وقتی جنگها مسابقات ورزشی را لغو میکنند؛ از توقف المپیک تا لغو جام جهانی!
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین؛ در حالی که همزمان با تشدید درگیریهای نظامی میان جمهوری اسلامی ایران با آمریکا و اسرائیل، بسیاری از فعالیتهای ورزشی در ایران متوقف یا نیمهتعطیل شدهاند، این پرسش دوباره مطرح شده که در تاریخ جهان، ورزش در زمان جنگ چه سرنوشتی داشته است. تجربه تاریخی نشان میدهد که جنگها تقریباً همیشه بر تقویم ورزش جهان اثر گذاشتهاند؛ گاهی باعث لغو کامل مسابقات شدهاند و گاهی دولتها تلاش کردهاند حتی در میانه جنگ نیز رویدادهای ورزشی را برگزار کنند تا از آن به عنوان ابزاری برای نمایش قدرت یا حفظ روحیه عمومی استفاده کنند.
در ایران نیز با بالا گرفتن تنشهای نظامی و فضای امنیتی، بسیاری از رقابتهای ورزشی با محدودیت مواجه شدهاند و حتی ادامه برخی لیگها در هالهای از ابهام قرار گرفته است. چنین وضعیتی البته در تاریخ ورزش جهان بیسابقه نیست. مرور تاریخ نشان میدهد که جنگهای بزرگ، بهویژه دو جنگ جهانی، تاثیرات عمیقی بر مهمترین رویدادهای ورزشی جهان گذاشتهاند.
جنگ جهانی اول و توقف کامل المپیک
با آغاز جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴، بسیاری از فعالیتهای ورزشی در اروپا متوقف شد. در آن زمان قرار بود بازیهای المپیک ۱۹۱۶ در شهر برلین برگزار شود، اما با گسترش جنگ در سراسر اروپا، این رقابتها به طور کامل لغو شد. ورزشکاران بسیاری از کشورها به جای حضور در میدانهای ورزشی به جبهههای جنگ اعزام شدند و حتی برخی از قهرمانان المپیکی در جنگ جان خود را از دست دادند.
در آن سالها نه تنها المپیک برگزار نشد، بلکه بسیاری از لیگها و مسابقات ورزشی در کشورهای درگیر جنگ نیز تعطیل شدند. ورزش در اولویت چندم قرار گرفت و منابع کشورها عمدتاً صرف جنگ میشد.
المپیک ۱۹۳۶؛ نمایش قدرت آلمان نازی
یکی از مشهورترین نمونههای پیوند سیاست، جنگ و ورزش به المپیک ۱۹۳۶ برلین بازمیگردد. این رقابتها در دوره حکومت آدولف هیتلر برگزار شد؛ زمانی که آلمان نازی در حال آمادهسازی برای گسترش نظامی و جنگی بود که چند سال بعد به جنگ جهانی دوم تبدیل شد.
هیتلر از برگزاری المپیک به عنوان ابزاری تبلیغاتی برای نمایش قدرت و برتری آلمان استفاده کرد. دولت نازی تلاش کرد تصویری قدرتمند و منظم از کشور خود به جهان نشان دهد. با این حال، این بازیها به دلیل درخشش جسی اونز، دونده سیاهپوست آمریکایی که چهار مدال طلا کسب کرد، به یکی از نمادینترین رویدادهای تاریخ ورزش تبدیل شد؛ اتفاقی که روایتهای نژادی مورد نظر رژیم نازی را زیر سوال برد.
جنگ جهانی دوم و لغو چندین المپیک
با آغاز جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۳۹، تاثیر جنگ بر ورزش حتی گستردهتر شد. بازیهای المپیک ۱۹۴۰ که ابتدا قرار بود در توکیو برگزار شود و سپس به هلسینکی منتقل شده بود، در نهایت به طور کامل لغو شد. همچنین المپیک ۱۹۴۴ که قرار بود در لندن برگزار شود نیز به دلیل ادامه جنگ برگزار نشد.
به این ترتیب، جهان برای ۱۲ سال از برگزاری المپیک محروم شد. اولین دوره بازیها پس از جنگ، در سال ۱۹۴۸ در لندن برگزار شد؛ رقابتهایی که به «المپیک ریاضتی» مشهور شد زیرا اروپا هنوز از ویرانیهای جنگ جهانی دوم خارج نشده بود.
جام جهانی فوتبال و وقفهای طولانی
جام جهانی فوتبال نیز از تاثیر جنگها در امان نماند. پس از برگزاری جام جهانی ۱۹۳۸ در فرانسه، رقابتهای سالهای ۱۹۴۲ و ۱۹۴۶ به دلیل جنگ جهانی دوم لغو شدند. بسیاری از بازیکنان حرفهای به خدمت نظامی فراخوانده شدند و زیرساختهای ورزشی در اروپا آسیب دید.
در نهایت جام جهانی فوتبال پس از یک وقفه ۱۲ ساله در سال ۱۹۵۰ در برزیل از سر گرفته شد. آن دوره از مسابقات نمادی از بازگشت تدریجی جهان به زندگی عادی پس از جنگ تلقی میشد.
ورزش در کشورهای درگیر جنگ
در برخی موارد، حتی در شرایط جنگی نیز تلاش شده مسابقات ورزشی ادامه پیدا کند. در طول جنگ جهانی دوم، برخی لیگهای داخلی در کشورهای اروپایی با محدودیتهایی برگزار میشدند، هرچند بسیاری از تیمها با کمبود بازیکن مواجه بودند.
در سالهای اخیر نیز نمونههایی از ادامه ورزش در شرایط جنگی دیده شده است. برای مثال پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، لیگ فوتبال اوکراین با وجود شرایط جنگی و حملات موشکی، با تدابیر امنیتی شدید از سر گرفته شد. مسابقات در ورزشگاههایی برگزار میشد که پناهگاههای ضدبمب در نزدیکی آنها وجود داشت.
در برخی کشورها نیز مسابقات به خارج از مرزها منتقل شدهاند. در تاریخ ورزش مواردی وجود دارد که تیمها یا حتی کل لیگها به دلیل ناامنی یا جنگ در کشور دیگری بازیهای خود را برگزار کردهاند.
به طور کلی، برگزاری رویدادهای بزرگ ورزشی در کشوری که درگیر جنگ مستقیم باشد بسیار نادر است. دلیل آن هم مسائل امنیتی، اقتصادی و سیاسی است. با این حال گاهی کشورهایی که در تنشهای نظامی یا درگیریهای منطقهای قرار داشتهاند، میزبان رویدادهای مهم بودهاند.
برای مثال روسیه در سال ۲۰۱۸ میزبان جام جهانی فوتبال بود در حالی که درگیر بحران اوکراین و تحریمهای بینالمللی بود. با این حال آن کشور در زمان برگزاری مسابقات در جنگ گسترده و مستقیم قرار نداشت.
در مقابل، زمانی که یک جنگ تمامعیار در جریان باشد، تجربه تاریخی نشان میدهد که برگزاری رویدادهای بزرگ ورزشی تقریباً غیرممکن میشود.
ورزش؛ قربانی همیشگی جنگ
مرور تاریخ نشان میدهد که ورزش اغلب از نخستین حوزههایی است که در زمان بحرانهای نظامی آسیب میبیند. جنگ نه تنها برنامه مسابقات را مختل میکند، بلکه زندگی ورزشکاران، باشگاهها و حتی هواداران را نیز تحت تاثیر قرار میدهد.
با این حال، پس از پایان جنگها، ورزش معمولاً به یکی از ابزارهای مهم برای بازسازی روحیه اجتماعی و بازگشت به زندگی عادی تبدیل میشود. المپیک ۱۹۴۸ و جام جهانی ۱۹۵۰ نمونههایی از همین نقش تاریخی ورزش در دوران پس از جنگ هستند.
در چنین شرایطی، سرنوشت مسابقات ورزشی در کشورهایی که با بحران نظامی مواجه میشوند، اغلب به همان قاعده تاریخی وابسته است: وقتی جنگ آغاز میشود، ورزش معمولاً نخستین قربانی آن خواهد بود.
۲۵۸ ۲۵۸