برق ۸.۴ میلیون خانه در جیب چه کسانی است؟ / اگر می توان مشترکان پرمصرف را شناسایی کرد، چرا این گروه ناشناس ماندهاند؟
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، دستگاه هایی که به گفته مدیرعامل توانیر، هر کدام به اندازه برق ۱۲ خانه مسکونی مصرف دارند. اگر این آمار درست باشد، پرسش اساسی این است که چگونه مصرفی معادل برق ۸.۴ میلیون واحد مسکونی سالها در شبکه برق کشور جریان داشته اما هنوز به طور کامل شناسایی و جمع آوری نشده است؟
در حالی که خاموشی های برنامه ریزی شده، افزایش هزینه قبوض برق و محدودیت های مصرف، زندگی روزمره میلیون ها مشترک خانگی، تولیدی و صنعتی در کشور را تحت تاثیر قرار داده است، وجود صدها هزار دستگاه ماینر غیرمجاز در کشور، پرسش های جدی درباره کارآمدی نظام نظارتی و عملکرد نهادهای مسئول ایجاد می کند.
رکنا نوشت: سال گذشته هادی سفیدمو، مجری نظارت و ساماندهی استخراج رمزدارایی های شرکت توانیر، تعداد ماینرهای غیرمجاز فعال در کشور را حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار دستگاه اعلام کرد. اکنون و با ادامه بحران ناترازی برق، مسئولان بار دیگر بر لزوم جمع آوری این دستگاه ها تاکید می کنند.
عباس علیآبادی، وزیر نیرو، نیز اخیرا با هشدار به استفاده کنندگان غیرمجاز برق، به ویژه استخراج کنندگان غیرقانونی رمزارز، اعلام کرده است که برخورد با سارقان برق بدون هیچ گونه مماشات ادامه خواهد یافت.
از سوی دیگر، مدیرعامل توانیر در دیدار با رئیس پلیس مبارزه با قاچاق کالا و ارز کشور تاکید کرده است که جمع آوری ماینرهای غیرمجاز می تواند بخش مهمی از بار پایه و بار نیمه شب شبکه را کاهش دهد و حتی جمع آوری هر دستگاه ماینر در شرایط کنونی به اندازه تامین برق ۱۲ واحد مسکونی به شبکه کمک می کند.
۷۰۰ هزار ماینر معادل برق ۸.۴ میلیون خانه
اگر مبنای محاسبه را اظهارات مدیرعامل توانیر قرار دهیم، هر ماینر غیرمجاز معادل مصرف برق ۱۲ خانه مسکونی است. بنابراین مصرف برق ۷۰۰ هزار ماینر غیرمجاز برابر با ۸ میلیون و ۴۰۰ هزار واحد مسکونی است. به بیان دیگر، جمع آوری ۷۰۰ هزار ماینر غیرمجاز می تواند معادل برق مورد نیاز بیش از ۸.۴ میلیون خانه در کشور باشد.
این عدد زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که بدانیم تعداد خانوارهای کشور حدود ۲۷ تا ۲۸ میلیون خانوار برآورد می شود. بنابراین برق مصرفی این ماینرها، بر اساس ادعای توانیر، معادل مصرف بخش قابل توجهی از خانوارهای کشور است.
در شرایطی که با آغاز فصل گرما مصرف وسایل سرمایشی به اوج می رسد و شبکه برق با ناترازی مزمن مواجه است، حتی آزادسازی بخشی از این ظرفیت می تواند فشار قابل توجهی را از روی شبکه بردارد، خاموشی ها را کاهش دهد و امکان تامین برق پایدارتر برای بخش خانگی و صنعتی را فراهم کند.
اگر توانیر می تواند مشترکان پرمصرف را شناسایی کند، چرا ماینرها ناشناس ماندهاند؟
یکی از پرسش های اساسی این است که چگونه شرکت توانیر قادر است الگوی مصرف مشترکان خانگی را با دقت رصد کند، مشترکان پرمصرف را شناسایی کند، تعرفه های پلکانی اعمال کند و حتی در برخی مناطق نسبت به محدودسازی مصرف اقدام کند اما همچنان از وجود صدها هزار ماینر غیرمجاز در کشور سخن گفته می شود.
ماینرها برخلاف بسیاری از وسایل خانگی، مصرفی کاملا مشخص و یکنواخت دارند. این دستگاه ها معمولا به صورت ۲۴ ساعته فعالیت می کنند و بار مصرفی ثابتی را در طول شبانه روز ایجاد می کنند؛ الگویی که از نظر کارشناسان صنعت برق به راحتی در داده های مصرف قابل تشخیص است.
اگر سامانه های هوشمند قرائت و تحلیل مصرف در اختیار شرکت های توزیع قرار دارد، این پرسش مطرح می شود که چرا کشف و شناسایی این مصرفکنندگان غیرمجاز همچنان با چنین فاصله ای از واقعیت های اعلامی همراه است.
تجربه کشورهای دیگر چه می گوید؟
در بسیاری از کشورها مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارز تنها به گزارش های مردمی محدود نیست. راهکارهای متداول شامل موارد زیر است:
*تحلیل هوشمند الگوی مصرف برق و شناسایی بارهای ثابت و غیرعادی
*استفاده از کنتورهای هوشمند و پایش لحظه ای مصرف
*بازرسی میدانی هدفمند بر اساس داده های مصرف
*همکاری نزدیک میان شرکت های برق، پلیس و نهادهای مالیاتی
*ایجاد چارچوب قانونی برای استخراج مجاز و هدایت فعالیت ها به مزارع دارای مجوز
*اعمال جریمه های سنگین برای استفاده غیرمجاز از برق
در برخی کشورها حتی الگوریتم های هوش مصنوعی برای شناسایی الگوهای مصرف مرتبط با استخراج رمزارز به کار گرفته می شوند و عملیات کشف عمدتا مبتنی بر داده است، نه صرفا گزارش های موردی و مردمی.
صدها هزار ماینر چگونه سالها فعالیت کرده اند؟
اگر آمار ۷۰۰ هزار دستگاه صحیح باشد (این آمار برای سال گذشته است و ممکن است این عدد افزایش پیدا کرده باشد) مسئله فقط وجود ماینرهای غیرمجاز نیست؛ بلکه مسئله اصلی تداوم فعالیت آنهاست. چنین حجمی از تجهیزات نیازمند: واردات یا قاچاق گسترده، مکانهای استقرار متعدد، مصرف مستمر برق، شبکه توزیع و نگهداری است.
به همین دلیل این پرسش مطرح می شود که چگونه چنین ظرفیتی طی سالهای گذشته شکل گرفته اما هنوز بخش بزرگی از آن شناسایی و جمع آوری نشده است.
موضوع زمانی حساس تر میشود که بسیاری از مشترکان خانگی به دلیل عبور از الگوی مصرف با قبوض سنگین مواجه می شوند یا در دوره های اوج مصرف خاموشی را تجربه می کنند، در حالی که به گفته مسئولان، صدها هزار دستگاه پرمصرف غیرمجاز همچنان در شبکه حضور دارند.
ماجرای قطع اینترنت و ادامه فعالیت ماینرها
نکته دیگری که ابهام ها را افزایش می دهد، گزارش های مربوط به دوره هایی است که دسترسی به اینترنت بین الملل با محدودیت یا اختلال گسترده مواجه بوده است. برای مثال قطع گسترده اینترنت بین الملل از ۹ اسفند ماه ۱۴۰۴ که با شرایط جنگی آغاز و تا ۵ خرداد ماه سال جاری ادامه داشت و هنوز هم با اختلال کیفی مواجه است. از آنجا که استخراج رمزارز معمولا برای اتصال نیازمند ارتباط اینترنتی است، این سوال مطرح می شود که در دوره های محدودیت شدید ارتباطات در کشور، فعالیت این ماینرها چگونه ادامه یافته است.
البته پاسخ این پرسش نیازمند بررسی فنی دقیق است؛ زیرا برخی تجهیزات ممکن است از مسیرهای ارتباطی جایگزین، شبکه های اختصاصی یا دسترسی های خاص استفاده کنند. با این حال شفاف سازی در این زمینه می تواند به رفع بسیاری از ابهامات کمک کند.
گفتنی است، اظهارات مسئولان صنعت برق نشان می دهد که ماینرهای غیرمجاز همچنان یکی از عوامل مهم فشار بر شبکه برق کشور محسوب می شوند اما اگر صدها هزار دستگاه غیرمجاز در کشور فعال باشد و هر یک معادل مصرف ۱۲ واحد مسکونی برق مصرف کند، پرسش اصلی دیگر صرفا میزان مصرف این دستگاه ها نیست؛ بلکه چرایی تداوم فعالیت آنها و ناکارآمدی سازوکارهای شناسایی و مقابله با این پدیده است.
در شرایطی که میلیون ها مشترک خانگی و صنعتی هزینه ناترازی برق را با خاموشی، کاهش تولید و افزایش هزینه ها پرداخت می کنند، افکار عمومی حق دارد بداند چرا یکی از بزرگ ترین منابع مصرف غیرمجاز برق کشور همچنان به معضلی حل نشده تبدیل شده و مسئولیت این وضعیت متوجه کدام نهادهاست.
۲۲۳۲۲۵