به گزارش بازرگانی خبرگزاری مهر، پایان سه ماهه نخست سال، همواره ایستگاهی کلیدی برای معامله‌گران و تحلیل‌گران اقتصادی است تا با نگاهی به پشت سر، کارنامه بازارهای مختلف را بسنجند و نقشه راه فصول بعدی را ترسیم کنند.

اما بهار امسال، شباهت چندانی به آغاز سال‌های گذشته نداشت. اقتصاد ایران در این دوره سه ماهه، یکی از پیچیده‌ترین و پرتنش‌ترین دوران‌های خود را از نظر تلاقی متغیرهای سیاسی و اقتصادی تجربه کرد.

وقوع تکانه‌های ژئوپلیتیک پیاپی در سطح منطقه، تشدید جنگ‌های نیابتی و بالا گرفتن جدی تنش‌های دیپلماتیک، اتمسفر بازارها را از همان روزهای ابتدایی فروردین ماه تحت تاثیر قرار داد. در چنین شرایطی، رفتارهای تدافعی سرمایه‌گذاران به اوج خود رسید و نقدینگی سرگردان با سرعتی بی‌سابقه میان پناهگاه‌های امن مالی جابه‌جا شد.

در این میان، سه بازار قیمت طلا و سکه، بورس اوراق بهادار و مسکن هر کدام واکنش‌های کاملا متفاوتی به این سناریوهای بحرانی نشان دادند.

در این مطلب، کارنامه و میزان بازدهی بازارهای مالی را در این بهار داغ مقایسه و کالبدشکافی می‌کنیم.

ریشه‌یابی محرک‌های کلان: تحولات بهار چه بر سر بازارها آورد؟

برای درک چرایی بازدهی بازارهای مختلف در سه ماهه گذشته، ابتدا باید موتورهای محرک و سیگنال‌های ورودی به اقتصاد کشور را بررسی کنیم.

جریان نقدینگی در این فصل، تحت تاثیر دو نیروی متضاد قرار داشت:

از یک سو سیاست‌های شدیدا انقباضی بانک مرکزی با هدف کنترل نقدینگی و تثبیت بازار ارز

از سوی دیگر اخبار ناگهانی جنگ و تحریم که انتظارات تورمی را شعله‌ور می‌کرد

هر زمان که تنش‌ها وارد فاز میدانی یا تهدیدات جدی می‌شد، کانال‌های غیررسمی ارزی با جهش نرخ مواجه می‌شدند. این جهش‌ها بلافاصله اثر خود را بر بازارهای نقدپذیر مانند طلا نشان می‌دادند.

با این حال، تداوم نرخ بهره بالا در نظام بانکی و انتشار گواهی‌های سپرده خاص، به عنوان یک ترمز قدرتمند عمل کرد تا مانع از سقوط کامل ارزش پول ملی و ایجاد ابرتورم در بازارهای موازی شود.

این تعادل شکننده، سرنوشت متفاوتی را برای سه ضلع اصلی سرمایه‌گذاری در ایران رقم زد.

بازار طلا و سکه

اگر بخواهیم برنده بی‌قید و شرط رقابت‌های مالی در سه ماهه نخست سال را معرفی کنیم، باید انگشت اشاره را به سمت فلز زرد بگیریم.

طلا در این دوره نشان داد که چرا همچنان محبوب‌ترین و قابل‌اعتمادترین دارایی در میان ایرانیان هنگام بروز بحران‌های سخت سیاسی است.

بازار طلا در بهار امسال از دو سو سوخت‌رسانی شد:

عامل اول، صعود بی‌وقفه و ثبت رکوردهای تاریخی جدید توسط انس جهانی طلا بود.

بانک‌های مرکزی جهان به دلیل هراس از تورم جهانی و تغییرات ساختاری در اقتصاد بین‌الملل، خرید طلا را افزایش دادند که این امر قیمت جهانی را بالا برد.

عامل دوم، رشد نرخ دلار در بازار آزاد داخلی به دلیل تنش‌های مستقیم ایران و آمریکا و ریسک‌های منطقه‌ای بود.

هم‌پوشانی این دو عامل سبب شد که طلای ۱۸ عیار و انواع سکه امامی و بهار آزادی، بازدهی بالایی را در این بازه سه ماهه ثبت کنند.

پرواز حباب سکه: در مقاطعی از اردیبهشت ماه، تقاضای هیجانی برای خرید سکه به قدری بالا رفت که حباب سکه امامی به ارقام بی‌سابقه‌ای رسید. این نشان‌دهنده ترجیح سرمایه‌گذاران به پرداخت بهای بیشتر، صرفا با هدف فرار از ریسک ریال بود.

نقدشوندگی فوق‌العاده: طلا بار دیگر ثابت کرد که در روزهای بسته بودن صرافی‌ها یا تعطیلات رسمی، نقدترین دارایی موجود در دست مردم است.

بازار طلا در سه ماهه نخست سال جاری توانست بازدهی خالصی بالاتر از نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه ثبت کند؛ اتفاقی که به معنای واقعی کلمه، نه تنها ارزش خرید سرمایه‌گذاران را حفظ کرد، بلکه سود واقعی مستمری را نیز نصیب خریداران پله‌ای نمود.

بازار سرمایه (بورس)

در حالی که طلا روزهای درخشانی را سپری می‌کرد، تالار شیشه‌ای خیابان حافظ روزهای سخت، پرنوسان و تا حدی فرسایشی را پشت سر گذاشت.

بورس اوراق بهادار تهران در سه ماهه اول سال، بازتابی کامل از بیم‌ها و امیدهای صنایع بزرگ کشور در مواجهه با تحولات ژئوپلیتیک بود.

در روزهای ابتدایی سال و با رشد نرخ ارز، بورس تهران به رسم سنت دیرینه خود تلاش کرد تا با لیدری نمادهای دلاری و صادرات‌محور نظیر پتروشیمی‌ها، فلزات اساسی و فرآورده‌های نفتی، گام در مسیر صعود بگذارد. اما این صعود دوام چندانی نداشت. چند فاکتور اساسی ترمز رشد بازار سرمایه را کشیدند:

نرخ بهره بدون ریسک بالا: وقتی سود سپرده‌ها و اوراق گام به ارقام بالایی می‌رسد، پی به ای (P/E) کل بازار تحت فشار قرار می‌گیرد و پول‌های بزرگ تمایلی به ورود به بازار پرریسک بورس نشان نمی‌دهند.

ریسک‌های سیستماتیک منطقه: بورس، حساس‌ترین بازار به اخبار جنگ و تنش‌های نظامی است. سایه این تقابل‌ها مانع از شکل‌گیری روندهای صعودی پایدار شد و بازار را در فاز نوسانی شدید نگه داشت.

چالش تأمین انرژی: با نزدیک شدن به اواخر خرداد ماه، دغدغه‌های مربوط به قطعی برق صنایع و تاثیر آن بر کاهش تولید شرکت‌ها، انگیزه خریداران حقوقی را کاهش داد.

بنابراین، کارنامه بورس در پایان بهار، بازدهی ضعیف‌تر و عقب‌تری را نسبت به طلا نشان داد. هرچند برخی تک‌سهم‌ها و صنایع کوچک بازدهی‌های مقطعی داشتند، اما شاخص کل توان رقابت با سرعت رشد تورم و بازار طلا را پیدا نکرد.

بازار مسکن

وضعیت بازار مسکن در سه ماهه نخست سال را می‌توان در یک عبارت خلاصه کرد: «رکود تورمی عمیق».

مسکن به عنوان سنگین‌وزن‌ترین بازار دارایی در ایران، رفتار متفاوتی نسبت به بازارهای پرسرعتی مانند طلا و بورس دارد.

این بازار به دلیل چسبندگی بالای قیمت‌ها و نیاز به حجم عظیمی از نقدینگی، به سرعت به اخبار سیاسی واکنش نشان نمی‌دهد، اما اثرات را در درازمدت در خود هضم می‌کند.

در بهار امسال، تعداد معاملات مسکن در کلان‌شهرها بویژه تهران به کمترین میزان در چند سال اخیر رسید. قدرت خرید متقاضیان مصرفی به شدت تضعیف شده و تسهیلات بانکی نیز تکافوی هزینه‌های خرید خانه را نمی‌دهد.

با این حال، قیمت‌ها نه تنها کاهش نیافتند، بلکه به دلیل رشد چشمگیر قیمت مصالح ساختمانی، دستمزدها و عوارض ساخت‌وساز، با افزایش اسمی همراه بودند.

سرمایه‌گذارانی که در این فصل وارد بازار مسکن شدند، با چالش عدم نقدشوندگی مواجه بودند. در واقع، مسکن در سه ماهه اول سال از نظر رشد قیمت اسمی، بازدهی مثبتی داشت، اما این رشد به دلیل قفل شدن معاملات، رونقی را برای فعالان این بخش به همراه نیاورد و دارایی‌ها را در وضعیت انجماد قرار داد.

مقایسه آماری و تحلیلی بازدهی‌ها در یک نگاه

برای درک دقیق‌تر اعدادی که در این سه ماه رقم خورده‌اند، بیایید رفتار سه بازار را در شاخص‌های کلیدی بررسی کنیم:

طلا با تکیه بر سرعت نقدشوندگی و اثرپذیری مستقیم از دلار، رتبه نخست بازدهی را کسب کرد.

مسکن با وجود رشد قیمت، به دلیل رکود معاملاتی در رتبه دوم از نظر حفظ ارزش اسمی (و نه نقدشوندگی) قرار گرفت.

بورس به دلیل ریسک‌های ساختاری و ترجیح پول به ماندن در حساب‌های درآمد ثابت، در جایگاه سوم ایستاد.

این چینش نشان می‌دهد که در دوران تنش‌های شدید بین‌المللی، سرمایه‌گذاران به سمت دارایی‌هایی کوچ می‌کنند که سرعت خروج یا جابه‌جایی آن‌ها بالا باشد.

مزیتی که طلا و سکه دارند اما مسکن فاقد آن است.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

بررسی کارنامه سه ماهه نخست سال ثابت کرد که در گستره اقتصاد ایران، هیچ بازاری به اندازه طلا نتوانسته است نقش سپر دفاعی را در برابر نوسانات ناشی از تحولات ایران بازی کند.

بورس تهران با وجود ارزندگی بنیادی بسیاری از سهام، همچنان چوب نااطمینانی‌ها و نرخ بهره بالا را می‌خورد و مسکن در جزیره رکود تورمی خود دست‌وپا می‌زند.

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که برای فصول آینده، تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری یا همان استراتژی «تخم‌مرغ‌ها را در یک سبد نگذار ارزی» حیاتی‌ترین فرمول است.

نکته مهم: مطالب این نوشته صرفا بازتابی از داده‌های آماری بازار و نظرات کارشناسان اقتصادی است و به هیچ عنوان به منزله سیگنال خرید، فروش یا توصیه مستقیم برای سرمایه‌گذاری نیست.

این مطلب، یک خبر آگهی بوده و خبرگزاری مهر در محتوای آن هیچ نظری ندارد.