بهای شفافیت اقتصادی؛ چرا حقالزحمه حسابرسان کافی نیست؟
خبرگزاری مهر، گروه اقتصاد – علی فروزانفر؛ حسابرسی به عنوان سیستم ایمنی اقتصاد، وظیفه بررسی، تایید و اعتباربخشی به اطلاعات مالی شرکتها را بر عهده دارد تا شفافیت لازم برای تصمیمگیری سرمایهگذاران، بانکها و سیاستگذاران فراهم شود. در صورتی که به این حرفه خطیر بهای لازم داده نشود و استقلال و کیفیت آن به دلیل مشکلات ساختاری تضعیف گردد، اعتماد عمومی به بازارهای مالی از بین رفته و اقتصاد کشور در برابر خطراتی همچون فساد، فرار مالیاتی، دستکاری صورتهای مالی و ورشکستگیهای پنهان کاملاً بیدفاع خواهد شد.
در همین راستا و برای بررسی دقیقتر چالشهای این حوزه، به سراغ «سید علی حسینی»، دبیر کل و رئیس هیات مدیره جامعه حسابداران رسمی ایران رفتیم.
وی با تاکید بر اینکه از خیل عظیم دانشجویان حسابداری تنها بخش بسیار کوچکی جذب این حرفه میشوند، معتقد است: پایین بودن نرخ حقالزحمهها در مقایسه با سختی کار و همچنین عدم شناخت صحیح جامعه از شأن و جایگاه واقعی حسابرسی، باعث شده تا موسسات در جذب نسل جوان و نگهداشت نیروهای متخصص با مشکل جدی مواجه شوند و نخبگان به سرعت جذب بخشهای دیگر شوند.
جزئیات بیشتر این گفتوگو را در ادامه بخوانید.
زنگ خطر برای شفافیت اقتصادی؛ سهم ناچیز حرفه حسابرسی از ۱.۸ میلیون دانشجوی حسابداری
در اقتصادهای مدرن، پویایی و سلامت بازارهای مالی وابستگی مستقیمی به تزریق مستمر سرمایه انسانی متخصص به سیستم حسابرسی دارد؛ با این حال، عدم تناسب چشمگیر میان خروجی دانشگاهها و ورودی این حرفه، به عنوان یک عارضه ساختاری خطرناک، پایداری مکانیزمهای اعتباربخشی مالی و سیستم ایمنی اقتصاد را با چالشهای جدی مواجه ساخته است.
در همین ارتباط، سید علی حسینی، دبیرکل و رئیس هیات مدیره جامعه حسابداران رسمی ایران، با اشاره به آمارهای نگرانکننده در حوزه نیروی انسانی این بخش، اظهار داشت: بر اساس آمار و اطلاعات رسمی موجود، در حال حاضر نزدیک به یک میلیون و ۸۰۰ هزار دانشجوی رشته حسابداری در کشور وجود دارند؛ اما بررسی بدنه حرفهای نشان میدهد که تنها حدود یک درصد از این جمعیت عظیم دانشجویی، جذب حرفه حسابرسی شده و در موسسات حسابرسی عضو جامعه مشغول به کار میشوند.
وی با تاکید بر اینکه این نرخ یک درصدی جذب، رقمی بسیار ناچیز و غیرقابل قبول است، ورود محدود نخبگان دانشگاهی به این عرصه را یکی از دغدغههای اساسی این نهاد نظارتی برشمرد.
فرار استعدادها از حرفه حسابرسی؛ سایه سنگین دستمزدهای پایین و تغییرات نسلی بازار کار
رئیس هیات مدیره جامعه حسابداران رسمی ایران در ادامه افزود: تداوم حیات و اثربخشی حرفه حسابرسی مستلزم جبران خدمات رقابتی و انطباق با تحولات بازار کار است؛ با این حال، تقابل استرس شغلی و سختی کار با دستمزدهای نامتناسب، به فرسایش سرمایه انسانی و ریزش شدید نیروهای ورودی منجر شده و ریسکهای سیستماتیکی را متوجه ساختار نظارت مالی کرده است.
حسینی با اشاره به آسیبشناسیهای صورتگرفته در خصوص بحران نیروی انسانی تصریح کرد: بررسیهای میدانی نشان میدهد که با توجه به شرایط خاص و دشواریهای ذاتی حرفه حسابرسی و از همه مهمتر، پایین بودن نرخ حقالزحمه و دریافتی پرسنل، تمایل دانشآموختگان برای ورود به این حوزه به شدت تنزل یافته است.
وی با تکیه بر تجربیات دانشگاهی خود و تحلیل رفتار شغلی نسل جوان افزود: در فضای آکادمیک و هنگام معرفی مزایا و چالشهای حرفه حسابرسی به دانشجویان، شاهد عدم استقبال چشمگیر نسل جدید هستیم. این معضل، به ویژه پس از دوران همهگیری کرونا و تغییر پارادایم به سمت آموزشها و مشاغل آنلاین، تشدید شده و رغبت نیروی کار جوان برای حضور فیزیکی مستمر و صرف زمان در محیطهای کاری پرفشار را به حداقل رسانده است.
دبیرکل جامعه حسابداران رسمی ایران با تاکید بر نرخ بالای خروج از خدمت در همان ماههای ابتدایی کار، خاطرنشان کرد: حتی در دورانی که آموزشها به صورت حضوری دنبال میشد، علیرغم اعلام آمادگی برای معرفی دانشجویان علاقهمند به موسسات حسابرسی، کمترین میزان استقبال را شاهد بودیم؛ به طوری که متقاضیان ورود به این حرفه به تعداد انگشتان یک دست هم نمیرسید.
وی تاکید کرد: نکته تاملبرانگیزتر آن است که همان معدود افراد معرفیشده نیز تابآوری لازم را در برابر شرایط محیطی نداشتند و پیگیریها از مدیران موسسات نشان داد که اغلب آنها پس از گذشت یک ماه، به دلیل سختی کار از ادامه فعالیت انصراف دادهاند.
بحران تثبیت شغلی در حسابرسی؛ تقابل ماهیت سیار حرفه با دغدغههای فرهنگی خانوادهها
سید علی حسینی در ادامه گفت: در ادبیات نوین مدیریت منابع انسانی، ثبات مکانی و امنیت روانی محیط کار از ارکان کلیدی در نگهداشت سرمایه انسانی به شمار میروند؛ با این وجود، ماهیت سیار و پراکندگی جغرافیایی پروژههای حسابرسی، تقابل آشکاری با این نیازهای بنیادین ایجاد کرده و به عنوان یک مانع ساختاری و فرهنگی در مسیر جذب و پایدارسازی نیروها عمل میکند.
رئیس هیات مدیره جامعه حسابداران رسمی ایران، با اشاره به نارضایتیهای مالی و دغدغههای مرتبط با سبک کاری این حرفه اظهار داشت: علاوه بر چالشهای مربوط به سطح پایین حقالزحمهها، ماهیت سیار شغل حسابرسی یکی از موانع جدی در جذب نیروی جوان است. جابهجاییهای مداوم و هفتگی بین دفاتر و مکانهای مختلف کارفرمایان و فقدان یک استقرارگاه ثابت کاری، تحمل شرایط را برای کارجویان بسیار دشوار کرده است.
وی با واکاوی ابعاد فرهنگی و نگاه خانوادهها به این مدل از اشتغال افزود: از منظر فرهنگی، ماهیت عملیاتی این حرفه هنوز در جامعه نهادینه نشده است. الگوهای ذهنی غالب، کار را در قالب یک ساختار اداری متداول با ساعات و مکان مشخص (حضور روزانه از ساعت ۸ صبح تا ۵ عصر در یک دفتر ثابت) تعریف میکنند. در نتیجه، این تغییرات مداوم مکانی، دغدغههای متعددی را برای خانوادهها به همراه داشته است.
دبیرکل جامعه حسابداران رسمی ایران در تشریح بیشتر این چالش فرهنگی تصریح کرد: این حساسیتها اگرچه ممکن است در خصوص کارجویان خانم پررنگتر به نظر برسد، اما یک چالش عمومی است و خانوادههای کارجویان آقا نیز با آن دستوپنجه نرم میکنند. عدم اطمینان به تغییر مداوم محل استقرار، ترددهای مستمر در مسیرهای متفاوت و به ویژه الزام به حضور در مناطق صنعتی و کارخانجات واقع در حومه و خارج از شهر، از جمله عواملی است که به شدت بر میزان پذیرش و رغبت افراد برای ورود به حرفه حسابرسی تاثیر منفی گذاشته است.
شکاف دیجیتال در حسابرسی؛ تقابل انتظارات نسل جدید با رویههای سنتی و فیزیکی
حسینی تصریح کرد: تحول دیجیتال و تغییر پارادایمهای کاری در دوران پساکرونا، ضرورت گذار از «حسابرسی سنتی و مبتنی بر کاغذ» به «حسابرسی هوشمند و دیجیتال» را دوچندان کرده است؛ تاخیری که به شکاف عمیق انتظارات میان نسل جدیدِ خوگرفته با فناوری و رویههای فیزیکی این حرفه دامن زده و فرآیند جذب استعدادهای جوان را با چالشی جدی مواجه ساخته است.
رئیس هیات مدیره جامعه حسابداران رسمی ایران، با تبیین تاثیرات تغییر سبک زندگی و آموزش بر نگرش کارجویان اظهار داشت: در پی شیوع ویروس کرونا و توسعه فراگیر زیرساختهای آموزش آنلاین و غیرحضوری، ذائقه و انتظارات نسل جدید ورود به بازار کار دستخوش تغییرات بنیادین شده است.
وی با اشاره به عدم تمایل فارغالتحصیلان به انجام فرآیندهای سنتی حسابرسی تصریح کرد: نیروی کار جوان امروز، رغبت چندانی به درگیر شدن با رویههای فیزیکی و مبتنی بر کاغذ، نظیر بررسی دستی پروندهها، استخراج فیزیکی اسناد و فرآیندهای بایگانی سنتی ندارد و این مدل کاری را نمیپذیرد.
حسینی در تشریح راهکارها و انتظارات این نسل برای فعالیت در حرفه حسابرسی افزود: این گروه از کارجویان تمایل دارند امور حرفهای خود را در بستر فناوری اطلاعات و از طریق ابزارهای دیجیتال نظیر لپتاپ، تلفنهای هوشمند و سیستمهای کاملاً مکانیزه پیش ببرند. در واقع، شرط ورود و فعالیت حرفهای آنها در حسابرسی، همگام شدن این شغل با تکنولوژی روز و کاهش وابستگی به حضور فیزیکی و رویههای سنتی است.
غفلت از برندینگ حرفهای؛ سایه سنگین کلیشههای سنتی بر جایگاه نوین حسابداری و تحلیل داده
دبیرکل جامعه حسابداران رسمی ایران در بخش دیگری از سخنان خود گفت: در عصر اقتصاد مبتنی بر اطلاعات، حرفه حسابداری از یک کارکرد ثبت سنتی فراتر رفته و به رکن اصلی تصمیمسازی استراتژیک و تحلیل دادههای کلان مالی بدل شده است؛ با این حال، تداوم کلیشههای ذهنی و ضعف ساختاری در «برندینگ شغلی»، به مانعی بازدارنده در مسیر جذب استعدادهای برتر آکادمیک به این اکوسیستم حیاتی تبدیل شده است.
سید علی حسینی با انتقاد از عدم شناخت کافی جامعه نسبت به شأن و جایگاه واقعی این حرفه اظهار داشت: متاسفانه به دلیل ناآشنایی قشر دانشگاهی و دانشآموزی با ماهیت نوین حسابداری و حسابرسی، این رشته غالباً به عنوان انتخاب جایگزین و در شرایط عدم قبولی در سایر رشتهها برگزیده میشود و ورودیهای آن لزوماً از سر علاقه و شناخت قبلی نیستند.
وی با تاکید بر لزوم عبور از تفکرات منسوخ گذشته افزود: تصور عمومی جامعه همچنان بر پایه نگاه سنتی، میرزابنویسی و ثبت ساده ارقام استوار است؛ در حالی که امروز، اطلاعات مالی و تحلیل دادهها از ارکان اصلی اقتصاد کشور به شمار میرود. بررسیهای تخصصی نشان میدهد که تصمیمگیرندگان کلان و موفقترین فعالان اقتصادی کشور، غالباً دانشآموختگان حوزههای حسابداری و مدیریت هستند.
حسینی ضمن پذیرش ضعف عملکرد در حوزه اطلاعرسانی و روابط عمومی تشکیلات حرفهای، تصریح کرد: عدم تبیین شفاف جایگاه استراتژیک این حرفه برای آحاد جامعه سبب شده تا جذابیتهای آن پنهان بماند. از این رو، اصلاح این رویکرد و معرفی دقیق ظرفیتهای حسابرسی و هدایت تحصیلی در سطح مدارس و دانشگاهها از اولویتها و برنامههای آتی ما خواهد بود.
دبیرکل جامعه حسابداران رسمی ایران با یادآوری تجربه شخصی خود در انتخاب رشته دانشگاهی، یادآور شد: در دورانی که رقابت برای ورود به دانشگاه بسیار نفسگیر بود و صندلیهای خالی مانند امروز وجود نداشت، بنده نیز هیچ شناختی از رشته حسابداری نداشتم و ورودم به این عرصه صرفاً بر اساس راهنمایی و مشاوره یکی از مدیران وقت سازمان حسابرسی صورت گرفت؛ موضوعی که نشان میدهد خلاء معرفی علمی و حرفهای این شغل ریشهای تاریخی دارد و نیازمند یک تحول اساسی در سیاستهای آگاهیبخشی است.