به گزارش خبرآنلاین، ناترازی برق در سال‌های گذشته به یک چالش اساسی در ایران تبدیل شده است. حتی پیش از جنگ ۴۰ روزه و در تابستان پارسال هم ناترازی برق موجب شد که روزهای زیادی صنایع و بخش خانگی با قطعی برق مواجه می‌شوند.  با توقف تولید، انتقال و توزیع برق در کشور هر روز ۱۷ هزار و ۹۷۳ میلیارد تومان به اقتصاد کشور خسارت وارد می‌شود که ۹۲۱۸ میلیارد تومان از آن مربوط به بخش صنعت است. طبق توضیح مرکز پژوهش‌های اتاق ایران، خسارت روزانه قطع برق به بخش صنعت کشور، بر اساس اطلاعات حساب ملی سال ۱۴۰۲ به‌اضافه تورم ۳۵ درصد نقطه‌به‌نقطه در شهریور ۱۴۰۳ برآورد شده است.

ناترازی حوزه انرژی به مانعی برای توسعه تبدیل می‌شود. در شرایطی که صنایع به‌دنبال بهره‌وری بیشتر و دیجیتال‌سازی فرآیندهای تولید هستند، ناپایداری برق به‌عنوان مانعی اساسی در مسیر اتوماسیون و بهره‌برداری دقیق خودنمایی می‌کند. تحول صنعتی، بدون تکیه بر زیرساخت پایدار برق، نه‌تنها ممکن نیست، بلکه حتی در شرایط کنونی، زیان‌آور خواهد بود. بنابراین رفع این ناترازی اقدامی نیست که بدون برنامه‌ریزی همه جانبه امکان آن باشد. 

در سال جاری با توجه به شدت بحرانی که کشور را در بر گرفته، انتظار می‌رود قطعی برق حتی از سال ۱۴۰۴ و ۱۴۰۳ هم بیشتر باشد. در این‌باره مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی به وضعیت تولید و تقاضای برق در ایران پرداخت و به بررسی سناریوهای مختلف کمبود برق در تابستان ۱۴۰۵ پرداخت. از نظر این مرکز در حالی که تقاضا در اوج تابستان امسال به بیش از ۸۱ هزار مگاوات خواهد رسید که توان تولید برق در سناریوی واقع‌بینانه به ۶۸ هزار و ۴۰۰ مگاوات نخواهد رسید.در سناریوی خوش‌بینانه مصرف برق ۱۵۰۰ مگاوات کمتر خواهد بود و در سناریوی بدبینانه سه هزار مگاوات بر ناترازی موجود افزوده خواهد شد. یعنی در سناریوی بدبینانه ناترازی برق به ۱۶ هزار و ۶۰۰ مگاوات می‌رسد.

ناترازی توان، به معنای اختلاف لحظه‌ای میان تولید و مصرف برق است و ناترازی انرژی، کسری تحمعی برق را در بازاه‌های زمانی اندازه‌گیری می‌کند. ناترازی انرژی به دلیل ماهیت تجمعی خود، شاخص مناسب‌تری برای ارزیابی کفایت تامین برق و برنامه‌ریزی بلندمدت صنعت برق به شمار می‌رود. در مقابل ناترازی توان، نقش تعیین کننده‌ای در بهره‌برداری شبکه و سنجش توانایی سیستم در پاسخگویی به تقاضا، به‌ویژه در ساعات اوج بار دارد.

کاهش ناترازی به افزایش قطعی برق در ۱۴۰۴ منجر شد!

در ۱۴۰۴ توان تولیدی نیروگاه‌های حرارتی در ساعات اوج بار با رشد ۴ درصدی به ۵۴ هزار و ۶۲۷ مگاوات رسید، در حالی که واحدهای برق‌آبی و تجدیدپذیر با کاهش ۱۶ درصدی، رقمی معادل ۷۹۵۰ مگاوات را ثبت کردند. طبق آمار وزارت نیرو، میزان ناترازی برق در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ کاهش یافته اما طبق شواهد، میزان خاموشی اعمال شده افزایش یافته است. به نظر می‌آید، برآورد میزان تقاضای برق در زمان اوج تقاضا در یکی از این دو سال با روش‌های مختلف بوده که نیازمند بررسی‌های بیشتر است.

به‌رغم ناترازی سالانه برق در ایام گرم سال، آسیب‌های ناشی از جنگ بر میزان ناترازی برق اثرگذار است.و خروج نیروگاه‌های خودتامین، علاوه بر توقف زنجیره تولید صنایع بزرگ، موازنه شبکه ملی را دستخوش تغییر کرد، چرا که با وجود آسیب به ۴۸۰۰ مگاوات، بخشی از این تقاضای صنایع پتروشیمی و فولادی نیز حذف شد. بررسی‌ها نشاندهنده کاهش ۸۰۰ مگاواتی توان تزریقی مازاد به شبکه و انتقال هزار مگاوات بار صنعتی سابق به تقاضای کشور بوده که به معنای افزایش تقاضایی معادل ۱۸۰۰ مگاوات است.

کاهش ظرفیت تولید گاز به ۶۰۰ میلیون متر مکعب در روز بر اثر آسیب به زیرساخت‌ها، پایداری انرژی در زمستان را با بحران جدی مواجه می‌کند. با این حال، به دلیل افت تقاضای صنایع پتروشیمی و فولاد ناشی از جنگ، پیش‌بینی می‌شود تقاضای تابستانی به ۵۹۰ تا ۶۰۰ میلیون متر مکعب برسد که چالش سوخت نیروگاه‌ها را در کوتاه مدت در صورت حفظ شرایط فعلی تعدیل می‌کند اما به دلیل احتمال استفاده از مازاد ظرفیت صنایع، تامین گاز نیروگاه‌ها ممکن است با چالش روبه‌رو شود.

ناترازی به ۲۰ درصد تقاضا خواهد رسید

تابستان ۱۴۰۵ در شرایط فرا می‌رسد که به نظر می‌رسد شدت ناترازی بیش از سال‌های دیگر باشد. در سناریوی واقع‌بینانه حداکثر توان تامین شده همزمان حدود ۶۸ هزار و ۴۲۰ مگاوات برآورد می‌شود، در حالی‌که تقاضای شبکه به بیش از ۸۱ هزار مگاوات می‌رسد، این شکاف منجر به ناترازی ۱۳ هزار و ۶۴۰ مگاواتی می‌شود. در سایر حالت‌ها، ناترازی در سانریوی خوش‌بینانه به ۱۰هزار و ۱۱۲ مگاوات کاهش یافته و در سناریوی بدبینانه با افزایش شکاف میان تولید ۶۶ هزار و ۲۶۵ مگاواتی و تقاضای ۸۵ هزار و ۶۱ مگاواتی به ۱۸ هزار و ۷۹۶ مگاوات خواهد رسید.

هر چند میزان ناترازی در اوج مصرف روزانه اندکی کمتر از سال گذشته برآورد شده اما باید توجه داشت به‌دلیل وابستگی تولید نیروگاه‌های خورشیدی به ساعات روشنایی، بخش قابل توجهی از کاهش ناترازی به‌واسطه این نوع نیروگاه‌ها خواهد بود، درنتیجه در صورت عدم مدیریت بار، ممکن است کسری برق در شب نسبت به سال‌های قبل بیشتر شود که لازم است در اسرع وقت مدیریت این موضوع در دستور کار قرار بگیرد.

در بخش تحلیل ناترازی انرژی نتایج نشان می‌دهد که حدود ۶۰ درصد ساعات تابستان دارای ناترازی کمتر از ۶ هزار مگاوات بوده و حدود ۸۲ درصد  در محدوده کمتر از ۱۰ هزار مگاوات قرار دارند. این محدوده، بخش اصلی ناترازی را تشکیل می‌دهد و جبران آن از طریق افزایش تولید میسر است. این افزایش ظرفیت تنها به معنای احداث نیروگاه جدید نیست، بلکه می‌تواند با مدیریت تولید نیروگاه‌ها و از مسیر بهبود ضریب بهره‌برداری آن‌ها انجام شود. لذا رفع بخش اصلی ناترازی برق تنها نیازمند احداث حدود ۸هزار مگاوات ظرفیت جدید نیروگاهی است.

کسری بیش از ۱۰ هزار مگاوات تنها در حدود ۱۸ درصد ساعات تابستان رخ می‌دهد و در سطح جهانی این بخش از ناترازی معمولا از طریق برنامه‌های مدیریت مصرف کنترل می‌شود. بنابراین جبران این کسری نباید از طریق افزایش ظرفیت تولید انجام شود. زیرا این کار نیازمند سرمایه‌گذاری قابل توجه و زمان بر است.

۲۲۳۲۲۹