یادداشت مهمان_ مجید موافق قدیری رییس انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان ایران و عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران؛ کارخانه‌های خوراک دام معمولا کیفیت نهاده‌های دامی را زمانی متوجه می‌شوند که کامیون به درب کارخانه برسد. اما در واقع بخش عمده داستان تغذیه ما در آینده،‌ در ماه‌ها قبل و در مزارع و در زمان تصمیم‌گیری کشاورزان برای خرید و مصرف کود نگاشته شده است. امسال این ارتباط حیاتی‌تر از همیشه است. جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران زنجیره تجارت کود را به شدت مختل کرده و قیمت نیتروژن را به شکل قابل توجهی افزایش داده است. حتی در مناطقی که عرضه فیزیکی وجود دارد، مقرون‌به‌صرفه بودن کود برای کشاورزان به یک چالش جدی تبدیل شده است.

برای تولیدکنندگان خوراک دام، موضوع فقط “مشکل قیمت کود” نیست؛ بلکه مسئله تغییر ساختاری در جدول ارزش غذایی مواد اولیه است.

-نیتروژن و کیفیت غلات: ارتباطی که نمی‌توان نادیده گرفت. چون نیتروژن مهم‌ترین محرک تشکیل پروتئین خام در غلات است. کاهش مصرف یا تأخیر در کاربرد یا حذف کامل آن، می‌تواند منجر به تولید نهاده ای شود که ظاهرا مشابه سال‌های قبل است، اما ترکیب غذایی متفاوتی دارد.

گندم: حساس‌ترین غله نسبت به نیتروژن است. گندم با نیتروژن کم، ممکن است عملکرد مناسبی داشته باشد، اما پروتئین خام آن به‌طور قابل توجهی کاهش بیابد. اگر کارخانجات خوراک دام همچنان از مشخصات و جداول تغذیه ای سال گذشته استفاده کنند، گندم دامی را به عنوان منبع انرژی-پروتئین بیش از حد واقعی، ارزش‌گذاری خواهند کرد و در نهایت با کمبود پروتئین در جیره مواجه می‌شوند.

جو: در شرایط افزایش هزینه کود، کشاورزان ممکن است نیتروژن را بر اساس بازار هدف (مثلا خوراک دام یا مالت) تنظیم کنند. این موضوع باعث تغییر در پروفایل پروتئینی جوهایی می‌شود که وارد کانال خوراک دام می‌شوند و نوسانات بیشتری در کیفیت ایجاد خواهند کرد.

ذرت: هرچند عمدتاً بخاطر نشاسته ی بالا به عنوان غله‌ای انرژی‌زا محسوب می‌شود، اما این به معنای بی تاثیر بودن نیتروژن در ساختار آن نیست و مدیریت نیتروژن همچنان بر عملکرد، پر شدن دانه و سطح پروتئین خام آن تأثیرگذار است. اگر کشاورز نیتروژن کافی به ذرت ندهد گیاه همچنان می تواند دانه تولید کند اما مقدار پروتئین آن کمتر می شود و در مقابل مقدار نشاسته نسبتا بیشتر می شود که به این پدیده رقیق شدن پروتئین می گویند. در محصولات پربازده و در شرایط نیتروژن محدود، اگر تجمع نشاسته از جذب نیتروژن پیشی بگیرد، پروتئین ممکن است رقیق شود.

سورگوم: در مناطق خشک همین تعامل به شکل پیچیده‌تری بین نیتروژن و آب وجود دارد. حتی اگر کود داده شود، خشکسالی می‌تواند جذب آن را محدود کند و روی کیفیت سورگوم موثر باشد.
-پیش‌بینی تأثیرات اختلال در دسترسی کود توسط سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) بر فرمولاسیون خوراک دام:

فائو هشدار داده که کاهش دسترسی به کودهای شیمیایی می‌تواند ظرف ۶ تا ۹ ماه بر تولید کالاهای اساسی اثر بگذارد. بنابراین شوک اختلال در دسترسی کود سال ۲۰۲۶ احتمالا ابتدا به صورت کاهش عملکرد و سپس به شکل افزایش نوسانات کیفی و پس از آن به صورت تغییر پذیری مواد مغذی در بازار غلات ظاهر خواهد شد.
-توصیه عملی برای کارخانه‌های خوراک دام

فرض نکنید کیفیت غلات در سال آینده مشابه سال گذشته است. راه‌حل های ساده اما حیاتی برای رویارویی با این تغییرات عبارتند از:

۱- گسترش قابل توجه آنالیز NIR در هنگام ورود محموله‌ها، ۲- پیگیری منشأ غلات براساس منطقه جغرافیایی و تأمین‌کننده محصول،

۳- به‌روزرسانی مکرر پروفایل تغذیه ای مواد مغذی و اجتناب از برخورد با غلات به عنوان کالاهای ثابت و خودداری از خرید و فرمولاسیون بر اساس «میانگین‌های گذشته» بدون آنالیز تازه

۴- همچنین تیم‌های تدارکات و مسئولین خرید نه تنها باید جویای هزینه غلات باشند بلکه باید بدانند که محصول از کجا آمده و چه شرایط کوددهی و اقلیمی در تولید آن نقش داشته است. در سال پیش رو برنده کسانی خواهند بود که غلات را دیگر به عنوان یک کالای همگن نمی‌بینند، بلکه آن را به عنوان یک ماده اولیه متغیر و حساس به شرایط سیاسی و اقتصادی مدیریت می‌کنند.