به گزارش خبرنگار مهر، در جریان جنگ تحمیلی سوم، صنعت هوانوردی ایران با یکی از جدی‌ترین چالش‌های چند سال اخیر خود مواجه شده است؛ چالشی که بر اساس برآوردهای اولیه، به آسیب‌دیدگی حدود ۲۰ فروند هواپیما و خساراتی در زیرساخت‌های فرودگاهی و ناوبری منجر شده است.

با این حال با توجه به اینکه هنوز فضای جنگی از کشور به طور کامل رفع نشده، هنوز تصویر دقیقی از میزان خسارت‌ها، نحوه جبران آن‌ها و مسیر بازگشت این صنعت به شرایط پایدار ارائه نشده و آینده آن در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

بررسی‌های کارشناسان نشان می‌دهد که به دلیل ماهیت امنیتی شرایط اخیر، انتشار اطلاعات دقیق درباره وضعیت هواپیماهای آسیب‌دیده و میزان خسارات وارده با محدودیت‌هایی همراه بوده و همین مسئله باعث شده ارزیابی جامع و رسمی از ابعاد بحران همچنان تکمیل نشود.

مهم‌ترین پرسش این روزهای صنعت هوانوردی، نه فقط میزان خسارت، بلکه نحوه جبران آن است. کارشناسان معتقدند که مسیر بازسازی و جبران خسارت شرکت‌های هواپیمایی، وابسته به تحولات سیاسی و به‌ویژه وضعیت مذاکرات ایران و آمریکا خواهد بود.

جبران خسارت گرو سیاست خارجی

در همین زمینه، محمود مهران‌پور، کارشناس صنعت هوانوردی کشور در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به شرایط پس از تهاجم اخیر به فرودگاه‌ها و هواپیماهای کشور، تأکید کرد: برای ارزیابی نهایی میزان خسارات وارد شده و تأثیر آن بر بازار این صنعت در آینده، نیازمند اطلاعات دقیق هستیم که تاکنون این اطلاعات نهایی و تکمیل نشده است.

وی افزود: هنوز تعداد هواپیماهای آسیب‌دیده به‌طور دقیق مشخص نیست، اما بر اساس شنیده‌ها دو هواپیمای ماهان در فرودگاه مشهد، تعدادی هواپیما در فرودگاه مهرآباد و همچنین تعدادی از هواپیماهای شرکت هواپیمایی کارون به‌طور کامل از بین رفته‌اند. با این حال این اطلاعات قطعی نیست، چراکه هنوز فضای جنگ به‌طور کامل از کشور رفع نشده و انتشار دقیق این داده‌ها از نظر امنیتی نیز امکان‌پذیر نیست و اطلاعات موجود نیز کامل نیست.

این کارشناس صنعت هوانوردی تصریح کرد: خسارت‌ها تنها محدود به هواپیماها نبوده و زیرساخت‌های حیاتی این صنعت نیز آسیب دیده‌اند. در جریان این جنگ تنها هواپیماها آسیب ندیده‌اند، بلکه فرودگاه‌ها و رادارها نیز دچار خسارت شده‌اند، اما در حال حاضر اطلاعات کافی برای ارائه یک ارزیابی دقیق وجود ندارد.

مهران‌پور با اشاره به نقش تعیین‌کننده توافقات بین‌المللی در آینده صنعت هوایی کشور یادآور شد: ممکن است در توافقی که میان دو کشور در حال بررسی است، مشابه تجربه برجام، موضوع واردات هواپیما نیز لحاظ شود. در توافق برجام یک بند مشخص به رفع تحریم‌های هوایی و واردات هواپیما اختصاص داشت و اگر چنین توافقی دوباره شکل بگیرد، قطعاً یکی از محورهای آن صنعت هوانوردی خواهد بود که می‌تواند منجر به تسهیل واردات هواپیما و ایجاد گشایش‌های مثبت در این حوزه شود.

جبران خسارت صنعت هواپیمایی، اولویت چندم کشور است؟

مهران‌پور گفت: جبران خسارات به وضعیت کلی کشور بستگی دارد. اگر در شرایط نه جنگ و نه صلح قرار داشته باشیم، صنعت هوایی در اولویت نخست کشور قرار نخواهد گرفت، زیرا اولویت‌های اصلی شامل برق، گاز و واحدهای تولیدی خواهد بود و باید دید شرایط توافق‌ها به چه سمتی حرکت می‌کند.

وی همچنین با اشاره به تجربه‌های گذشته تصریح کرد: پس از جنگ ۱۲ روزه نیز تسهیلات مالی قابل توجهی برای این صنعت صورت نگرفت و در نتیجه وضعیت صنعت هوایی مطلوب نبود. اگر امروز نیز شرایط مشابهی تکرار شود، اولویت کشور به سمت معیشت مردم، دارو و نیازهای اساسی خواهد رفت و صنعت هوایی در اولویت‌های پایین‌تر قرار می‌گیرد و طبیعتاً متحمل آسیب خواهد شد.

به گزارش مهر، در کنار ابعاد داخلی بحران، بررسی جایگاه صنعت هوانوردی در اقتصاد جهانی نشان می‌دهد که این بخش یکی از حیاتی‌ترین ستون‌های اقتصاد به شمار می‌رود. طبق برآوردهای مسئولان، صنعت هوانوردی در سال ۲۰۲۵ درآمدی بیش از ۹۷۹ میلیارد دلار داشته و برای نخستین بار در آستانه عبور از مرز یک تریلیون دلار قرار گرفته است؛ هرچند این رقم نسبت به پیش‌بینی‌های قبلی اندکی کاهش یافته است.

سود خالص این صنعت در سطح جهانی حدود ۳۶ میلیارد دلار برآورد شده که به‌طور میانگین معادل ۷.۲۰ دلار به ازای هر مسافر و نرخ سود خالص ۳.۷ درصد است. این ارقام نشان می‌دهد که صنعت هوانوردی با وجود هزینه‌های سنگین عملیاتی، همچنان یکی از بخش‌های سودآور و استراتژیک اقتصاد جهانی محسوب می‌شود.

بر اساس داده‌های موجود، صنعت هوانوردی در سال ۲۰۲۳ سهمی حدود ۳.۹ درصد از تولید ناخالص جهانی به ارزش ۴.۱ تریلیون دلار داشته و توانسته ۸۶.۵ میلیون شغل را به‌طور مستقیم و غیرمستقیم پشتیبانی کند. این سهم نشان‌دهنده نقش گسترده این صنعت در زنجیره تأمین جهانی، گردشگری، تجارت و حمل‌ونقل بین‌المللی است.

چشم‌انداز بلندمدت؛ صنعتی با نقش فزاینده در اقتصاد جهانی

برآوردهای بین‌المللی حاکی از آن است که تا سال ۲۰۴۳، ارزش افزوده صنعت هوانوردی در اقتصاد جهانی به حدود ۸.۵ تریلیون دلار خواهد رسید و این صنعت توانایی ایجاد ۱۳۵ میلیون شغل را خواهد داشت. این ارقام به‌وضوح نشان می‌دهد که هوانوردی نه تنها یک صنعت خدماتی، بلکه یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی در دهه‌های آینده است.

در چنین شرایطی، کارشناسان تأکید دارند که بی‌توجهی به بازسازی و توسعه این صنعت در ایران می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای در حوزه تجارت خارجی، گردشگری و حتی امنیت اقتصادی کشور به همراه داشته باشد. از این منظر، وضعیت فعلی صنعت هوانوردی ایران، صرفاً یک مسئله فنی یا زیرساختی نیست، بلکه به یک موضوع راهبردی در سطح کلان اقتصادی و سیاسی تبدیل شده است.

صنعت هوانوردی ایران اکنون در نقطه‌ای حساس قرار دارد؛ از یک‌سو خسارات ناشی از درگیری‌های اخیر و آسیب به ناوگان و زیرساخت‌ها، و از سوی دیگر ابهام در نحوه جبران این خسارات و وابستگی آن به تحولات سیاسی و دیپلماتیک. در چنین شرایطی، آینده این صنعت بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات کلان سیاست‌گذاران و مسیر تعاملات بین‌المللی گره خورده است.

در مقابل، بسیاری از فعالان این حوزه بر این باورند که در صورت تثبیت صلح و کاهش تنش‌های بین‌المللی، می‌توان آینده‌ای روشن برای صنعت هوانوردی کشور متصور بود؛ آینده‌ای که در آن امکان نوسازی ناوگان، افزایش پروازهای بین‌المللی، جذب سرمایه‌گذاری، توسعه فرودگاه‌ها و ارتقای جایگاه ایران در شبکه ترانزیت هوایی منطقه فراهم خواهد شد.

بر اساس گزارش‌های انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (یاتا)، صنعت هوانوردی سالانه چند تریلیون دلار به اقتصاد جهانی کمک کرده و حدود سه درصد از حجم کل اقتصاد جهان را به خود اختصاص داده است. همچنین این صنعت زمینه ایجاد بیش از ۸۰ میلیون شغل در جهان را فراهم کرده که بیانگر جایگاه تعیین‌کننده آن در توسعه اقتصادی، به‌ویژه در سطح ملی است.

از این منظر، بازسازی و تقویت صنعت هوانوردی ایران صرفاً یک ضرورت حمل‌ونقلی نیست، بلکه اقدامی راهبردی برای رشد اقتصادی، توسعه تجارت خارجی، رونق گردشگری و افزایش قدرت رقابتی کشور در منطقه محسوب می‌شود.