به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، اینجا تهران است، حوالی خیابان فردوسی و منوچهری؛ جایی که سالهاست نبض غیررسمی ارز ایران در آن می‌تپد. اما این روزها اگر گوش تیز کنید، میان فریادهای «دلار – یورو»، زمزمه‌های عجیبی به گوش می‌رسد که نه ربطی به اسکناس آمریکایی دارد و نه به پوند انگلیس. صحبت از خودِ «ریال» است؛ اما ریالی که ارزشش با آنچه روی آن چاپ شده، تفاوت دارد.

مشاهدات میدانی تابناک نشان می‌دهد که بازار خرید و فروش اسکناس‌های درشت ریالی در کف بازار و در معاملات تلگرامی، رونق عجیبی گرفته است. نرخ‌های وسوسه‌کننده‌ای که در این میان جابه‌جا می‌شود، حکایت از پدیده‌ای دارد که شاید در نگاه اول غیرقابل باور به نظر برسد: «گران‌فروشیِ پول ملی در برابر پول ملی!»

از چهارراه استانبول تا گروه‌های تلگرامی

اگر این روزها گذرتان به محدوده دلالان ارزی در بازار تهران، خیابان فردوسی و چهارراه استانبول بیفتد، با صحنه‌ای تازه مواجه می‌شوید. در کنار ارزهای خارجی، اسکناس‌های ریال هم در صف خرید و فروش قرار گرفته‌اند. دارنده اسکناس‌های درشت، به‌ویژه اسناس های جدید یک میلیون تومانی، ۵۰۰ هزار تومانی و اسکناس‌های ۲۰۰ و ۱۰۰ هزار تومانی، با پیشنهاداتی مواجه می‌شود که رد کردن آن‌ها احتمالا دشوار است.

گزارش‌ها و چت‌های تابناک با برخی معامله‌گران در فضای مجازی نشان می‌دهد که اسکناس نقد، این روزها «حکم طلا» را پیدا کرده است. خریدارانی در بازار حضور دارند که حاضرند برای دریافت اسکناس درشت، بین ۱۵ تا ۲۰ درصد و گاهی حتی درصدهای بالاتر را به صورت کارت‌به‌کارت به حساب فروشنده واریز کنند.

به زبان ساده‌تر، شما یک بسته اسکناس ۱۰۰ هزار تومانی (به ارزش اسمی ۱۰ میلیون تومان) را تحویل می‌دهید و در لحظه، ۱۲ میلیون تومان در حساب بانکی خود دریافت می‌کنید. این سود آنی و بی‌دردسر، بازار سیاهی را شکل داده که در آن ریال، نه به عنوان ابزار مبادله، بلکه به عنوان یک «کالا» خرید و فروش می‌شود.

پاسخ صریح شورای فقهی بانک مرکزی به سوال تابناک

رونق این معاملات غیرمتعارف، پرسش‌های بسیاری را در ذهن افکار عمومی ایجاد کرده است. آیا این سود ۲۰ درصدی، یک تجارت مشروع است یا لغزیدن در مسیر ربا؟ برای پاسخ به این ابهام بزرگ، به سراغ نهاد ناظر در بانک مرکزی رفتیم.

حسین میثمی، دبیر شورای فقهی بانک مرکزی، موضع فقهی بانک مرکزی را اعلام کرد و با دست گذاشتن بر ریشه شرعی این معاملات، پرده از ماهیت غیرشرعی آن برداشت.

میثمی در این باره گفت: «خرید و فروش اسکناس‌های ریالی به قیمتی بیشتر از مبلغ اسمی (مانند خرید اسکناس ۱۰۰ هزار تومانی به ۱۱۵ هزار تومان) از نظر فقهی حرام و از مصادیق ربای معاملی است.»

دبیر شورای فقهی بانک مرکزی در تبیین علت این ممنوعیت و تفاوت آن با سایر معاملات افزود: «در فقه اسلامی، وقتی دو واحد پول رایج یک کشور (ریال با ریال) مبادله می‌شوند، باید معامله به صورت برابر و نقدی انجام شود. هر گونه زیادی در این معامله، ربا محسوب می‌شود.»

این اظهار نظر از سوی شورای فقهی بانک مرکزی نشان می‌دهد که از نگاه بانک مرکزی، فرقی میان اسکناس نو و کهنه یا ایران‌چک درشت و خرد وجود ندارد و هرگونه مبادله ریال با ریال که در آن توازن عددی رعایت نشود، خروج از دایره شرع و ورود به محدوده «ربا» تلقی می‌گردد. با این حال و با وجود هشدار صریح بانک مرکزی مبنی بر حرام بودن چنین معاملاتی، سایه سنگین این معاملات بر بازار همچنان سنگینی می‌کند و سوال بعدی اینجاست که چرا برخی در بازار حاضر هستند برای «کاغذِ ریال»، بهایی بیش از «اعتبارِ ریال» بپردازد؟ آیا اهدافی همچون معاملات زیرزمینی و دور زدن ابزارهای مالیاتی و فرار از مالیات مطرح است یا سمت و سوی جمع آوری اسکناس در مسیر تامین ریال برای قاچاق سوخت در مرزهای شرقی است؟