باید باور کنیم اقتصاد قدرت است/ بحرینیان: با جمعیت فقیر نمیشود به توسعه دست یافت/ مشکلات اقتصاد ایران قابل حل است
زهرا علیاکبری- اقتصاد ایران سال سختی را پشت سر گذاشته است. وقوع دو جنگ و در کنار سیاست اصلاح ارز ترجیحی در دی ماه سبب شده است لنگر تورم در ایران بار دیگر در رود و تورم به سطوح بالاتری برود. این اتفاق البته منجر به گسترش فقر در اقتصاد ایران شده است. محمد بحرینیان معتقد است گسترش فقر میتواند زمینه را برای توقف فرایند توسعه در کشور فراهم کند چرا که فقر چون دیواری برابر توسعه ظاهر میشود.
این کارشناس و پژوهشگر توسعه با حضور در کافه خبر خبرآنلاین با اشاره به تبعات دو جنگ اخیر گفت: نکتهی مهم این است که اقتصاد ایران درگیر بحرانهای بسیار جدی است. اما باید ببینیم از پس جنگ هشت ساله ما فهمیدیم که با اقتصاد باید چکار کنیم؟
این پژوهشگر اقتصادی گفت: اقتصاد ایران نیز مانند سایر بخشهای کشور درگیر سوءمدیریت است چرا که با عدم اهلیت حرفهای در مناسب تصمیمگیری روبرو هستیم. در ضمن از تجربیات جنگ هشت ساله نیز به درستی برای ساماندهی وضعیت اقتصادی بهره نبردیم.
وی گفت: من یک مثال ویژه میزنم. ببینید پدافند ما که بعد از جنگ هشت ساله شکل گرفت، در این دو جنگ اخیر به هیچ کاری نیامد اما صنایع موشکی که در دوران جنگ هشت ساله شکل گرفته است، تا حد زیادی کشور را در این دوران جنگ حفظ کرد.
بحرینیان تاکید کرد: من معتقدم به دلیل عدم اهلیت کافی در دو قوه مجریه و مقننه صنایع ما اشتباه شکل گرفتهاند و جنگ اخیر نیز این تنش و بحران را تشدید کرده است.
اقدامات این چند دوره ما را سر پا نگه داشت
او با اشاره به سابقهی تاریخی ایران گفت: حقیقت این است که برخی بزنگاهها در تاریخ ایران سبب شده است ما سر پا بایستیم. شما اقدامات صورت گرفته را در دورهی طلایی سی تا سی و دو و سپس سال 41 تا 48 و دههی شصت ببینید. ما امروزمان را مدیون اقدامات درست این سه مقطع هستیم.
بحرینیان گفت: مشکلات اقتصاد ایران قابل حل است به این شرط که ذخیرهی دانایی ایران جلو بیاید.
وی تاکید کرد: من شخصا معتقدم همین حالا هم ما در یک نقطه طلایی قرار گرفتهایم. نقطهای که میتواند لحظهی شروع توسعه باشد. اقتصاددان شهیر توسعه یعنی «بنجامین هیگینز» نیز معتقد است لحظهی بهینهای در تاریخ هر کشور هست. در این لحظه، همگرایی لازم وجود دارد تا توسعه شروع شود و اگر این لحظه از بین برود شاید سالهای طولانی زمان لازم باشد تا دوباره کشوری به این نقطه برسد. حالا ما در این نقطه قرار داریم کافی است که عزم و ارادهای در حاکمان کشور ایجاد شود تا روند توسعه در ایران بهبود یابد.
او با تاکید بر اینکه الان حاکمان هنوز به این نتیجه نرسیدهاند، گفت: ما باید باور کنیم اقتصاد و فناوری مهم است. اقتصاد قدرت است. شما بروید و برنامه صفر توسعه را ببینید. این برنامه توسط دولت موقت در ابتدای انقلاب تدوین شد. کافی است این برنامه را مرور کنید تا ببینید با چه دقتی فرایند توسعه در ایران طراحی شده بود.
وی در پاسخ به این سئوال که آیا این برنامه فرصتی برای ابلاغ و ورود به فرایند اجرا یافت یا آغاز جنگ هشت ساله مانع از این اتفاق شد؟ گفت: متاسفانه آغاز جنگ هشت ساله مانع از اجرایی شدن این برنامه یا حتی اقدام برای اجرای آن شد. دو برنامهی صفر دیگر هم تدوین شد اما در عمل در هیچ کدام از برنامههای توسعهای در ایران دیگر این شکل ریزبینی و دقت وجود ندارد و ما درگیر شعارهای کلی و پرطمطراق و نبود اولویتبندی برای ورود به توسعهی واقعی شدیم.
این پژوهشگر توسعه گفت: یادم هست بعدها مرحوم دکتر عظیمی عنوان کردند این برنامههای توسعهای که در ایران تدوین میشوند کارمندی است. این در حالی است که وقتی گروه تدوین کنندگان برنامه صفر را میبینیم، متوجه میشویم چه نخبگانی در فرایند تدوین آن دست داشتند. آقای احمد اشرف و استاد بایزید مردوخی و دکتر برزگری و دکتر عبدالجلیل مستشاری و مهندس خلیلی و مهندس صابری و … در تدوین این برنامه دخیل بودند. حتی واژهگذاریها دقیق بود اما بعدها درگیر برنامههای توسعهای شدیم که همه کپی یکدیگر بودند.
او گفت: شما وقتی به لیست طرحهایی نگاه میکنید که در این برنامه تدوین شدند، میبینید که چه دقتی پشت این برنامه بود اما همهی این نکات مثبت کنار گذاشته شده است.
بحرینیان گفت: مهمترین نکته این بود که در برنامه صفر به این اصل رسیده بودند که اقتصاد قدرت است اما بعد از آن دیگر چنین نکتهای را نمیبینیم.
از اشتباهات گذشته درس نمیگیریم
او با اشاره به این که ما در سالهای اخیر منابع لازم برای توسعه را داشتیم و چین با منابعی به مراتب کمتر از ما به چنین دستاوردهای عظیمی رسیده است، تاکید کرد: من معتقدم ما درگیر «موارد ناخوشایند» هستیم. من معتقدم اگر تصمیمگیران اقتصادی کشور تحت نفوذ دینفعان باشند یا حتی خودشان ذینفع باشند و یا تحت نفوذ خارجی باشند و یا عامل نفوذ خارجی باشند، بحران در آن کشور بالا میگیرد. من اینها را از جزوهی سازمان سیا درآوردم . جزوهای که سال 1944 تدوین شده و در سال دو هزار از محرمانگی بیرون آمده است. در همان جزوه تاکید کرده است که برای زمین زدن کشورها چه کارهایی باید انجام داد و شاید جالب باشد یکی از این کارها این است که حمایت کنیم از حضور افراد مهم را در کارهای نامهم و افراد نالایق را در کارهای مهم .
این کارشناس گفت: در همین جنگ رمضان من دیدم برخی نمایندگان مجلس پیگیر واردات خودروی خارجی بودند. مگر میشود در زمانی که کشور درگیر جنگ است و در وضعیتی که ساحل را بستهاند، نگران واردات خودرو باشید؟
وی در توضیح این مطلب مثالی دیگر زد و گفت: همین حالا وزیر نیرو برق خانگی را به برق صنعتی ترجیح میدهد و هزینهی برق صنعتی گران تر از برق خانگی است. وقتی کسی هم اعتراض نکند، مسئولان در تصمیمگیری به اشتباه میافتند. حالا نکته اینجاست که در همین فضا میشود با اصلاح ساختار تصمیمگیری مشکلات را حل کرد. شما تجربهی کشورهای معجزهگر شرق آسیا را ببینید. تجربهای که هاروارد برای ایران تدوین کرده بود را ببینید، در این حالت اگر عزمی برای استفاده از این ذخیرهی دانایی باشد، میتوان ریل اقتصاد را تغییر داد. باید پذیرفت ما چهارصد سال از غرب عقب افتادیم پس باید حتما با اتخاذ روشهای عقلانی راه دیگری با برویم.
باید فکری به حال بحران فقر کرد
او با اشاره به اینکه آماری را استخراج کرده است که وضعیت فقر را در کرهی جنوبی و چین نشان میدهد، میگوید: آمارهای رسمی نشان از آن دارد که فقر در این دو کشور به شدت کاهش یافته است. البته هیچگاه نمیشود فقر را به طور کامل از میان برد اما میشود آن را کاهش داد .حال با همین وضعیت بیایید آمارهای رسمی ایران را ببینید. دولت چهاردهم به همراه بودجه سال 1405 چهار جلد اسناد پشتیبان گذاشته و در همان اسناد پشتیبان اعلام شده است که فقر از محدودهی 17 درصد در سال 1385 به حدود 36 درصد در سال 1403 رسیده که احتمالا حالا این نرخ دستخوش افزایش شده است.
بحرینیان گفت: نه فقط در کره جنوبی و چین که در مالزی و سنگاپور و تایوان و ژاپن هم فقر کاهشی بوده است حالا چرا این اتفاق افتاده؟ چون این کشورها مانند غرب فهمیدند نقطهی شروع کاهش فقر توسعهی صنعت فناورانه است و ما این را درک نکردیم. نتیجه این شده که از سال 1385 و همزمان با افزایش شدید درامدهای نفتی ما شاهد گسترش فقر بودیم.
این پژوهشگر توسعه گفت: علت این است که ما در باتلاق شرکتهای کوچکی گیر کردیم که اصلا بودجهای برای تحقیق و توسعه ندارند و دولت و مجلس هم به فکر این موضوع نیستند. در کشورهای معجزهگر آسیایی شرکتهای بزرگ تاسیس میشود و شرکتهای کوچک زیر مجموعهی ان میشوند اما در ایران کوچک ماندن شرکتها سبب شده است که این شرکتها تبدیل به ارزخوار و از بین برندهی منابع شوند.
او گفت: هر روز در این کشور مجوزی صادر میشود و کارخانهای تاسیس میشود. مگر میشود 144 شرکت داروساز داشت و یک شرکت دارویی 350 دارو را تولید کند. واقعا با این همه کارخانهی فولاد چرا باید سالها ریل آهن از خارج وارد شود. باید درک کنیم اشتباهاتمان چیست. این نقطه طلایی اصلاح است.
با جامعه فقیر به توسعه نمیرسیم
او در پاسخ به این سئوال که افزایش فقر و فقیر شدن طبقهی متوسط چه تاثیری بر فرآیند توسعه در کشور خواهد گذاشت؟ گفت: معلوم است که فقر چون دیواری برابر توسعه عمل میکند. هیچ کشوری نمیتواند بدون داشتن طبقهی متوسط به توسعه برسد. جمعیت فقیر خودش ضد توسعه است. بالاخره ما درگیر تحریم بودیم اما علیرغم تحریم میشد ما رشدی در محدوده دو درصدی داشته باشیم .
بحرینیان گفت: سالهاست درگیر بودن با عوامل برونزا مثل قیمت نفت بحران را تشدید کردیم. آمارهای نشان یمدهد از سال 38 تا سال 1349 رشد اقتصادی ایران بالا بوده است اما با کنار رفتن گروه عالیخانی، رشد ما به طور متوسط به دو درصد رسید و در همین دوره کشورهای دیگر بین هشت درصد تا ده درصد رشد را تجربه کردند و پیش رفتند. همین حالا باید به سرعت با تصمیمگیری دربارهی اولویتهای صنعتی تن داد به مرگ برخی صنایع که روزگارشان گذشته است. در این صورت میشود به توسعه فکر کرد و فرصتهای تازه را از دست نداد.
223223