیادی از مراجعه‌کنندگان بعد از چند روز جست‌وجو دوباره برمی‌گردند و می‌گویند ترجیح می‌دهند قرارداد قبلی را تمدید کنند. خیلی‌ها به این نتیجه می‌رسند که هزینه جابه‌جایی از مبلغ افزایش اجاره بیشتر است.»

در برخی موارد، مستأجران حتی چندین مرحله با مالکان وارد مذاکره می‌شوند تا بتوانند رقم نهایی را کاهش دهند. به گفته فعالان بازار، امسال چانه‌زنی میان دو طرف بیشتر از گذشته شده است.

یکی از مشاوران املاک می‌گوید: «بعضی از مستأجران چند بار با مالک جلسه می‌گذارند. اول مالک یک عدد پیشنهاد می‌دهد، مستأجر مخالفت می‌کند، بعد دوباره مذاکره می‌کنند تا در نهایت به توافق برسند. این اتفاق امسال خیلی بیشتر از قبل دیده می‌شود.»

در همین حال برخی مالکان نیز ترجیح می‌دهند مستأجر فعلی خود را حفظ کنند. آنها معتقدند پیدا کردن مستأجر جدید، خالی ماندن احتمالی ملک و ریسک‌های مربوط به آن می‌تواند برایشان هزینه ایجاد کند.

یکی از مالکان می‌گوید: «اگر مستأجر خوش‌حساب باشد، معمولاً ترجیح می‌دهم قرارداد تمدید شود. چون پیدا کردن مستأجر جدید همیشه آسان نیست و ممکن است مدتی خانه خالی بماند.»

فعالان بازار مسکن معتقدند تغییر رفتار مستأجران ریشه در شرایط اقتصادی سال‌های اخیر دارد. رشد هزینه‌های زندگی باعث شده خانوارها با دقت بیشتری درباره محل سکونت خود تصمیم بگیرند. در شرایطی که بخش بزرگی از درآمد خانوار صرف هزینه مسکن می‌شود، هر تصمیم اشتباه می‌تواند فشار مالی بیشتری ایجاد کند.

در گفت‌وگو با مستأجران، موضوع کاهش قدرت خرید تقریباً در همه روایت‌ها مشترک است. بسیاری از آنها می‌گویند درآمدشان متناسب با رشد هزینه‌های مسکن افزایش پیدا نکرده و به همین دلیل مدیریت بودجه خانوار دشوارتر شده است.

یکی از مستأجران که بیش از ۱۰ سال در یک منطقه زندگی کرده، می‌گوید: «قبلاً اگر اجاره بالا می‌رفت، به فکر خانه جدید می‌افتادیم اما الان شرایط فرق کرده است. هر جا می‌رویم قیمت‌ها تقریباً مشابه است. برای همین ترجیح می‌دهیم با صاحبخانه کنار بیاییم.»

بررسی‌های میدانی همچنین نشان می‌دهد بسیاری از مستأجران قبل از مراجعه به بنگاه‌ها ساعت‌ها در سایت‌های آگهی به دنبال فایل مناسب می‌گردند، اما در نهایت گزینه‌ای که بتواند صرفه اقتصادی قابل توجهی داشته باشد پیدا نمی‌کنند.

یکی از مشاوران املاک در غرب تهران می‌گوید: «مردم فایل‌ها را در فضای مجازی بررسی می‌کنند و با تصور پیدا کردن خانه ارزان‌تر وارد بازار می‌شوند اما وقتی واقعاً شرایط را می‌بینند، متوجه می‌شوند اختلاف قیمت‌ها آنقدر نیست که جابه‌جایی را توجیه کند.»

در کنار این موضوع، برخی خانواده‌ها از تبعات غیرمالی اسباب‌کشی نیز صحبت می‌کنند. تغییر مدرسه فرزندان، دور شدن از محل کار، از دست دادن دسترسی‌های قبلی و دشواری‌های ناشی از تغییر محل زندگی از جمله عواملی است که در تصمیم آنها تأثیرگذار است.

یک پدر خانواده می‌گوید: «فقط پول مهم نیست. اگر جابه‌جا شویم باید مسیر رفت‌وآمد بچه‌ها به مدرسه تغییر کند. هزینه و دردسرهای زیادی دارد. برای همین ترجیح دادیم قرارداد را تمدید کنیم.»

کارشناسان بازار مسکن معتقدند بازار اجاره در سال جاری بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر محاسبات اقتصادی خانوارها قرار گرفته است. به گفته آنها، مستأجران دیگر صرفاً به مبلغ اجاره توجه نمی‌کنند، بلکه مجموع هزینه سکونت را در نظر می‌گیرند. همین موضوع باعث شده تمدید قرارداد به گزینه‌ای جذاب‌تر تبدیل شود.

آنها می‌گویند در بسیاری از موارد، خانوارها به این نتیجه رسیده‌اند که پرداخت مبلغی بیشتر برای تمدید قرارداد، کم‌هزینه‌تر از ورود به فرآیند پیچیده و پرهزینه جابه‌جایی است. به همین دلیل امسال مفهوم «ماندن» بیش از «رفتن» در بازار اجاره دیده می‌شود.

مشاهدات میدانی از دفاتر املاک نیز این موضوع را تأیید می‌کند. بسیاری از مشاوران از افزایش مراجعات مربوط به تمدید قرارداد خبر می‌دهند و معتقدند بخش مهمی از بازار اجاره در هفته‌های اخیر حول مذاکرات میان مالکان و مستأجران شکل گرفته است.

در نهایت آنچه از دل بازار اجاره شنیده می‌شود، یک پیام روشن دارد؛ مستأجران بیش از هر زمان دیگری در حال محاسبه هزینه و فایده هستند. آنها فایل‌های جدید را بررسی می‌کنند، قیمت‌ها را می‌سنجند، هزینه‌های جابه‌جایی را حساب می‌کنند و در بسیاری از موارد به یک نتیجه مشترک می‌رسند: در شرایط فعلی، ماندن در خانه فعلی و توافق با مالک، منطقی‌تر از ورود به چرخه پرهزینه اسباب‌کشی است.

به همین دلیل شاید بتوان تابستان امسال را فصل چانه‌زنی مستأجران نامید؛ فصلی که در آن بسیاری از خانوارها به جای جست‌وجوی خانه جدید، تلاش می‌کنند راهی برای ماندن در خانه فعلی پیدا کنند؛ تصمیمی که از نگاه آنها نه یک انتخاب ایده‌آل، بلکه راهی برای مدیریت هزینه‌ها در یکی از دشوارترین بازارهای اقتصادی خانوار است.

۲۲۳۲۲۴