دور زدن تحریم دریا؛ از وظیفه تا مسئولیت ملی_ ۳۲ اوراسیا؛ بازار استراتژیک ایران در عصر تحولات منطقهای
به گزارش خبرنگار مهر، در سالهای اخیر، تحولات ژئوپلیتیکی و تغییر مسیرهای تجاری منطقهای باعث شده است کشورها نگاه تازهای به ظرفیتهای ترانزیتی و موقعیتهای راهبردی خود داشته باشند. در این میان، ایران به دلیل قرار گرفتن در نقطه اتصال شرق و غرب و همچنین دسترسی به مسیرهای ارتباطی مهم، از مزیتهای قابل توجهی برخوردار است. یکی از مهمترین مناطق دارای ظرفیت بالا برای توسعه تجارت خارجی کشور، مرزهای شمالغربی ایران و بهویژه مسیرهای ارتباطی با ارمنستان و منطقه قفقاز است.
علیرضا نظیف، دبیر میز تجاری ارمنستان در این ارتباط میگوید: مرزهای شمالغرب کشور بهویژه مسیرهای ارتباطی با ارمنستان و قفقاز، نقش مهم و راهبردی در اتصال ایران به بازارهای منطقهای و اروپایی ایفا میکنند و باید بهعنوان یک نقطه کانونی تجارت مورد توجه جدی قرار گیرند. این دیدگاه در شرایطی مطرح میشود که رقابت میان کشورها برای تبدیل شدن به مراکز ترانزیتی و تجاری منطقه بهطور قابل توجهی افزایش یافته و مسیرهای جدید اقتصادی در حال شکلگیری هستند.
منطقه قفقاز بهدلیل موقعیت جغرافیایی خود همواره بهعنوان یک پل ارتباطی میان آسیا و اروپا شناخته شده است. ایران نیز از طریق مرزهای مشترک خود با ارمنستان میتواند از این ظرفیت برای گسترش نفوذ اقتصادی و تجاری خود بهرهبرداری کند. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر نمایان میشود که همکاری با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا مورد توجه قرار گیرد.
دبیر میز تجاری ارمنستان با اشاره به غفلت از ظرفیتهای همکاری اوراسیا در سالهای گذشته اظهار کرده است که پیشنهادهای مرتبط با توسعه همکاریهای اقتصادی با اتحادیه اوراسیا طی سالهای گذشته مطرح بوده اما آنگونه که باید جدی گرفته نشده است. این در حالی است که شرایط فعلی -محدودیتهای خلیج فارس- نشان میدهد اهمیت این بازار نسبت به گذشته افزایش یافته و میتواند فرصتهای تازهای را برای اقتصاد ایران ایجاد کند.
اتحادیه اقتصادی اوراسیا شامل کشورهایی است که دارای بازارهای گسترده مصرفی و ظرفیتهای اقتصادی قابل توجه هستند. توسعه روابط تجاری با این کشورها میتواند زمینه واردات کالاهای مورد نیاز، افزایش صادرات، جذب سرمایهگذاری و توسعه همکاریهای صنعتی را فراهم کند. همچنین نزدیکی جغرافیایی ایران به این بازارها میتواند هزینههای حملونقل و مبادلات تجاری را کاهش دهد.
نقش کریدورهای ترانزیتی در آینده تجارت منطقه
از سویی دیگر یکی از مهمترین محورهای مطرح شده در این دیدگاه، نقش کریدورهای ترانزیتی در آینده تجارت منطقه است. دبیر میز تجاری ارمنستان معتقد است کریدور شمال–جنوب و شاخههای مرتبط با آن از طریق ایران، ارمنستان و گرجستان میتوانند به یک مسیر ترکیبی حملونقل جادهای و ریلی تبدیل شوندکریدور شمال–جنوب و شاخههای مرتبط با آن از طریق ایران، ارمنستان و گرجستان میتوانند به یک مسیر ترکیبی حملونقل جادهای و ریلی تبدیل شوند که ایران را به بازارهای اروپایی متصل میکند.
کریدور شمال–جنوب طی سالهای اخیر بهعنوان یکی از پروژههای مهم حملونقل منطقه مطرح شده است. این مسیر میتواند زمان و هزینه جابهجایی کالا میان کشورهای مختلف را کاهش دهد و در نتیجه جایگاه ایران را در تجارت بینالمللی تقویت کند. از سوی دیگر، توسعه شبکههای ریلی و جادهای مرتبط با این کریدور میتواند به رونق اقتصادی مناطق مرزی نیز کمک کند.
با این حال، بهرهبرداری از این فرصتها نیازمند سرعت عمل در اجرای پروژههای زیرساختی است. نظیف بر ضرورت تسریع در اجرای طرحهایی همچون پایانههای مرزی، پلهای ارتباطی و کریدور ارس تأکید کرده و هشدار داده است که سرعت اجرای این پروژهها باید متناسب با تحولات منطقه باشد، زیرا در غیر این صورت فرصتهای اقتصادی و تجاری ممکن است از دست بروند.
رقابت منطقهای در حوزه ترانزیت بسیار جدی است و کشورهای مختلف تلاش میکنند مسیرهای جایگزین برای حملونقل کالا ایجاد کنند. هرگونه تأخیر در تکمیل زیرساختها میتواند موجب انتقال فرصتهای تجاری به مسیرهای رقیب شود و سهم ایران از بازارهای منطقهای را کاهش دهد.
بر همین اساس نیز دبیر میز تجاری ارمنستان، پیشنهاد تشکیل کارگروه ویژه توسعه کریدورهای مرزی را مطرح کرده است. وی بر اهمیت هماهنگی میان دستگاههای اجرایی، گمرک، منطقه آزاد ارس و بخش خصوصی تأکید کرده و آن را شرط لازم برای بهرهبرداری مؤثر از ظرفیتهای راهبردی موجود دانسته است.
گفتنی است توسعه همکاری با کشورهای اوراسیا و استفاده از ظرفیتهای مرزهای شمالغربی کشور میتواند به یکی از محورهای اصلی سیاست اقتصادی ایران تبدیل شود. تحقق این هدف نیازمند برنامهریزی منسجم، توسعه زیرساختها و هماهنگی میان نهادهای مختلف است تا ایران بتواند جایگاه خود را در زنجیره تجارت منطقهای و بینالمللی تثبیت کند.