در ادامه، صدوقی سها در سخنانی مبسوط، شخصیت استاد مهدوی دامغانی را در دو ساحت «کمالات عملی» و «کمالات علمی» تحلیل نمود. او با اشاره به تربیت استاد در خانواده‌ای اهل تقوا و علم، به ارتباط وی با اولیای الهی و بزرگانی چون میرزا مهدی اصفهانی و شیخ مجتبی قزوینی اشاره کرد. وی وارستگی، بی‌اعتنایی به مادیات و تعبد عملی استاد را از ویژگی‌های بارز شخصیتی او برشمرد و داستان کرامت‌آمیز شفای فرزند استاد در کودکی با توسل به حضرت ولی‌عصر (عج) را به نقل از خودِ دکتر مهدوی بازگو کرد.

صدوقی سها با بیان سیر علمی مهدوی دامغانی به تحصیلات استاد در مشهد مقدس نزد بزرگانی همچون شهید مطهری، ادیب نیشابوری و میرزا مهدی آشتیانی اشاره کرد. همچنین تسلط دکتر مهدوی بر ادبیات فارسی، عربی و زبان فرانسه، و حافظه فوق‌العاده او در ثبت وقایع و اطلاعات حقوقی (در دوران فعالیت در دفترخانه) را از وجوه برجسته علمی وی دانست.

در ادامه صدوقی سها در تحلیل دوران اقامت استاد در آمریکا، خاطرنشان کرد که فشارهای سیاسی و اجتماعی در داخل کشور، اگرچه تلخ بود، اما منجر به حضور وی در دانشگاه‌های تراز اول جهان و تدریس معارف اسلامی در دانشگاه هاروارد شد که دستاوردی ارزشمند برای فرهنگ ایران به شمار می‌آید.

سایه روشن خیال، پدر در کلام فرزند

در بخش دیگری از مراسم، پیام صوتی سرکار خانم دکتر فریده مهدوی دامغانی پخش شد. وی ضمن قدردانی از مدیریت مؤسسه میراث مکتوب، با نگاهی عاطفی به پیوند پدر و فرزندی، از تأثیر راهنمایی‌های استاد در مسیر تعالی خود سخن گفت. دکتر فریده مهدوی دامغانی همچنین به توفیق انتشار کتاب «سایه‌روشن خیال» و کسب جوایز بین‌المللی برای این اثر اشاره کرد و آن را به فال نیک گرفت که این دستاورد با ایام سالروز درگذشت و خاکسپاری پدرشان قرین شده است.

پس از پخش پیام صوتی فریده مهدوی دامغانی، محمدحسین ساکت، خاطره‌ای از آزمون سردفتری در سال ۱۳۶۳ را روایت کرد و گفت: «در آن جلسه آزمون، پرسشی فقهی درباره نماز مسافر مطرح شد که دیدگاه‌های سخت‌گیرانه و غیردقیق برخی ممتحنین مورد مناقشه بود. در آن لحظات، دکتر مهدوی دامغانی با تسلط فقهی و اخلاقی، مداخله کردند و با استناد به منابع معتبر و نظر فقها، موضوع را اصلاح کردند.»

او ضمن تمجید از شخصیت علمی و اخلاقی مهدوی دامغانی، او را فردی به دور از تظاهر، صریح‌اللهجه و بسیار متین در شنیدن آرای مخالفان توصیف کرد؛ منشی که به گفته ایشان، در سال‌های بعد و در همکاری‌های علمی و نگارش مقدمه بر آثارشان نیز کاملاً مشهود بود.

بازخوانی خدمات علمی استاد دکتر محمد معین

بخش بعدی نشست به بررسی جایگاه علمی محمد معین اختصاص داشت. علی اشرف صادقی در این بخش، ضمن بازگویی خاطراتی از همکاری‌های علمی خود با دکتر معین در دانشگاه تهران، به سخت‌کوشی و دقت‌نظر ایشان در تدوین لغت‌نامه دهخدا و سایر آثار گران‌قدرشان پرداخت. وی با اشاره به آثار علمی استاد معین، از جمله «فرهنگ فارسی»، تصحیح «برهان قاطع»، «چهار مقاله» و شرح دیوان حافظ، بر اهمیت علمی این متون و تلاش‌های خستگی‌ناپذیر استاد در حوزه‌های زبان‌شناسی و فرهنگ‌نویسی تأکید کرد.

سپس مهدخت معین ضمن قدردانی از برگزاری این مراسم و تجلیل از مقام استاد مهدوی دامغانی، از ضرورت تداوم چنین بزرگداشت‌هایی سخن گفت. او با اشاره به اهمیت برگزاری آیین‌های یادبود، بر ارزش زنده نگه داشتن نام بزرگان عرصه علم و فرهنگ در جامعه تأکید ورزید. او همچنین گزارشی کوتاه از روند برگزاری مراسم یادبود استاد معین در زادگاهشان (استان گیلان) ارائه داد و از تداوم استقبال جامعه دانشگاهی و مسئولان محلی از این آیین‌های فرهنگی ابراز خرسندی کرد.

در ادامه این مراسم سهیل محمودی به خواندن رباعیهای خود در رابطه با ایران پرداخت، اشعاری که در دوران جنگ رمضان سروده شده بود، او درباره تخریب و آسیب کاخ گلستان اینطور سروده است:

ایران بنگر عاشق حیرانت را

این خانه نشین کنج تهرانت را

جان میدهم و به هر دو عالم ندهم،

یک خشت هم از کاخ گلستانت را!

در رباعی دیگری گفت:

آسیب به بالای بلندت مرساد

اندوه به جان دردمندت مرساد

ایران جوانمرد و سیاووشی من

از آتش خشم و کین گزندت مرساد!

و در اشعاری دیگر به نام ایران به عنوان مادر اشاره کرد و سرود:

آمیزه‌ای از خشم و مدارا ایران،

آیینه‌ای از سکوت و غوغا ایران

پیوند ملاحت و شجاعت با هم،

ایران، گردآفریدِ زیبا ایران

*

ای نام همیشه جاودان ایران جان!

آرامش و خشم توامان ایران جان!

دامان تو آرش و سیاوش پرورد

بانوی حماسۀ جهان ایران جان!

*

ای مادر سربلند فرزند توییم

ایران منا! همیشه پابند توییم

در متن حماسه جهان بشکوهی

فرزند توییم و چون دماوند توییم

در پایان جلسه نیز حسام الدین سراج به خواندن قطعه‌ای شعر از خود و اجرای آواز پرداخت، و سیدصادق شاه ولایتی از شاگردان همایون خرم برای حاضران قطعه‌ای موسیقی اجرا کرد.