اگر قرار باشد جنگ ادامه پیدا بکند، خب ما قطعاً با مشکلاتی مواجه خواهیم بود. اما من یک نکته را اول بگویم: وقتی ما می‌گوییم جنگ هست یا نیست، این‌قدر صفر و یکی نیست. جنگ مراحل مختلف دارد. مثلاً در جنگ همین رمضان، به اصطلاح شاهد این بودیم که در مرحله اول جنگ، ما شاهد حملات هوایی از سوی دشمن بودیم و غیره. 

بعد در مرحله دوم، تا حدودی وارد از یک طرف مورد هدف قرار دادن تأسیسات صنعتی بودیم که حالا به بهانه اینکه این‌ها صنایع دفاع، صنایع مادرمان مثل فولاد مبارکه، مثل فولاد خوزستان، پارس جنوبی و این‌ها که هدف قرار گرفته، که این‌ها که صنایع نظامی نیستند، یا نمی‌دانم الان جنگ به تنگه هرمز، زدن کشتی‌ها رسیده و غیره. 

اما وقتی می‌گوییم جنگ ادامه پیدا بکند، منظورمان این است که جنگ همین‌طور که ترامپ تهدید کرده، وارد فاز بعدی بشود. دفاع از فاز بعدی، از جمله اقداماتش این است که تهدید کرده که «من به نیروگاه‌ها حمله می‌کنم». 

در نتیجه، ما وقتی صحبت جنگ می‌کنیم، منظورمان آن بخشی است که وارد فازی بشویم که به حساب توان تولید انرژی حالا چه الکتریکی، چه فسیلی مورد هدف قرار بگیرد. 

نمی‌توانیم مراکز تولید نفت و گازمان را پراکنده کنیم

خب، اگر خدای نکرده این وضعیت اتفاق بیفتد، ما مشکل‌مان این است که وضعیت مراکز تولید انرژی‌مان چه برق، چه گاز، چه نفت تقریباً و کاملاً می‌شود گفت متمرکز است. یعنی چه؟ یعنی ما در یک نقاط مشخصی نفت تولید می‌کنیم، ذخیره می‌کنیم. در نقاط مشخصی پالایشگاه فلان، پارس جنوبی فاز فلان مثلاً گاز تولید می‌کنیم. 

در مورد نفت و گاز، ما انتخابی نداشتیم و نداریم. ما نمی‌توانیم مراکز تولید نفت و گازمان را پراکنده کنیم، چون یک چیز طبیعی زیر زمین است، زیر آب است، جاهای خاصی است. 

سهم تولید تجدیدپذیر از کل برق کشور بسیار بسیار کم است

اما در مورد برق، ما این انتخاب را داشتیم. ما در شبکه‌های برق یک واژه‌ای داریم تحت عنوان «تولید پراکنده» یا «انرژی تجدیدپذیر»؛ یعنی منظور بادی و خورشیدی. تنها یکی از مزایای انرژی تجدیدپذیر از منظر پدافند غیرعامل این است که به صورت پراکنده است و نه متمرکز مانند نیروگاه‌ها. 

متأسفانه ما هیچ‌کدام از این‌ها را به اندازه کافی به آن نپرداختیم. در سال‌های اخیر، حتی دهه‌ها. و نتیجه این شده که چون سهم تولید تجدیدپذیر از کل برق کشور بسیار بسیار کم است، ما در بخش انرژی الکتریکی هم که می‌توانستیم با در نظر گرفتن مسئله پدافند غیرعامل این‌قدر آسیب‌پذیر نباشیم اقدامات لازم را نکردیم و آسیب‌پذیری‌مان زیاد است. 

پس اینکه ما فکر کنیم یک‌شبه می‌توانیم این مسئله را حل کنیم، همچین چیزی وجود ندارد. 

از آن طرف، خب، در بخش هم نفت، هم گاز، هم برق، با ظرفیت‌های مختلف ببینیم آیا امکان ذخیره‌سازی هست که اگر نیروگاه‌هایی زده بشود، چند نیروگاه زده بشود، ما بتوانیم اقدامی بکنیم؟ 

در مورد نفت و بنزین مثلاً منظور سوخت مایع خب، ما چیزی مثل همه کشورها تحت عنوان «ذخایر استراتژیک» داریم که همیشه این‌ها ذخیره‌سازی می‌کنند برای موارد خاص. که آن‌ها هست و مورد استفاده قرار می‌گیرد. از جمله همین الان ما در بخش بنزین و شاید هم گازوئیل، به دلیل اینکه امکان واردات سوخت مایع نداریم، چه‌بسا الان هم ولو به میزان کم داریم از ذخایر سوخت استراتژیک‌مان استفاده می‌کنیم. 

امکان ذخیره سازی گاز نداریم

و اینکه کلاً گاز امکان ذخیره‌سازی به آن صورت ندارد به لحاظ هزینه‌ای. در مورد گاز، ما ذخیره‌سازی قابل توجه نداریم. 

در مورد برق، در دنیا بله، تکنولوژی ذخیره‌سازی انرژی الکتریکی تحت عنوان باتری و این‌ها هست، ولی بسیار بسیار پرهزینه است؛ به صورت مغناطیسی، به صورت مکانیکی که آب را می‌بریم در ارتفاع نگهداری و غیره. ولی حقیقتش این است که ما فعلاً در کشورمان چیزی تحت عنوان ذخیره‌سازی انرژی الکتریکی هم نداریم. 

لذا اگر فعلاً به برق نگاه کنیم و خدای نکرده اگر که ما جنگی شروع بشود دوباره و نیروگاه‌ها مورد اصابت قرار بگیرد، بستگی دارد که چقدر، چند تا نیروگاه را بزنند. 

اگر در بدترین حالت فرض کنید دو سه تا نیروگاه ما را بزنند. اگر این اتفاق بیفتد، از آنجایی که ما شبکه برق‌مان هم گسترده است و هم از کل کشور پخش شده و هم از ظرفیت خوبی برخوردار است، یک و دو اینکه ما الان چون هنوز هوا گرم نشده، ما تقریباً فعلاً روزها در دوره کم‌بارترین بخش سال هستیم. 

در نتیجه اگر این اتفاق بیفتد، ما غیر از اینکه خیلی سریع بخواهیم یک سری مثلاً اگر صدماتی وارد بشود، سریع شبکه را تعمیر بکنیم و غیره، ما با کمبود برق مواجه نخواهیم بود و خطری برای «توتال بلک‌اوت» یا فروپاشی شبکه برق یا خاموشی سراسری نخواهیم داشت.

در تابستان و در فصل گرما بیشتر با کمبود برق مواجه خواهیم شد

 در نتیجه نباید برای امروز نگران این باشیم. اما مشکل این است که چون ما در تابستان بار سرمایشی نزدیک به نیمی از کل برق مصرفی کشور را نزدیک به نصف بار سرمایشی مصرف داریم به خاطر اینکه ما بخش جنوبی، نیمه جنوبی کشورمان حداقل، به شدت گرم می‌شود در تابستان، و اگر که این اتفاق الان بیفتد، الان بخش زیادی از نیروگاه‌های ما رفتند از شبکه، از مدار خارج می‌کنیم، می‌بریم برای اینکه تعمیرات اساسی بکنیم که وقتی از اوایل خردادماه هوا گرم می‌شود، این‌ها بتوانند با بالاترین راندمان به صورت دائم کار کنند. 

اگر ما چند تا نیروگاه از دست بدهیم، مجبور می‌شویم آن نیروگاه‌ها را بیاوریم توی مدار و در نتیجه ما در واقع شانس اینکه این‌ها را تعمیر کنیم از دست خواهیم داد. و در نتیجه ما در تابستان و در فصل گرما بیشتر با کمبود برق مواجه خواهیم شد. 

به عبارت دیگر، اگر امروز چند تا از نیروگاه‌های ما را بزنند، ما از یک ماه دیگر به بعد صدایش را می‌شنویم و مشکل را می‌بینیم. 

اما این برق و نمی‌دانم بنزین و نفت، ما الان بیشتر داریم. مثلاً گاز الان داریم، فکرمان مصرف خانگی. اگر که ما برق نداشته باشیم، خب مثلاً تابستان باید زیر گرما بنشینیم، مثلاً برق نداریم کولر روشن کنیم. این یک بُعد مسئله است. 

بُعد مهم‌تر از آن، بخش صنعت ماست. الان خوب، ما بخشی از صنایع‌مان همین الان به شدت آسیب دیده و این یعنی ما باید به فکر واقعاً اصلاح این‌ها، توسعه صنعت موجود، کاری بکنیم که کشور به لحاظ اقتصادی و تولیدات صنعتی با مشکل مواجه نشود. 

یادمان باشد که اینجا هم مثل زدن نیروگاه، یک‌شبه ما متوجهش نمی‌شویم. من الان در چندین واحد صنعتی که صحبت کردم، همه گفتند که ما تا پایان اردیبهشت یعنی حداکثر یک ماه ما مثلاً مواد اولیه داریم و می‌توانیم تولید کنیم و غیره. 

حالا اگر کمبود اضافه بشود، صنعت ما مثلاً از یک ماه اگر بدترین شرایط را در نظر بگیریم صنعت ما از حدود یک ماه دیگر به بعد کم‌کم با مشکل تولید مواجه می‌شود. الان هنوز ما در نمی‌دانم بازار، در سوپرمارکت، در همه‌جا هنوز کمبود را احساس نمی‌کنیم. 

ولی اگر نتوانیم انرژی را به مقدار مورد نیاز در تابستان، به‌ویژه در زمستان پیش‌رو، مشکل کمبود گاز را تأمین نکنیم، برای صنعت ما در کوچه و بازار و مغازه خواهیم دید. قیمت‌ها افزایش خواهد یافت، چون امکان واردات هم نداریم؛ هم به لحاظ اقتصادی نداریم و هم به لحاظ این محاصره دریایی و شرایط تنگه هرمز نداریم. 

در نتیجه ما اتفاقاً باید به شدت به حساب حمایت از صنعتی که داریم بیشتر کنیم که این‌ها بتوانند نیاز را تأمین کنند. 

در بخش گاز مشکل بیشتری داریم

در بخش گاز مشکل بیشتری داریم. ما چون تقریباً ۲۰ درصد از ظرفیت تولید گازمان را از دست داده‌ایم، این دو تا مشکل پیش پای ما ایجاد کرده: یکی کوتاه‌مدت که ممکن است در تابستان که ما نیاز زیادی به تولید برق داریم، نتوانیم گاز مورد نیاز نیروگاه‌هایمان را تأمین کنیم. 

تولید گاز ما در بهترین حالت روزی حدود ۷۵۰ میلیون مترمکعب است. یک چیزی بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون مترمکعب از دست داده‌ایم. همین الان صنایع برقی، صنایع بزرگ ما از جمله صنعت سیمان، به دلیل اینکه گاز را نمی‌توانند تأمین کنند، تعطیل‌اند. 

پس در کوتاه‌مدت، صنعت ما در اثر عدم امکان تأمین گاز به خود صنایع و با آغاز فصل گرما، عدم امکان تأمین گاز به نیروگاه‌ها و در نتیجه عدم امکان تأمین برق به صنایع، با مشکل مواجه‌اند. و در گام بعدی، در زمستان، اگر ما نتوانیم این ۲۰ درصد ظرفیت از دست‌رفته را به مدار برگردانیم، چون در زمستان تا ۷۵ درصد کل گاز مصرفی کشور در بخش خانگی و برای گرمایش استفاده می‌شود، آن وقت ما با مشکلات زیادی در تأمین گاز مورد نیاز مواجه خواهیم شد.

عضو هیئت علمی دانشکده برق دانشگاه شریف

212