روایت یک سنت کهن؛ از بلنگهای آتشین تا آیین شیر اژدها در محرم
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایسنا، ماه محرم در ایران همیشه با سنتها و آداب و رسوم محلی گره خورده است؛ رسومی که از گذشتههای دور سینه به سینه نقل شدهاند و بخش مهمی از فرهنگ عامه را تشکیل میدهند. شهرستان اردبیل هم که به عنوان یکی از کانونهای اصلی عزاداری حسینی شناخته میشود، رسوم منحصربهفردی دارد. آیین «شیر اژدها» در روستای کلخوران شیخ (از توابع شهرستان اردبیل)، یکی از همین سنتهای کهن است. این مراسم هر سال بلافاصله پس از عید قربان و از شب بعد از آن آغاز میشود و تا روز اول ماه محرم ادامه پیدا میکند تا روستا را آماده استقبال از ماه سوگواری کند.
برپایی مشعلها با ابزار کشاورزی
شیوه اجرای این آیین به این صورت است که هنگام غروب آفتاب، عدهای از جوانان روستا که تعدادشان بین ۱۰ تا ۵۰ نفر است، در یک مکان مشخص دور هم جمع میشوند. در این میان، یکی از اهالی ابزاری به نام «بَلَنگ» را با خود میآورد؛ بلنگ در واقع همان ابزار چوبی و فلزی خرمنکوبی سنتی است که در گذشته کشاورزان برای باد دادن کاه از آن استفاده میکردند.
وقتی همه جوانان روستا جمع شدند، روی پنجه فلزی بَلَنگ یک تکه «کَرمه» (سوخت سنتی دامی) میگذارند. البته اگر تعداد جمعیت زیاد باشد، از چند بَلَنگ در مراسم استفاده میشود. پس از آن، همه شرکتکنندگان چوبدستیهای خود را به دست میگیرند و دستهجمعی به سمت قهوهخانههای روستا به راه میافتند. آنها با رفتن به قهوهخانهها، از هر کدام از افراد داخل قهوهخانه پول میگیرند و در جواب این همراهی، یک صلوات بلند میفرستند. جوانان با پولهایی که جمع میشود، نفت میخرند و روی کِرمهِ بالای بَلَنگ میریزند و آن را آتش میزنند تا بلنگ به یک مشعل روشن و بزرگ تبدیل شود.
نوحهخوانی گروهی اهالی روستا
با روشن شدن مشعلها، دسته در کوچههای روستا حرکت میکند. در این زمان، سردسته گروه که وظیفه خوانندگی را هم بر عهده دارد، اشعار محلی و مرثیههای خاصی را با صدای بلند میخواند. افراد حاضر در دسته هم در حالی که چوبدستیها را در دست راست خود گرفته و بالا بردهاند، ابیاتی را که سردسته میخواند تکرار میکنند. با حرکت دسته در معابر، اهالی دیگر هم به آنها ملحق میشوند و تعداد جمعیت کمکم افزایش مییابد.
آنها بلند میخوانند:
متن اصلی: حیدر، ها، حیدر علیها، علی / ترجمه: حیدر، ها، حیدر؛ علی ها، علی
متن اصلی: هانسی گروهون بِل مولاسی وار / ترجمه: کدوم گروه این گونه پیشوایی دارد
متن اصلی: شیعه لارون، حضرت عباسی وار / ترجمه: شیعیان حضرت عباس را دارند
یا حضرت عباس
متن اصلی: اَندی مدد وقتی دور / ترجمه: الان وقت مدد است
متن اصلی: یول وِرن عباس دلاور گَلی / ترجمه: راه بدهید عباس دلاور میآید
متن اصلی: شیر شجاعت علمدار گَلی / ترجمه: شیر شجاعت علمدار دارد میآید
متن اصلی: ای کربلا توپراقی / ترجمه: ای خاک کربلا
متن اصلی: یاخچی گوناخ ساخلادی / ترجمه: خوب مهمان نگاه داشتی
متن اصلی: اکبر می دو قرادی / ترجمه: اکبرم را ریز ریز کردند
متن اصلی: اصغر می اُخلادی / ترجمه: اصغرم را با تیر و کمان زدند
متن اصلی: آه محرم یَتشیب عنقریب / ترجمه: آه محرم به زودی میرسد
متن اصلی: ایستی قُم اُستی گوریر فَرش دی / ترجمه: ببین خاک گرم مثل فرش زیراندازشان است
متن اصلی: زینبون اولسون بونجه نعش دی؟! / ترجمه: زینبت بمیرد این چطور نعشی است؟!
روشن کردن شمع در بقاع متبرکه روستا
دسته جوانان بعد از گشتن در تمام کوچههای روستا، به سمت امامزادهها و بقاع متبرکه حرکت میکند. در روستای کلخوران چند بقعه متبرکه وجود دارد که مردم روستا اعتقاد قلبی زیادی به آنها دارند و بقعههای «سید صدرالدین»، «سید محمود» و «سید حمزه» از مشهورترینِ آنها هستند.
عزاداران ابتدا به بقعه سید صدرالدین میروند و حدود ۳۰ دقیقه در آنجا میمانند و شمع روشن میکنند. سپس به سمت بقعه سید محمود و سید حمزه حرکت میکنند و در این مکانها نیز مدتی توقف کرده و شمع روشن میکنند.
بعد از زیارت بقاع داخل روستا، عزاداران از روستا خارج میشوند و به سمت «تپه قاسم» حرکت میکنند. اهالی روستای «کلخوران شیخ» درباره تپه قاسم روایت میکنند که در روزگار قدیم، یک شخص غریب به نام «سیدقاسم» در این تپه فوت میکند و او را همان جا دفن میکنند و از آن زمان به بعد، این محل به تپه قاسم معروف میشود.
مردم روستا به یاد شهدای کربلا که همگی غریب بودند، به این تپه میآیند و دور مقبره سید قاسم حلقه میزنند. آنها روی قبر او شمع روشن میکنند و اشعاری را که ذکر شد، بر سر مزار او نیز میخوانند. برای اینکه باد شعله شمعها را خاموش نکند، دور آنها را با تختهسنگ میپوشانند. اهالی روستا که همراه با دسته سوگواری به مزار سید قاسم آمدهاند، پس از چند دقیقه توقف، راهی خانههای خود میشوند و به این ترتیب، مراسم آیین «شیر اژدها» در آن شب به پایان میرسد.
پینوشت: این مطلب با استفاده از اطلاعات جلد اول تقویم آیینی ماههای قمری، دفترِ اول ماه محرم، تهیهشده توسط «واحد فرهنگ مردم» مرکز تحقیقات سازمان صدا و سیما تهیه شده است.
59243