غزال زیاری– چند روز پیش بود که زلزله شدید ۷ ریشتری، ونزوئلا را لرزاند و حالا آمار کشته‌‍‌ها و مجروح‌های این زلزله به ۱۴۳۰ کشته و ۳هزار و سیصد زخمی رسیده است.

در این میان به لطف پیشرفت فناوری، عده‌ای توانستند به موقع با دریافت هشداری سرنوشت‌ساز، جان خود و خانواده‌شان را نجات دهند. در طول روزهای اخیر در شبکه‌های اجتماعی، ویدیوهای متعددی از ونزوئلا بازتاب یافته که در آن، افراد درست چند ثانیه قبل از آنکه دیوارهای خانه‌هایشان شروع به لرزیدن کند، صدای هشدار عجیبی را روی گوشی اندرویدی‌شان دریافت کردند. این چند ثانیه طلایی به آنها و اعضای خانواده‌شان فرصت می‌دهد تا در جای امنی پناه بگیرند. این ویدیوها، از یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های اینترنت اشیاء (IoT) و داده‌های بزرگ (Big Data) در جهان پرده برداشت: سیستم هشدار زلزله اندروید (Android Earthquake Alerts System).

اما چطور یک ابزار کوچک جیبی که برای چت کردن و عکاسی ساخته شده بود، می‌تواند زودتر از سازمان‌های زمین‌شناسی وقوع یک فاجعه طبیعی را پیش‌بینی کند؟

مکانیسم فنی: گوشی‌های هوشمند به عنوان لرزه‌نگار

برای بررسی دقیق اینکه چطور گوشی‌های اندرویدی می‌توانند وقوع زلزله را پیش‌بینی کنند، باید این را درنظر داشت که ایستگاه‌های لرزه‌نگاری سنتی، تجهیزاتی بسیار گران‌، حساس و وابسته به زیرساخت‌های متمرکز هستند. اما گوگل برای حل این چالش، مسیر کاملاً متفاوتی را انتخاب کرده: تبدیل میلیون‌ها گوشی هوشمند به یک شبکه لرزه‌نگاری توزیع‌شده و سراسری.

هر گوشی اندرویدی مدرن دارای حسگر کوچکی به نام شتاب‌سنج (Accelerometer) است. این حسگر وظیفه دارد تا جهت چرخیدن گوشی یا گام‌های شما را تشخیص دهد. البته گوگل از این حسگر برای شکار امواج زلزله استفاده می‌کند.

زلزله‌ها دو نوع موج اصلی تولید می‌کنند:

1. موج اول یا P-Wave (Primary Wave): امواجی سریع‌تر اما با تخریب بسیار کم که ابتدا به سطح زمین می‌رسند. انسان‌ها معمولاً این موج را حس نمی‌کنند، اما شتاب‌سنج گوشی‌ها آنها را ثبت می‌کنند.

2. موج دوم یا S-Wave (Secondary Wave): امواجی کندتر اما با قدرت تخریب بالا که بعد از موج اول می‌رسند و عامل اصلی ویرانی هستند.

وقتی شتاب‌سنج یک گوشی، سیگنالی شبیه به موج P را ثبت می‌کند، یک داده موقعیت‌مکانی بدون نام، به سرورهای پردازش ابری گوگل فرستاده می‌شود. وقتی هزاران گوشی در یک منطقه مشخص، همزمان این داده را ارسال می‌کنند، الگوریتم‌های هوش مصنوعی گوگل متوجه می‌شوند که این یک خطای تصادفی (مثل افتادن گوشی از دست یک نفر) نیست، بلکه یک زلزله در حال وقوع است.

معجزه سرعت نور: امواج رادیویی و دیتا با سرعت نور (نزدیک به ۳۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه) حرکت می‌کنند، در حالی که امواج مکانیکی زلزله به مراتب کندتر هستند. این اختلاف سرعت، همان حاشیه امنیت چند ثانیه‌ای است که این امکان را فراهم می کند تا گوشی موبایلتان قبل از رسیدن موج مخرب، با ارسال هشداری، شما را مطلع کند. 

انقلاب نجات بخش فناوری  

راه‌اندازی و استفاده از شبکه لرزه‌نگاری سنتی، به سرمایه‌گذاری‌های میلیون دلاری و نگهداری مداوم نیاز دارد و در کشورهایی مثل ونزوئلا، ترکیه یا مناطق بحران‌زده که ممکن است به دلیل چالش‌های اقتصادی یا جغرافیایی، زیرساخت‌های متمرکز تراکم کافی نداشته باشند، سیستم اندروید به یک جایگزین حیاتی تبدیل می‌شود.

این سیستم مبتنی بر «تراکم جمعیت» است؛ یعنی هرکجا انسان‌ها و گوشی‌های هوشمند بیشتری حضور داشته باشند، شبکه لرزه‌نگاری گوگل در آنجا قوی‌تر و دقیق‌تر عمل می‌کند.

انواع هشدارهای گوگل؛ مطلع شوید یا اقدام کنید؟ 

سیستم اندروید براساس شدت تخمینی زلزله، دو نوع هشدار متفاوت برای کاربرانش ارسال می‌کند:

• هشدار مطلع شوید (Be Aware): این هشدار برای زلزله‌های خفیف (بین ۳ تا ۴.۵ ریشتر) طراحی شده. در چنین شرایطی، گوشی بوق نمی‌زند، بلکه یک پیغام ساده روی صفحه موبایلتان ظاهر شده و به شما هشدار می دهد که لرزش خفیفی در راه است. هدف از ارسال این هشدار، جلوگیری از وحشت بی‌مورد افراد است.

• هشدار اقدام کنید (Take Action): برای زلزله‌های شدید (به بزرگی بالای ۴.۵ ریشتر) طراحی شده و در این حالت، گوشی شما حتی اگر روی حالت بی‌صدا (Silent) یا Do Not Disturb باشد، با حداکثر صدا آژیر می‌زند، صفحه قرمز می‌شود و دستورالعمل پناه گرفتن فوری (مثل رفتن به زیر میز) را به شما نمایش می‌دهد.

نیمه تاریک تکنولوژی نجات‌بخش

با وجود مزایای زیاد این سیستم، در این مورد هم مثل اکثر موارد نباید شیفته جادوی تکنولوژی شویم؛ چرا که این سیستم با چالش‌های بزرگی روبه‌روست:

• عدالت دیجیتال: این سیستم به سیستم‌عامل اندروید و «خدمات موبایلی گوگل» (GMS) وابسته است. در نتیجه افرادی که گوشی‌های قدیمی دارند، از آیفون استفاده می‌کنند یا در مناطقی با اینترنت ناپایدار موبایل زندگی می کنند، از این امکانات محروم می‌مانند. در نتیجه، می‌توان گفت که امنیت عمومی در این زمینه، یک کالای طبقاتی محسوب می شود.
• خطاهای احتمالی: گرچه الگوریتم‌های گوگل پیشرفته هستند، اما ارتعاشات ناشی از پروژه‌های عمرانی بزرگ، انفجارهای معدنی یا حرکت قطارهای زیرزمینی سنگین ممکن است آن را به اشتباه انداخته و ریسک هشدارهای کاذب و درنتیجه وحشت عمومی را به همراه خواهند داشت.
• تکنولوژی منهای آموزش: یک هشدار ۵ ثانیه‌ای برای وقوع زلزله، وقتی مفید است که شهروندان از قبل آموزش دیده باشند که در این ۵ ثانیه دقیقاً چه کاری باید انجام دهند. در غیر این صورت، هشدار زودهنگام صرفاً زمان ترسیدن را طولانی‌تر می‌کند.

منابع: support.google، research.google، theverge

۵۸۳۲۱