هشدار درباره آینده مناطق آزاد؛تصمیمهای سلیقهای توسعه را متوقف میکند
کمال ابراهیمی کاوری، کارشناس ارشد مناطق آزاد تجاری – صنعتی در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه در عصر رقابت فشرده اقتصادی و تحولات شتابان جهانی، موفقیت مناطق آزاد دیگر صرفاً به برخورداری از موقعیت جغرافیایی مناسب، معافیتهای مالیاتی یا زیرساختهای فیزیکی وابسته نیست، اظهار کرد: آنچه امروز مناطق آزاد موفق جهان را از سایر مناطق متمایز میکند، اتکای آنها به نظام تصمیمسازی مبتنی بر داده، پژوهش و مطالعات راهبردی است. در چنین شرایطی، گذار از تصمیمگیریهای سلیقهای به حکمرانی دادهمحور، ضرورتی اجتنابناپذیر برای مناطق آزاد ایران به شمار میرود.
وی افزود: یکی از چالشهای دیرینه در برخی نهادهای اقتصادی کشور، اتخاذ تصمیمهایی است که بیش از آنکه بر شواهد، مطالعات کارشناسی و تحلیلهای علمی استوار باشند، متأثر از برداشتهای فردی، ملاحظات کوتاهمدت یا شرایط مقطعی هستند. نتیجه چنین رویکردی، اجرای پروژههایی است که گاه فاقد توجیه اقتصادی کافی بوده، منابع ارزشمند را هدر داده و فرصتهای توسعه را از بین بردهاند.
ابراهیمی کاوری بیان کرد: در مقابل، حکمرانی دادهمحور بر این اصل استوار است که هر سیاست، برنامه یا پروژه باید بر پایه اطلاعات دقیق، آمار قابل اعتماد و تحلیلهای تخصصی طراحی و اجرا شود. در این رویکرد، تصمیمگیران پیش از اقدام، وضعیت موجود را ارزیابی کرده، پیامدهای احتمالی را میسنجند و بر اساس سناریوهای مختلف، بهترین گزینه را انتخاب میکنند.
وی ادامه داد: مناطق آزاد ایران به دلایل متعددی بیش از سایر بخشهای اقتصادی به نظام مطالعات راهبردی نیاز دارند. نخست آنکه این مناطق در خط مقدم تعاملات تجاری، سرمایهگذاری خارجی و رقابت منطقهای قرار دارند. هرگونه تغییر در زنجیرههای تأمین جهانی، تحولات ژئوپلیتیکی، سیاستهای تجاری کشورهای همسایه یا روندهای نوین فناوری میتواند بهطور مستقیم بر عملکرد آنها تأثیر بگذارد. بدون رصد مستمر این تحولات و تحلیل آثار آنها، امکان برنامهریزی مؤثر وجود نخواهد داشت.
این کارشناس ارشد مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی تصریح کرد: مناطق آزاد برای جذب سرمایهگذاری نیازمند شناخت دقیق مزیتهای رقابتی خود هستند. این شناخت تنها از طریق مطالعات بازار، ارزیابی فرصتهای سرمایهگذاری، تحلیل نیازهای سرمایهگذاران و بررسی تجربه مناطق آزاد موفق جهان حاصل میشود. سرمایهگذار امروز بیش از هر چیز به دنبال محیطی پیشبینیپذیر و مبتنی بر برنامه است؛ محیطی که تصمیمات آن بر پایه تحلیل و شواهد اتخاذ میشود، نه سلیقههای فردی.
وی گفت: توسعه پایدار مستلزم نگاه بلندمدت و آیندهنگر است. مطالعات راهبردی به مدیران کمک میکند تا فراتر از مسائل روزمره بیندیشند و برای افقهای پنج، ۱۰ و حتی ۲۰ ساله برنامهریزی کنند. آیندهپژوهی، سناریونویسی و تحلیل روندها از جمله ابزارهایی هستند که میتوانند مناطق آزاد را برای مواجهه با فرصتها و تهدیدهای آینده آماده سازند.
ابراهیمی کاوری یادآور شد: منطقه آزاد اروند، به عنوان یکی از مهمترین مناطق آزاد کشور، نیز میتواند از رهگذر تقویت ساختارهای پژوهشی و ایجاد نظام منسجم تصمیمسازی مبتنی بر داده، نقش مؤثرتری در توسعه تجارت، لجستیک، گردشگری و سرمایهگذاری ایفا کند. ایجاد بانکهای اطلاعاتی جامع، راهاندازی مراکز مطالعات راهبردی و بهرهگیری از ظرفیت دانشگاهها و نخبگان میتواند زمینهساز تحولی اساسی در فرآیند سیاستگذاری باشد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: باید پذیرفت که آینده مناطق آزاد ایران نه در تصمیمهای مقطعی و واکنشی، بلکه در استقرار حکمرانی دادهمحور و نهادینهسازی مطالعات راهبردی رقم خواهد خورد. هرچه فاصله میان دانش و تصمیمگیری کمتر شود، احتمال موفقیت برنامههای توسعهای بیشتر خواهد شد. مناطق آزاد برای ایفای نقش واقعی خود در اقتصاد ملی، نیازمند آن هستند که «پژوهش» را به زیربنای «سیاستگذاری» و «داده» را به مبنای «تصمیمگیری» تبدیل کنند.