از کهنسالترین شبیهخوانان ایران: دلتنگ اجرای تعزیهام اما توان گذشته را ندارم
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، ایرانتئاتر نوشت: مرتضی صفاریان از کهنسالترین چهرههای تعزیه ایران است که از شش سالگی وارد عرصه شبیهخوانی شد و طی بیش از هشت دهه فعالیت، در مقام موافقخوان، مخالفخوان، نوازنده، معینالبکا و مدرس تعزیه نقشآفرینی کرد.
این استاد پیشکسوت که متولد سال ۱۳۱۲ است در خانوادهای رشد کرد که تعزیه بخش مهمی از زندگی روزمره آن بود. پدر، برادران و دیگر اعضای خانواده همگی تعزیهخوان بودند و همین فضا زمینه آشنایی او با شبیهخوانی را فراهم کرد. صفاریان در سالهای نوجوانی نزد استادانی چون سیدحسن خوشضمیر، فرزند حاج سیدمحمد بکایی از تعزیهخوانان نامدار تکیه دولت، مرحوم هاشم فیاض و مرحوم حسین نورانی آموزش دید و به تدریج به یکی از چهرههای شناختهشده این هنر آیینی تبدیل شد.
او در کنار فعالیتهای گسترده در تعزیه، سالها به آموزش نسل جدید نیز پرداخت و در اجراهای بینالمللی تعزیه در کشورهایی چون آمریکا، فرانسه و ایتالیا حضور داشت. عضویت در مؤسسه هنرمندان پیشکسوت و تربیت نسلهای متعدد تعزیهخوان، بخشی از کارنامه این هنرمند باسابقه است.
این استاد پیشکسوت که این روزها به دلیل کهولت سن و بیماری کمتر در مجامع عمومی حضور پیدا میکند، با وجود دشواری در سخن گفتن، در پاسخ به تماس ما که جویای احوالش شدیم گفت: «الحمدلله خوبم و خدا را شکر میکنم. این روزها بیشتر در منزل هستم و خیلی دلتنگ اجرای تعزیه شدهام اما دیگر توان گذشته را ندارم.»
در ادامه با حسین صفاریان، فرزند ارشد این استاد پیشکسوت، درباره احوال این روزهای پدرش گفتوگو کردیم که با اشاره به شرایط جسمی پدرش گفت: «استاد به دلیل کهولت سن دیگر امکان حضور در اجراهای میدانی و مجالس تعزیه را مانند گذشته ندارند اما ارتباط ایشان با تعزیه هرگز قطع نشده است. همانطور که خودشان هم اشاره کردند بیشتر اوقات در منزل حضور دارند اما همچنان پیگیر فعالیتهای تعزیه و شاگردان خود هستند.»
او با اشاره به سابقه طولانی فعالیتهای مرتضی صفاریان افزود: «یکی از مهمترین دلمشغولیهای ایشان هیئت تعزیهداران خود است که از سال ۱۳۴۷ تأسیس شده و نزدیک به شش دهه فعالیت مستمر دارد. این هیئت در تمام این سالها محلی برای گردهمایی تعزیهخوانان و علاقهمندان بوده و پدرم حتی در سالهایی که توان اجرای صحنهای نداشتند نیز مدیریت جلسات را رها نکردند.»
صفاریان توضیح داد که این جلسات به صورت «تعزیه انجمنی» برگزار میشود. به گفته او در این شیوه تعزیهخوانان بدون پوشیدن لباسهای مرسوم تعزیه و بدون اجرای صحنهای، نسخهها را در کنار یکدیگر میخوانند و تنها طبل و شیپور آنان را همراهی میکند.
او گفت: «سالها پیش این جلسات در خانههای مختلف برگزار میشد اما چند سالی است که طبقهای در منزل پدرم به حسینیه تبدیل شده و جلسات به صورت ثابت در همان مکان برگزار میشود. علاقهمندان و شاگردان قدیمی و جدید هر هفته گرد هم میآیند و این برنامه با مدیریت پدرم همچنان ادامه دارد.»
فرزند این استاد پیشکسوت ادامه داد: «در این جلسات ابتدا نماز جماعت برگزار میشود و سپس متناسب با مناسبتهای مذهبی نسخهای برای اجرا انتخاب میشود. پدرم با وجود شرایط جسمی فعلی همچنان نقش محوری در انتخاب نسخه و هدایت برنامه دارند. ایشان تعیین میکنند که هر نقش توسط چه کسی خوانده شود و حتی گاهی یک نقش را میان چند نفر تقسیم میکنند تا افراد بیشتری امکان حضور و اجرا داشته باشند.»
حسین صفاریان با اشاره به نقش معینالبکایی استاد در سالهای اخیر گفت: «در گذشته خودشان هم اجرا داشتند اما اکنون بیشتر بر روند برگزاری جلسات نظارت میکنند. با وجود شرایط جسمی فعلی، تمام حاضران در جلسه چشم به نظر استاد دارند. اگر جملهای اشتباه خوانده شود یا بخشی از نسخه به درستی اجرا نشود، ایشان همان لحظه متوجه میشوند و با اشاره یا تذکر آن را اصلاح میکنند.»
او افزود: «نکتهای که برای همه تعجبآور است حافظه فوقالعاده او در حوزه تعزیه است. ممکن است در گفتوگوهای روزمره به دلیل شرایط جسمی با دشواریها و فراموشیهایی روبهرو باشند اما وقتی صحبت از تعزیه میشود کوچکترین جزئیات را به خاطر دارند. بسیاری از نسخهها را از حفظ میدانند و اگر واژه یا عبارتی اشتباه خوانده شود بلافاصله متوجه میشوند.»
صفاریان با تأکید بر علاقه عمیق پدرش به تعزیه گفت: «واقعیت این است که تعزیه برای ایشان تنها یک فعالیت هنری نیست بلکه تمام زندگیشان با آن گره خورده است. هنوز هم اگر فرصتی فراهم شود ساعتها درباره نسخهها، مجالس مختلف، نقشها و خاطرات سالهای دور صحبت میکنند. بسیاری از خاطرات مربوط به دهههای گذشته را با جزئیات به یاد دارند.»
مرتضی صفاریان که ۳۱ فروردین امسال ۹۴ سالگی خود را پشت سر گذاشت، امروز از کهنسالترین چهرههای تعزیه ایران به شمار میرود.
۲۴۲۲۴۲